Chụp CT đầu là gì? Khi nào được chỉ định, quy trình và những lưu ý quan trọng

Trên thực tế, nhiều trường hợp cấp cứu thần kinh hoặc nghi ngờ bệnh lý não bộ, chụp CT đầu thường là phương pháp chẩn đoán hình ảnh được ưu tiên hàng đầu nhờ khả năng cho kết quả nhanh chóng và chính xác. Vậy chụp CT đầu là gì, khi nào cần thực hiện, quy trình diễn ra như thế nào và có những lưu ý gì để đảm bảo an toàn? Hãy theo dõi bài viết dưới đây để có câu trả lời chi tiết bạn nhé.

Chụp CT đầu là gì?

Chụp CT đầu là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X kết hợp với hệ thống máy tính để tạo ra các lát cắt chi tiết của não, hộp sọ, mạch máu và các cấu trúc xung quanh vùng đầu.

Khác với chụp X-quang thông thường chỉ cho hình ảnh phẳng, chụp CT đầu cung cấp hình ảnh cắt lớp theo nhiều góc độ, giúp bác sĩ quan sát rõ các tổn thương nhỏ mà phương pháp khác khó phát hiện.

Chụp CT đầu thường được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán nhiều bệnh lý nghiêm trọng liên quan đến não bộ và hộp sọ. Cụ thể, kỹ thuật này có thể phát hiện:

• Chấn thương sọ não, nứt hoặc vỡ xương sọ.
• Xuất huyết não, nhồi máu não (đột quỵ).
• U não, nang não.
• Phù não, tụ máu nội sọ.
• Dị dạng mạch máu não.
• Biến chứng viêm xoang lan vào não.

Nhờ khả năng cho kết quả nhanh (thường chỉ trong vài phút), chụp CT đầu đặc biệt quan trọng trong các tình huống cấp cứu, giúp bác sĩ kịp thời can thiệp cứu chữa người bệnh.

Chụp CT đầu được chỉ định khi nào?

Chụp CT đầu không phải lúc nào cũng cần thiết mà chỉ được thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ dựa trên triệu chứng và tình trạng cụ thể của người bệnh. Việc chỉ định nhằm đảm bảo lợi ích chẩn đoán vượt trội hơn nguy cơ tiềm ẩn từ tia X.

Bác sĩ có thể chỉ định chụp CT đầu khi người bệnh có các biểu hiện sau:

• Đau đầu dữ dội, đột ngột hoặc đau đầu kéo dài không rõ nguyên nhân.
• Chấn thương vùng đầu do tai nạn giao thông, té ngã, va đập mạnh.
• Nghi ngờ tai biến mạch máu não (đột quỵ) với triệu chứng như yếu liệt chi, méo miệng, nói khó.
• Mất ý thức, lú lẫn, rối loạn tri giác.
• Co giật, động kinh mới xuất hiện.
• Theo dõi sau phẫu thuật não hoặc sau điều trị chấn thương sọ não.

Ngoài ra, chụp CT đầu còn được sử dụng để theo dõi diễn tiến bệnh lý hoặc lập kế hoạch điều trị ở một số trường hợp cụ thể.

Quy trình chụp CT đầu diễn ra như thế nào?

Quy trình chụp CT đầu diễn ra khá nhanh chóng và nhẹ nhàng. Việc hiểu rõ các bước sẽ giúp người bệnh giải tỏa tâm lý lo lắng và phối hợp tốt hơn với nhân viên y tế.

Bước 1: Thăm khám và chỉ định

Bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành khám lâm sàng và đánh giá các triệu chứng (như đau đầu kéo dài, chấn thương, co giật...). Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường về thần kinh, bác sĩ sẽ chỉ định chụp CT đầu để tìm kiếm nguyên nhân chính xác từ bên trong não bộ.

Bước 2: Chuẩn bị trước khi vào phòng máy

Đây là bước quan trọng để đảm bảo chất lượng hình ảnh:

• Loại bỏ dị vật: Người bệnh cần tháo bỏ các vật dụng bằng kim loại ở vùng đầu - cổ như kính mắt, khuyên tai, vòng cổ, kẹp tóc hoặc răng giả tháo lắp để tránh gây nhiễu ảnh (nhiễu xạ).
• Xác nhận an toàn: Thông báo lần cuối với kỹ thuật viên về tình trạng mang thai hoặc tiền sử dị ứng (đặc biệt là dị ứng i-ốt) nếu có chỉ định tiêm thuốc cản quang.

Bước 3: Tiến hành chụp CT

Quá trình này diễn ra trong phòng chụp chuyên dụng:

• Tư thế: Người bệnh nằm ngửa trên bàn chụp, đầu được đặt vào giá đỡ và cố định nhẹ nhàng để đảm bảo sự ổn định.
• Thực hiện: Bàn chụp sẽ tự động di chuyển vào trong lòng máy. Lúc này, bóng đèn X-quang sẽ quay quanh đầu để ghi nhận hình ảnh.
• Yêu cầu: Người bệnh cần nằm yên tuyệt đối và hít thở đều theo hướng dẫn của kỹ thuật viên qua hệ thống loa nội bộ. Tổng thời gian phát tia thường chỉ mất từ 1 đến 3 phút.

Bước 4: Xử lý hình ảnh và nhận kết quả

Các dữ liệu thô sẽ được máy tính xử lý để tái tạo thành hình ảnh 2D, 3D chi tiết. Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ phân tích các lát cắt này để tìm kiếm tổn thương. Kết quả thường được trả trong ngày (trừ các ca khẩn cấp sẽ có ngay). Dựa trên kết quả này, bác sĩ điều trị sẽ giải thích tình trạng bệnh và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp nhất.

Những lưu ý quan trọng khi chụp CT đầu

Chụp CT đầu là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện đại, nhanh chóng và đóng vai trò quyết định trong việc phát hiện các tổn thương não bộ. Tuy nhiên, để quá trình thăm khám diễn ra thuận lợi và an toàn nhất, người bệnh cần nắm rõ những lưu ý trọng yếu sau đây.

Những đối tượng cần thận trọng

Dù an toàn nhưng một số nhóm đối tượng sau đây cần được bác sĩ cân nhắc kỹ lưỡng hoặc áp dụng biện pháp bảo vệ đặc biệt:

• Phụ nữ mang thai: Đặc biệt là trong 3 tháng đầu, tia X có thể gây rủi ro cho sự phát triển của thai nhi. Bác sĩ thường sẽ ưu tiên MRI hoặc siêu âm để thay thế.
• Trẻ em: Cơ thể trẻ nhạy cảm hơn với bức xạ. Nếu bắt buộc phải chụp, kỹ thuật viên sẽ điều chỉnh mức năng lượng thấp nhất phù hợp với cân nặng của trẻ.
• Người chụp CT nhiều lần: Việc tiếp xúc với tia X liên tục trong thời gian ngắn có thể gây tích lũy liều tia. Hãy thông báo cho bác sĩ về tần suất chụp của bạn trong năm qua.

Hướng dẫn trước và sau khi chụp CT

Để quy trình diễn ra suôn sẻ, hãy tuân thủ "quy tắc vàng" sau:

• Trước khi chụp: Chủ động thông báo cho bác sĩ về tình trạng mang thai, bệnh nền (đặc biệt là suy thận hoặc dị ứng thuốc/hải sản) và các loại thuốc đang sử dụng. Mang theo các kết quả xét nghiệm máu và phim chụp cũ (nếu có) để bác sĩ so sánh và đưa ra kết luận chính xác nhất.
• Trong khi chụp: Nằm yên tuyệt đối, mọi cử động nhỏ đều có thể làm mờ hình ảnh dẫn đến việc phải chụp lại (gây tốn kém và tăng liều tia).
• Sau khi chụp (Nếu có tiêm thuốc cản quang): Uống nhiều nước. Đây là cách tốt nhất để hỗ trợ thận đào thải thuốc cản quang ra khỏi cơ thể nhanh chóng. Ở lại cơ sở y tế khoảng 30 phút để theo dõi nếu có dấu hiệu dị ứng như ngứa, nổi mề đay hoặc buồn nôn.

Chụp CT đầu là phương pháp chẩn đoán hình ảnh quan trọng giúp phát hiện nhanh và chính xác nhiều bệnh lý nguy hiểm liên quan đến não và hộp sọ. Việc hiểu rõ chụp CT đầu là gì, khi nào được chỉ định, quy trình thực hiện và những lưu ý an toàn sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Để đảm bảo an toàn tối ưu, hãy luôn thực hiện chụp CT đầu tại các cơ sở y tế uy tín với máy móc hiện đại và tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của bác sĩ. Nếu có triệu chứng bất thường ở vùng đầu, hãy đến khám ngay để được tư vấn kịp thời bạn nhé!