Chế độ ăn cho bệnh nhân thalassemia​: Nên ăn gì và tránh gì?

Dinh dưỡng hợp lý là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc người mắc thalassemia, giúp duy trì thể trạng và hỗ trợ điều trị hiệu quả hơn. Tuy nhiên, không phải thực phẩm nào cũng phù hợp, đặc biệt với người có nguy cơ quá tải sắt hoặc thiếu hụt vi chất.

Tầm quan trọng của chế độ ăn với người bệnh thalassemia

Chế độ dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình kiểm soát thalassemia, bên cạnh truyền máu, thải sắt và theo dõi y khoa định kỳ. Một chế độ ăn hợp lý giúp người bệnh duy trì thể trạng tốt, hỗ trợ tạo máu, tăng sức đề kháng và giảm nguy cơ biến chứng liên quan đến quá tải sắt hoặc thiếu hụt vi chất.

Người mắc thalassemia nên ưu tiên chế độ ăn cân bằng và đa dạng, bao gồm protein chất lượng tốt, ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây tươi, sữa hoặc chế phẩm từ sữa nếu dung nạp tốt. Những nhóm thực phẩm này giúp cung cấp năng lượng, vitamin và khoáng chất cần thiết cho cơ thể hoạt động hằng ngày.

Theo Centers for Disease Control and Prevention, người mắc thalassemia cần duy trì lối sống lành mạnh và dinh dưỡng tốt để hỗ trợ kiểm soát bệnh.

Những nguyên tắc trong chế độ ăn cho bệnh nhân thalassemia​

Người mắc thalassemia thường có nguy cơ quá tải sắt, đặc biệt ở người truyền máu nhiều lần. Sắt dư thừa có thể tích tụ tại gan, tim, tuyến nội tiết và nhiều cơ quan khác, vì vậy chế độ ăn hợp lý đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh và phòng ngừa biến chứng.

Nguyên tắc dinh dưỡng chung:

• Ăn đầy đủ năng lượng, đa dạng thực phẩm để duy trì thể trạng tốt.
• Cân đối giữa tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh, vitamin và khoáng chất.
• Ưu tiên ngũ cốc, khoai củ, đậu đỗ, cá, thịt nạc, trứng, sữa, rau xanh và trái cây tươi.
• Sử dụng dầu thực vật thay cho mỡ động vật.
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều muối, nhiều đường và nhiều chất béo bão hòa.
• Uống đủ nước mỗi ngày, hạn chế rượu bia và nước ngọt có gas.
• Kiểm soát lượng sắt trong khẩu phần
• Không tự ý bổ sung sắt nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Giảm thực phẩm chứa nhiều sắt như gan, nội tạng, thịt đỏ số lượng lớn hoặc sản phẩm tăng cường sắt.
• Người truyền máu định kỳ cần theo dõi ferritin và dùng thuốc thải sắt theo hướng dẫn chuyên môn.
• Việc kiêng sắt cần cá thể hóa, không nên áp dụng cứng nhắc cho mọi bệnh nhân.

Bên cạnh đó, bệnh nhân thalassemia nên bổ sung dưỡng chất hỗ trợ:

• Canxi và vitamin D giúp hỗ trợ xương khớp, đặc biệt ở người bệnh điều trị lâu dài.
• Acid folic có thể được chỉ định để hỗ trợ tạo máu trong một số trường hợp.
• Kẽm và các vi chất khác được bổ sung khi có thiếu hụt xác định.

Nếu người bệnh có biến chứng gan mật, xơ gan, suy thận, tim mạch hoặc nội tiết, chế độ ăn cần điều chỉnh riêng theo từng tình trạng, ví dụ giảm muối, kiểm soát đạm, hạn chế phospho hoặc điều chỉnh lượng nước uống. Nên có bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng theo dõi.

Chế độ ăn cho bệnh nhân thalassemia​ cần cá thể hóa theo tuổi, mức độ bệnh, có truyền máu hay không và biến chứng hiện tại. Không nên tự kiêng khem quá mức hoặc dùng thực phẩm chức năng tùy ý.

Bệnh thalassemia nên kiêng ăn gì?

Người mắc thalassemia, đặc biệt bệnh nhân truyền máu nhiều lần, có nguy cơ quá tải sắt do sắt tích tụ trong cơ thể. Vì vậy, chế độ ăn cần chú ý hạn chế các thực phẩm quá giàu sắt và tránh tự ý dùng sản phẩm bổ sung có chứa sắt nếu chưa có chỉ định y khoa. Tuy nhiên, việc kiêng ăn cần hợp lý để vẫn đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ. Nhóm thực phẩm nên hạn chế:

• Nội tạng động vật: Gan, tim, cật, tiết… là những thực phẩm chứa hàm lượng sắt cao.
• Thịt đỏ dùng quá thường xuyên: Thịt bò, thịt cừu, thịt heo đỏ nên ăn với lượng vừa phải tùy hướng dẫn bác sĩ.
• Một số hải sản giàu sắt: Sò, hến, trai, hàu và một số loại nhuyễn thể.
• Ngũ cốc hoặc thực phẩm tăng cường sắt: Cần đọc nhãn sản phẩm nếu sử dụng thường xuyên.
• Viên uống bổ sung sắt hoặc đa vitamin có sắt: Chỉ dùng khi có xét nghiệm xác định thiếu sắt và được bác sĩ chỉ định.

Một số yếu tố có thể làm cơ thể hấp thu sắt tốt hơn, cần lưu ý khi phối hợp bữa ăn:

• Uống nước cam, chanh hoặc dùng nhiều thực phẩm giàu vitamin C ngay cùng bữa ăn chứa nhiều sắt.
• Rượu bia có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gan và không có lợi cho người bệnh thalassemia.

Bên cạnh đó, không phải mọi bệnh nhân thalassemia đều phải kiêng sắt giống nhau. Một số người vẫn có thể thiếu sắt thật sự do nguyên nhân khác. Vì vậy, trước khi kiêng nghiêm ngặt hoặc bổ sung sắt, nên xét nghiệm và tham khảo bác sĩ chuyên khoa.

Chế độ ăn cho bệnh nhân thalassemia cần được xây dựng cân đối, đủ dinh dưỡng và phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người. Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm nên ăn và hạn chế các món giàu sắt, người bệnh cũng cần tái khám định kỳ, tuân thủ điều trị và theo dõi chỉ số sắt thường xuyên. Duy trì dinh dưỡng hợp lý chính là nền tảng quan trọng giúp kiểm soát bệnh tốt hơn, giảm biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.