Chụp CT gan phát hiện bệnh gì? Quy trình và những điều cần biết

Gan là cơ quan quan trọng, tham gia vào nhiều chức năng sống của cơ thể. Khi có bất thường về gan hoặc kết quả xét nghiệm chưa rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT gan để đánh giá chi tiết cấu trúc và tổn thương. Tuy nhiên, nhiều người bệnh vẫn chưa hiểu chụp CT gan phát hiện được những bệnh gì, có cần tiêm thuốc cản quang không và liệu phương pháp này có an toàn hay không.

Chụp CT gan là gì?

Chụp CT gan là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X kết hợp với máy tính để tạo ra hình ảnh cắt lớp chi tiết của gan và các cấu trúc lân cận. CT gan có thể được thực hiện không tiêm thuốc cản quang hoặc có tiêm thuốc cản quang, tùy theo mục tiêu chẩn đoán.

So với siêu âm, CT gan cho hình ảnh rõ nét hơn, ít phụ thuộc vào người thực hiện và thể trạng người bệnh. Trong nhiều trường hợp, CT gan đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện tổn thương gan mà siêu âm khó đánh giá chính xác.

*Chụp CT gan giúp bác sĩ phát hiện và đánh giá chính xác các bệnh lý về gan*

Chụp CT gan phát hiện được những bệnh gì?

U gan và các khối bất thường ở gan

CT gan có vai trò quan trọng trong phát hiện:

U gan lành tính (u máu, u tuyến, tăng sản dạng nốt…);
U gan ác tính (ung thư gan nguyên phát);
Di căn gan từ các ung thư khác.

Đặc biệt, CT gan có tiêm thuốc cản quang giúp đánh giá kích thước khối u, ranh giới u và đặc điểm ngấm thuốc của u.

Những thông tin này rất quan trọng trong chẩn đoán, phân biệt u lành – ác và lập kế hoạch điều trị.

Gan nhiễm mỡ

CT gan có thể phát hiện và đánh giá:

Gan nhiễm mỡ mức độ nhẹ, vừa hoặc nặng;
Sự phân bố mỡ trong gan.

Mặc dù siêu âm thường được dùng đầu tiên, CT gan giúp đánh giá rõ hơn trong các trường hợp nghi ngờ hoặc cần theo dõi chính xác.

Xơ gan và biến chứng của xơ gan

CT gan giúp phát hiện:

Hình ảnh gan xơ, gan teo hoặc gan to;
Thay đổi cấu trúc gan;
Biến chứng xơ gan như tăng áp lực tĩnh mạch cửa, lách to, cổ trướng.

CT đặc biệt có giá trị trong đánh giá biến chứng xơ gan mà siêu âm có thể bỏ sót.

*Chụp CT gan có thể phát hiện nhiều bệnh lý quan trọng như u gan (bao gồm ung thư gan), viêm gan, xơ gan,...*

Nang gan và tổn thương dạng nang

CT gan giúp:

Phát hiện nang gan đơn thuần;
Phân biệt nang gan với u đặc;
Đánh giá kích thước và số lượng nang.

Thông tin này giúp bác sĩ quyết định theo dõi hay can thiệp.

Áp xe gan và tổn thương viêm

Trong các trường hợp sốt kéo dài, đau hạ sườn phải, CT gan giúp:

Phát hiện ổ áp xe gan;
Đánh giá mức độ lan rộng của viêm;
Theo dõi đáp ứng điều trị.

CT có giá trị cao hơn siêu âm trong phát hiện áp xe nhỏ hoặc sâu.

Bệnh lý mạch máu gan

CT gan có tiêm thuốc cản quang giúp phát hiện:

Huyết khối tĩnh mạch cửa;
Bất thường động mạch gan;
Dị dạng mạch máu gan.

Những bệnh lý này thường khó đánh giá nếu không có thuốc cản quang.

Chấn thương gan

Trong cấp cứu chấn thương bụng, CT gan giúp:

Phát hiện rách gan;
Đánh giá mức độ chảy máu;
Xác định có cần can thiệp phẫu thuật hay không.

CT là phương tiện ưu tiên hàng đầu trong đánh giá chấn thương gan.

*CT gan giúp phát hiện xuất huyết, rách gan hoặc tổn thương sau tai nạn*

Khi nào cần chụp CT gan?

Bác sĩ thường chỉ định chụp CT gan trong các trường hợp:

Phát hiện tổn thương gan trên siêu âm nhưng chưa rõ bản chất;
Nghi ngờ u gan hoặc di căn gan;
Theo dõi bệnh gan mạn tính;
Đánh giá biến chứng xơ gan;
Đau bụng vùng hạ sườn phải không rõ nguyên nhân;
Chấn thương bụng nghi ngờ tổn thương gan;
Theo dõi sau điều trị u gan hoặc phẫu thuật gan.

CT gan không phải xét nghiệm tầm soát thường quy, mà chỉ thực hiện khi có chỉ định y khoa rõ ràng.

Chụp CT gan có cần tiêm thuốc cản quang không?

Trong đa số trường hợp:

CT gan có tiêm thuốc cản quang cho giá trị chẩn đoán cao hơn;
Giúp đánh giá khối u, mạch máu và tưới máu gan.

CT không tiêm thuốc thường chỉ đủ trong:

Đánh giá gan nhiễm mỡ;
Một số trường hợp chấn thương;
Theo dõi sỏi đường mật kèm theo.

Việc tiêm thuốc cản quang sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên mục tiêu chẩn đoán.

*Chụp CT gan có thể thực hiện với hoặc không có thuốc cản quang, tùy mục đích chẩn đoán*

Quy trình chụp CT gan diễn ra như thế nào?

Bước 1: Thăm khám và chuẩn bị

Bác sĩ khai thác tiền sử bệnh
Đánh giá chức năng thận
Hỏi tiền sử dị ứng thuốc cản quang

Người bệnh thường được hướng dẫn nhịn ăn 4 - 6 giờ trước khi chụp.

Bước 2: Tiến hành chụp

Người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp
Máy CT quay quanh vùng bụng
Nếu có tiêm thuốc cản quang, thuốc được tiêm qua tĩnh mạch

Quá trình chụp diễn ra nhanh, không gây đau.

Bước 3: Theo dõi sau chụp

Người bệnh được theo dõi ngắn nếu có tiêm thuốc
Được khuyến cáo uống nhiều nước
Có thể sinh hoạt bình thường sau chụp nếu không có bất thường

Chụp CT gan có nguy hiểm không?

Về tia X

CT gan sử dụng tia X nhưng:

Liều tia được kiểm soát theo tiêu chuẩn an toàn;
Không gây ảnh hưởng tức thì;
Nguy cơ chỉ tăng khi chụp lặp lại nhiều lần không cần thiết.

Về thuốc cản quang

Thuốc cản quang hiện nay tương đối an toàn, tuy nhiên có thể:

Gây cảm giác nóng bừng thoáng qua;
Dị ứng nhẹ (hiếm);
Ảnh hưởng chức năng thận ở người có bệnh thận nền.

Do đó, việc sàng lọc trước chụp là rất quan trọng.

Những ai cần thận trọng khi chụp CT gan?

Người suy thận;
Người từng dị ứng thuốc cản quang;
Phụ nữ mang thai;
Người cần chụp CT nhiều lần trong thời gian ngắn.

Trong các trường hợp này, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ lợi ích và nguy cơ.

*Một số nhóm đối tượng cần thận trọng khi chụp CT gan*

Người bệnh cần lưu ý gì trước và sau khi chụp CT gan?

Trước khi chụp:

Nhịn ăn theo hướng dẫn;
Thông báo tiền sử dị ứng, bệnh thận;
Uống đủ nước (nếu được phép).

Sau khi chụp:

Uống nhiều nước;
Theo dõi biểu hiện bất thường;
Trao đổi với bác sĩ về kết quả.

Chụp CT gan là phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng giúp phát hiện và đánh giá nhiều bệnh lý gan từ gan nhiễm mỡ, xơ gan đến u gan và chấn thương gan. Khi được chỉ định đúng và thực hiện theo quy trình an toàn, CT gan mang lại giá trị chẩn đoán cao với nguy cơ thấp. Hiểu rõ CT gan phát hiện được bệnh gì, quy trình thực hiện và những điều cần biết giúp người bệnh yên tâm hơn và phối hợp tốt với bác sĩ trong quá trình điều trị.