Chỉ số loãng xương là bao nhiêu? Khi nào cần kiểm tra loãng xương?

Loãng xương là bệnh lý tiến triển âm thầm, thường không gây triệu chứng rõ ràng cho đến khi xảy ra gãy xương. Vì vậy, việc hiểu chỉ số loãng xương là gì, bao nhiêu được xem là bình thường và khi nào cần kiểm tra sẽ giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe hệ xương.

Chỉ số loãng xương là gì?

Khi nhắc đến chỉ số loãng xương, nhiều người thường nghĩ đây là một con số duy nhất. Trên thực tế, bác sĩ sẽ dựa vào kết quả đo mật độ khoáng xương (Bone Mineral Density - BMD) để tính toán các chỉ số, trong đó T-score và Z-score là hai giá trị được sử dụng phổ biến nhất.

T-score là chỉ số so sánh mật độ khoáng xương của một người với mức trung bình của người trưởng thành trẻ khỏe mạnh cùng giới. Đây là chỉ số được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sử dụng để phân loại tình trạng mật độ xương ở phụ nữ sau mãn kinh và nam giới từ 50 tuổi trở lên.

Trong khi đó, Z-score so sánh mật độ xương với những người cùng độ tuổi, cùng giới và cùng chủng tộc. Chỉ số này thường được áp dụng cho người dưới 50 tuổi, phụ nữ tiền mãn kinh và trẻ em nhằm hỗ trợ bác sĩ tìm nguyên nhân khiến mật độ xương thấp bất thường.

Nói cách khác, chỉ số loãng xương không chỉ phản ánh lượng khoáng chất có trong xương mà còn giúp đánh giá nguy cơ gãy xương và hỗ trợ quyết định theo dõi hoặc điều trị khi cần thiết.

Chỉ số loãng xương là bao nhiêu?

Hiện nay, hai chỉ số được sử dụng để đánh giá tình trạng loãng xương là T-score và Z-score. Trong đó, T-score được sử dụng phổ biến hơn và là tiêu chuẩn của WHO để phân loại tình trạng mật độ xương. Dựa trên giá trị T-score, tình trạng mật độ xương được chia thành các mức sau:

Theo đó, nếu T-score từ -2,5 trở xuống, người bệnh được chẩn đoán loãng xương. Tuy nhiên, đây không phải là yếu tố duy nhất để đánh giá nguy cơ gãy xương. Bác sĩ còn xem xét thêm tuổi, giới tính, tiền sử gãy xương, bệnh lý đi kèm và các yếu tố nguy cơ khác để đưa ra nhận định toàn diện.

Ví dụ, hai người cùng có T-score là -2,6 nhưng người lớn tuổi, từng gãy xương hoặc đang sử dụng thuốc corticoid kéo dài thường có nguy cơ gãy xương cao hơn so với người không có các yếu tố này.

Ngoài ra, chỉ số T-score cũng không phản ánh hoàn toàn chất lượng của xương. Cấu trúc vi mô, khả năng chịu lực và tốc độ mất xương theo thời gian đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ gãy xương. Vì vậy, không nên tự đánh giá tình trạng bệnh chỉ dựa trên một con số mà cần được bác sĩ tư vấn và giải thích kết quả.

Khi nào cần kiểm tra các chỉ số loãng xương?

Việc kiểm tra chỉ số loãng xương không nhất thiết phải thực hiện ở tất cả mọi người. Các tổ chức y khoa khuyến cáo nên ưu tiên những nhóm có nguy cơ cao để phát hiện sớm tình trạng giảm mật độ xương. Những đối tượng nên được cân nhắc kiểm tra chỉ số loãng xương là:

• Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên, kể cả khi chưa có triệu chứng.
• Phụ nữ sau mãn kinh có thêm các yếu tố nguy cơ như cân nặng thấp, hút thuốc lá hoặc tiền sử gãy xương.
• Nam giới từ 70 tuổi trở lên.
• Người từng bị gãy xương sau một va chạm nhẹ hoặc té ngã thông thường.
• Người sử dụng thuốc corticoid kéo dài theo chỉ định điều trị.
• Người mắc các bệnh lý có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa xương như viêm khớp dạng thấp, cường giáp, cường cận giáp hoặc bệnh thận mạn.

Bên cạnh các nhóm nguy cơ, một số dấu hiệu cũng có thể gợi ý cần kiểm tra sức khỏe xương sớm hơn. Chẳng hạn như đau lưng kéo dài không rõ nguyên nhân, giảm chiều cao theo thời gian, gù lưng hoặc gãy xương sau những chấn thương nhẹ.

Nhiều người cũng thắc mắc bao lâu nên kiểm tra lại chỉ số loãng xương. Điều này phụ thuộc vào độ tuổi, kết quả kiểm tra trước đó và nguy cơ mất xương của từng người. Nếu kết quả bình thường và không có yếu tố nguy cơ mới, bác sĩ có thể chỉ định kiểm tra sau vài năm. Ngược lại, người đang điều trị loãng xương hoặc có nguy cơ cao có thể được theo dõi định kỳ theo kế hoạch điều trị. Việc tự ý kiểm tra quá thường xuyên thường không mang lại nhiều giá trị nếu không có chỉ định của bác sĩ.

Đo chỉ số loãng xương có hại không?

Trên thực tế, phương pháp được sử dụng phổ biến hiện nay có mức độ an toàn cao và không gây đau. Lượng tia X sử dụng trong quá trình đo mật độ xương rất thấp, thấp hơn đáng kể so với nhiều kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác. Vì vậy, nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe là rất nhỏ đối với hầu hết người trưởng thành.

Quá trình kiểm tra thường diễn ra nhanh chóng, người được đo chỉ cần nằm yên trong vài phút và không phải tiêm thuốc cản quang hay thực hiện thủ thuật xâm lấn. Sau khi hoàn thành, người bệnh có thể sinh hoạt bình thường.

Tuy vậy, phụ nữ đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai cần thông báo với nhân viên y tế trước khi thực hiện để được tư vấn phương án phù hợp. Ngoài ra, nếu vừa thực hiện một số xét nghiệm có sử dụng thuốc cản quang hoặc đồng vị phóng xạ, bác sĩ có thể đề nghị dời thời điểm kiểm tra để tránh ảnh hưởng đến kết quả.

Điều quan trọng là người bệnh nên thực hiện kiểm tra tại các cơ sở y tế uy tín và tuân theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo kết quả chính xác cũng như hạn chế các yếu tố có thể làm sai lệch việc đánh giá.

Chỉ số loãng xương là cơ sở quan trọng giúp đánh giá mật độ xương và nguy cơ gãy xương. Theo tiêu chuẩn của WHO, T-score ≤ -2,5 là ngưỡng chẩn đoán loãng xương. Tuy nhiên, việc đánh giá sức khỏe xương không chỉ dựa trên một chỉ số mà cần kết hợp với tuổi, tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ và thăm khám lâm sàng. Nếu thuộc nhóm có nguy cơ cao hoặc xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ, bạn nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được kiểm tra và theo dõi phù hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe xương lâu dài.