Cách phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ đã từng mắc bệnh hiệu quả

Một buổi sáng cuối tuần, trong khi chuẩn bị đồ cho con đến trường mầm non, nhiều cha mẹ thường cảm thấy nhẹ nhõm khi nhớ lại đứa trẻ đã từng vượt qua một trận tay chân miệng vào năm ngoái. Niềm tin phổ biến là khi con đã "trải qua" bệnh, cơ thể sẽ tự hình thành một lớp màng bảo vệ, tạo ra miễn dịch suốt đời và từ nay về sau sẽ không bao giờ phải đối mặt với căn bệnh này nữa.

Tuy nhiên, thực tế y khoa lại mang đến một góc nhìn khác. Việc từng mắc bệnh không đồng nghĩa với việc trẻ trở nên bất khả xâm phạm. Có những trường hợp trẻ vừa khỏi bệnh chưa lâu, hoặc thậm chí sau một thời gian dài, vẫn xuất hiện lại các nốt phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân và loét miệng.

Theo bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: "Quan niệm mắc bệnh một lần là miễn dịch vĩnh viễn là một hiểu lầm phổ biến. Thực tế, khả năng bảo vệ chéo giữa các chủng virus gây bệnh tay chân miệng là rất hạn chế, khiến trẻ hoàn toàn có thể bị tái nhiễm."

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: Nếu đã từng mắc, chúng ta cần làm gì để phòng bệnh tay chân miệng một cách khoa học và bền vững?

Trẻ từng mắc tay chân miệng có được miễn dịch hoàn toàn?

Nhiều phụ huynh tin rằng hệ miễn dịch sau lần nhiễm đầu tiên sẽ ghi nhớ và tiêu diệt mọi tác nhân gây bệnh tay chân miệng trong tương lai. Nhưng về mặt sinh học, điều này không xảy ra một cách tuyệt đối. Việc tái nhiễm tay chân miệng vẫn có thể xảy ra, kể cả khi trẻ đã từng mắc bệnh.

Nguyên nhân chính nằm ở chỗ sự bảo vệ từ lần nhiễm trước chủ yếu có tác dụng với chính chủng virus đó hoặc các chủng rất gần. Sự thiếu hụt khả năng bảo vệ chéo giữa các phân nhóm enterovirus khác nhau khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh lần thứ hai, thứ ba dù đã từng điều trị khỏi. Thậm chí, một số nghiên cứu cho thấy những trẻ ban đầu nhiễm các chủng như CV-A16, CV-A6 hoặc các enterovirus khác có thể có nguy cơ tái nhiễm cao hơn trong những điều kiện cụ thể.

Vì sao trẻ có thể bị tái nhiễm tay chân miệng?

Để hiểu vì sao trẻ không có miễn dịch toàn diện, cần nhìn vào tác nhân gây bệnh. Bệnh tay chân miệng không do một loại virus duy nhất gây ra mà là kết quả của một nhóm virus thuộc họ Picornaviridae.

Các tác nhân thường gặp gồm Coxsackievirus A6 (CV-A6), A10 (CV-A10), A16 (CV-A16) và Enterovirus 71 (EV71). Ngoài ra, một số enterovirus khác cũng có thể gây bệnh.

Khi trẻ mắc bệnh do chủng CV-A16, cơ thể tạo ra kháng thể chống lại CV-A16. Tuy nhiên, kháng thể này không có tác dụng bảo vệ đầy đủ trước EV71 hoặc các chủng Coxsackievirus khác. Điều này giống như việc bạn có chìa khóa cho một cánh cửa nhưng không thể mở được những cánh cửa khác trong cùng một tòa nhà. Chính sự đa dạng về chủng loại virus này là lý do khiến trẻ có thể tái nhiễm nhiều lần nếu tiếp xúc với các serotype khác nhau.

Vai trò của vắc xin phòng tay chân miệng do EV71

Trong số các chủng virus gây bệnh, Enterovirus 71 (EV71) là một trong những tác nhân có thể gây bệnh tay chân miệng nặng, với các biến chứng về thần kinh, tim và phổi, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi.

Vì vậy, việc cân nhắc tiêm vắc xin phòng EV71 là một chiến lược quan trọng trong phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ đã từng mắc bệnh. Vắc xin giúp tạo miễn dịch chủ động phòng bệnh tay chân miệng do EV71, qua đó góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng do virus này. Dù vắc xin không ngăn chặn được tất cả các chủng gây bệnh như CV-A16, nhưng nó có vai trò bảo vệ trẻ trước nguy cơ mắc bệnh do EV71.

Cách phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ đã từng mắc bệnh hiệu quả

Trẻ đã từng mắc bệnh tay chân miệng vẫn có thể mắc bệnh trở lại do bệnh do nhiều loại virus gây ra và miễn dịch sau nhiễm không bảo vệ trẻ trước tất cả các tác nhân này. Vì vậy, cha mẹ cần duy trì các biện pháp phòng ngừa cộng đồng và vệ sinh cá nhân, không nên lơ là dù trẻ đã từng mắc bệnh.

Để giảm thiểu nguy cơ tái nhiễm, cha mẹ nên tập trung vào các nhóm giải pháp sau:

• Vệ sinh tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với đồ chơi, bề mặt công cộng.

• Làm sạch môi trường sống: Thường xuyên lau sạch các bề mặt trẻ hay chạm vào như tay nắm cửa, đồ chơi, sàn nhà bằng chất tẩy rửa thông thường hoặc dung dịch sát khuẩn phù hợp.

• Kiểm soát tiếp xúc: Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người đang có biểu hiện sốt hoặc phát ban, phỏng nước. Khi có dịch bùng phát tại trường học hoặc khu dân cư, cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe của con.

• Chế độ dinh dưỡng: Đảm bảo trẻ ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc để hỗ trợ sức khỏe tổng thể và hoạt động của hệ miễn dịch.

Theo bác sĩ Tôn Thất Cảnh Trí: "Quyết định phòng bệnh không nên dựa trên việc trẻ đã từng bị hay chưa, mà nên dựa trên đánh giá nguy cơ hiện tại, độ tuổi của trẻ và lịch sử tiêm chủng. Việc kết hợp giữa vệ sinh môi trường và tư vấn tiêm vắc xin EV71 là phương án bảo vệ chủ động cho trẻ."

Khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế trong trường hợp nghi tái nhiễm?

Khi trẻ đã từng mắc bệnh, cha mẹ đôi khi chủ quan cho rằng những dấu hiệu ban đầu chỉ là cảm cúm thông thường. Tuy nhiên, cần nhận diện sớm các biểu hiện của bệnh tay chân miệng để can thiệp kịp thời.

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám khi có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh như:

• Xuất hiện vết loét đỏ hoặc phỏng nước ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi.

• Xuất hiện tổn thương da dạng hồng ban hoặc phỏng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, vùng mông, đầu gối hoặc các vị trí khác.

Cần đưa trẻ đi khám ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt trên 39°C hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ.

• Nôn ói nhiều, ăn bú kém hoặc bỏ ăn, bỏ bú.

• Lừ đừ, ngủ gà, quấy khóc bất thường hoặc khó dỗ.

• Giật mình bất thường, đặc biệt khi bắt đầu ngủ hoặc giật mình lặp lại nhiều lần.

• Thở nhanh, khó thở hoặc da nổi vân tím.

Đưa trẻ đến khoa cấp cứu ngay nếu có các dấu hiệu nặng như giật mình liên tục hoặc kèm rối loạn tri giác, run chi, đi đứng loạng choạng, yếu hoặc liệt chi, co giật, khó thở rõ rệt, tím tái hoặc khó đánh thức trẻ.

Việc phát hiện sớm và điều trị đúng cách giúp kịp thời xử trí, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm, đặc biệt khi trẻ có dấu hiệu bệnh diễn tiến nặng.

Việc tin rằng trẻ đã có miễn dịch sau một lần mắc bệnh có thể khiến cha mẹ vô tình nới lỏng các biện pháp bảo vệ. Thực tế, phòng bệnh tay chân miệng ở trẻ đã từng mắc bệnh vẫn đòi hỏi sự cẩn trọng, kết hợp giữa vệ sinh nghiêm ngặt và cân nhắc tiêm vắc xin theo tư vấn chuyên môn để bảo vệ trẻ.

Đưa trẻ đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để được tư vấn về vắc xin phòng EV71, độ tuổi tiêm và lịch tiêm phù hợp với tình trạng sức khỏe của trẻ.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.