Chóng mặt kịch phát lành tính: Nguyên nhân và triệu chứng

Chóng mặt là tình trạng nhiều người từng trải qua ít nhất một lần trong đời, nhưng khi cơn quay cuồng xuất hiện đột ngột, bạn có thể đang đối mặt với chóng mặt kịch phát lành tính. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu đầy đủ về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết về tình trạng này.

Chóng mặt kịch phát lành tính là gì?

Chóng mặt kịch phát lành tính là tình trạng chóng mặt xảy ra khi bạn thay đổi tư thế của đầu, chẳng hạn như xoay người, cúi xuống, ngẩng lên, hoặc chỉ đơn giản là lăn sang bên khi nằm ngủ. Cơn chóng mặt thường diễn ra rất ngắn, chỉ vài giây đến một phút, nhưng lại mạnh và đột ngột khiến người bệnh cảm thấy đất trời xoay vòng.

Mặc dù mang tên “lành tính”, nhưng những cơn chóng mặt này có thể khiến người bệnh hoảng sợ, lo lắng và hạn chế sinh hoạt hằng ngày. Nhiều người cho rằng tình trạng này liên quan đến huyết áp, tim mạch hoặc não bộ, nhưng thực chất đây là rối loạn thuộc hệ thống tiền đình.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây chóng mặt kịch phát lành tính

Có nhiều nguyên nhân khiến các tinh thể otolith trong tai trong bị bong ra, di chuyển và đi lạc vào ống bán khuyên, từ đó gây ra chóng mặt kịch phát lành tính. Mỗi nguyên nhân đều có cơ chế tác động khác nhau, nhưng nhìn chung chúng đều làm hệ thống tiền đình mất cân bằng, khiến não bộ nhận tín hiệu sai lệch về chuyển động. Dưới đây là những yếu tố thường gặp nhất.

Lão hóa tự nhiên

Lão hóa là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến chóng mặt kịch phát lành tính. Ở người trên 50 tuổi, cấu trúc tai trong bắt đầu thoái hóa dần, đặc biệt là màng tai và các tinh thể canxi nhỏ. Khi màng giữ các tinh thể này yếu đi, chúng dễ bong ra và trôi vào ống bán khuyên - nơi chúng không nên xuất hiện.

Chấn thương vùng đầu

Một cú ngã nhẹ, va chạm khi chơi thể thao, tai nạn giao thông hoặc chỉ đơn giản là va đầu vào vật cứng cũng có thể làm các tinh thể canxi bị xáo trộn. Chấn thương dù nhỏ vẫn có thể gây rung lắc mạnh trong tai trong, khiến tinh thể rơi khỏi vị trí ban đầu.

Viêm dây thần kinh tiền đình hoặc viêm tai trong

Nhiễm virus gây viêm tai trong hoặc viêm dây thần kinh tiền đình không chỉ làm bạn mất thăng bằng, ù tai, giảm thính lực mà còn tăng nguy cơ bị chóng mặt. Khi tai trong bị viêm, môi trường nội dịch thay đổi, ảnh hưởng đến sự ổn định của tinh thể otolith. Một số tinh thể có thể bị tách ra và trôi tự do trong đường ống bán khuyên.

Tác động từ phẫu thuật hoặc thủ thuật y khoa

Một số phẫu thuật vùng tai - mũi - họng, phẫu thuật răng hàm mặt hoặc thủ thuật gây rung lắc đầu mạnh (như điều trị răng sử dụng máy rung) cũng có thể gây ra chóng mặt kịch phát lành tính.

Lý do là trong quá trình can thiệp, áp lực trong tai trong thay đổi hoặc đầu bị rung lắc khiến tinh thể vô tình bong ra. Một số người bị chóng mặt kịch phát lành tính chỉ vài ngày sau khi phẫu thuật xoang hoặc điều trị răng.

Yếu tố không rõ nguyên nhân

Trong khoảng 30 - 40% trường hợp, chóng mặt kịch phát lành tính xuất hiện mà không tìm được nguyên nhân cụ thể. Người bệnh thường bất ngờ xuất hiện cơn chóng mặt khi đang ngủ, đang thay đổi tư thế hoặc đang hoạt động bình thường.

Các yếu tố nguy cơ khác

Ngoài những nguyên nhân chính, còn nhiều yếu tố góp phần thúc đẩy hoặc làm tăng nguy cơ tái phát chóng mặt kịch phát lành tính:

• Thiếu ngủ kéo dài: Khiến hệ thần kinh tiền đình hoạt động kém ổn định.
• Căng thẳng và stress: Làm tăng hormone gây rối loạn thần kinh thực vật, từ đó dễ xuất hiện chóng mặt.
• Làm việc trong môi trường rung lắc: Ví dụ lái xe đường dài, vận hành máy móc, đi tàu thuyền… tạo rung động liên tục lên đầu.
• Nhiễm trùng đường hô hấp trên: Viêm xoang, viêm mũi dị ứng có thể ảnh hưởng đến tai trong và hệ thống Eustachian.
• Thiếu vận động: Giảm khả năng thích nghi của hệ thăng bằng.
• Sử dụng nhiều rượu bia, caffeine: Dễ gây mất nước và làm thay đổi áp lực dịch trong tai trong.

Nhìn chung, bất kỳ yếu tố nào ảnh hưởng đến ổn định của hệ thống tiền đình đều có thể khiến triệu chứng chóng mặt xuất hiện thường xuyên hơn.

Dấu hiệu nhận biết chóng mặt kịch phát lành tính

Triệu chứng của chóng mặt kịch phát lành tính rất đặc trưng và dễ nhận biết nếu bạn chú ý. Việc hiểu rõ các dấu hiệu này giúp phân biệt chóng mặt kịch phát lành tính với những bệnh nguy hiểm như đột quỵ, thoái hóa não, rối loạn tuần hoàn não hoặc bệnh tim mạch.

Cảm giác quay cuồng khi đổi tư thế đầu

Người bệnh thường chóng mặt khi:

• Xoay đầu sang hai bên;
• Ngồi dậy quá nhanh;
• Cúi xuống buộc dây giày;
• Ngửa đầu gội đầu hoặc lấy đồ trên cao;
• Lăn sang một bên khi nằm.

Cơn chóng mặt thường xuất hiện trong vài giây đầu tiên và biến mất nhanh chóng. Tuy nhiên, cảm giác mạnh đến mức khiến bạn phải nắm vào vật gì đó để giữ thăng bằng.

Buồn nôn hoặc nôn

Do tín hiệu từ tai trong gửi lên não bị rối loạn, nhiều người bị buồn nôn kèm theo chóng mặt. Mức độ buồn nôn phụ thuộc vào độ mạnh của cơn chóng mặt. Một số trường hợp nôn nhiều gây mệt mỏi, mất nước.

Mắt giật nhẹ 

Khi bác sĩ kiểm tra, bạn có thể được yêu cầu xoay đầu theo một số hướng. Trong những tư thế đó, mắt bạn có thể giật nhanh theo một hướng nhất định. Hiện tượng này gọi là nystagmus - một dấu hiệu đặc thù giúp bác sĩ xác định ống bán khuyên nào đang bị rối loạn.

Mất thăng bằng

Một số người cảm thấy đứng không vững, bước đi lảo đảo hoặc dễ nghiêng về một phía sau khi cơn chóng mặt kết thúc. Tuy nhiên, triệu chứng thường không kéo dài quá lâu. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi hệ thống thăng bằng bị rối.

Chóng mặt kịch phát lành tính là tình trạng phổ biến và không quá đáng sợ nếu bạn hiểu đúng và biết cách xử lý. Tuy không gây nguy hiểm tính mạng nhưng có thể làm bạn mất thăng bằng, choáng váng và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt. Việc nắm rõ nguyên nhân, dấu hiệu đặc trưng và áp dụng các bài tập tái định vị tinh thể là chìa khóa giúp bạn kiểm soát bệnh hiệu quả. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc kèm theo những dấu hiệu bất thường, hãy đến bác sĩ để được chẩn đoán chính xác.