Bị rối loạn chuyển hóa nên ăn gì? Chế độ dinh dưỡng an toàn cho người bệnh

Đối với người mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa, việc xây dựng một chế độ ăn uống hợp lý và cân đối là yếu tố then chốt để kiểm soát bệnh và ngăn ngừa biến chứng lâu dài. Vậy người bị rối loạn chuyển hóa nên lựa chọn những thực phẩm nào và kiêng những gì để duy trì sức khỏe ổn định? Theo dõi bài viết về chế độ dinh dưỡng an toàn dành cho người rối loạn chuyển hóa ngay sau đây!

Bị rối loạn chuyển hóa nên ăn gì? Các nhóm chất cần có

Nguyên tắc dinh dưỡng cốt lõi dành cho người mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa là kiểm soát chặt chẽ tổng năng lượng nạp vào cơ thể, đồng thời gia tăng mức tiêu hao năng lượng thông qua vận động thể lực phù hợp. Việc điều chỉnh này nhằm ngăn chặn tình trạng dư thừa năng lượng, giảm tích lũy mỡ nội tạng và cải thiện các rối loạn đi kèm như tăng đường huyết, mỡ máu cao và béo phì.

Ở các đối tượng có bệnh lý mạn tính, chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị giảm 15 - 25% tổng năng lượng ăn vào so với nhu cầu hiện tại, nhưng vẫn phải đảm bảo sự cân đối giữa các nhóm chất để không làm thiếu hụt vi chất thiết yếu.

Nhóm carbohydrate (chất bột đường)

Thông thường, người khỏe mạnh được khuyên sử dụng 55 - 60% tổng năng lượng từ carbohydrate. Tuy nhiên, đối với người rối loạn chuyển hóa, tỷ lệ này cần giảm xuống khoảng 50% để hạn chế tình trạng tăng đường huyết và ngăn chặn tích tụ mỡ.

Việc tiêu thụ dư thừa tinh bột có thể dẫn đến tích lũy năng lượng dưới dạng mỡ ở máu và các vùng mỡ dễ bám như cổ, nách, cánh tay, đùi và đặc biệt là vùng bụng, nơi liên quan mật thiết đến nguy cơ tim mạch.

Nên ưu tiên carbohydrate phức như yến mạch, ngũ cốc nguyên cám, khoai lang; hạn chế gạo trắng, bánh mì trắng, và đồ ngọt.

Nhóm protein (chất đạm)

Nhu cầu đạm hằng ngày đối với bệnh nhân rối loạn chuyển hóa dao động 14 - 18% tổng năng lượng, theo khuyến nghị của Bộ Y tế Việt Nam.

Nguồn đạm nên tập trung vào:

• Cá, trứng, sữa, đậu nành và các sản phẩm từ đậu nành.
• Thịt gia cầm không da.
• Những nguồn này dễ tiêu hóa, ít chất béo bão hòa và ít ảnh hưởng đến lipid máu.

Nhóm lipid (chất béo)

Lượng chất béo khuyến nghị dành cho người bệnh nên dưới 25% tổng năng lượng, tùy thuộc tình trạng lâm sàng.

Trong đó:

Chất béo bão hòa: < 10% tổng năng lượng.

Cholesterol:

• < 300 mg/ngày đối với người không mắc rối loạn lipid máu.
• < 200 mg/ngày đối với người bị rối loạn lipid máu.

Nên tăng cường sử dụng chất béo không no có trong:

• Cá béo (cá hồi, cá trích, cá thu).
• Dầu hạt như dầu ô liu, dầu hạt cải, dầu hướng dương.

Mức tiêu thụ nhóm này nên đạt khoảng 10% tổng năng lượng.

Vitamin và khoáng chất

Người rối loạn chuyển hóa cần đảm bảo bổ sung đầy đủ và cân đối các loại vitamin - khoáng chất, bao gồm:

• Vitamin tan trong dầu: A, D, E, K.
• Vitamin tan trong nước: C và nhóm vitamin B.
• Các khoáng chất thiết yếu như magiê, kali, canxi, kẽm.

Các vi chất này tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng, hỗ trợ chức năng tim mạch và giúp ổn định đường huyết.

Chất xơ

Chất xơ đóng vai trò quan trọng trong điều hòa đường huyết, hạn chế hấp thu cholesterol và tăng cảm giác no.

Khuyến nghị:

• 400 - 500 g rau xanh/ngày.
• Khoảng 300 g trái cây chín/ngày.

Gợi ý thực phẩm tốt cho người mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa

Dưới đây là một số thực phẩm được khuyến nghị cho người mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa:

• Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, gạo xay xát ít, các loại khoai củ… giúp bổ sung chất xơ và phù hợp với nhu cầu năng lượng theo BMI.
• Đậu tương và chế phẩm từ đậu tương như đậu phụ, sữa đậu nành, sữa chua đậu nành - giàu protein thực vật, ít chất béo bão hòa.
• Các loại thịt nạc và đạm dễ tiêu: Ức gà bỏ da, thịt nạc thăn, tôm, cua, cá… với lượng khuyến nghị khoảng 120-150 g mỗi ngày.
• Sữa đậu nành không đường và sữa tách béo không đường, nên dùng 300 - 400 ml/ngày để bổ sung đạm và vi chất mà không làm tăng mỡ máu.
• Trái cây ít ngọt: Bưởi, thanh long, táo, lê, dưa chuột, củ đậu, cam, quýt… giúp cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ.
• Rau xanh các loại: Rau cần, bắp cải, súp lơ, su hào, rau muống, mồng tơi, giá đỗ, bí xanh… giàu chất xơ và vi chất.
• Dầu thực vật như dầu đậu nành, dầu hạt cải, dầu ô liu, dầu mè, dầu lạc… nên dùng ở mức 20 - 30 g/ngày, ưu tiên hình thức trộn salad, hạn chế chế biến xào rán.

Thực phẩm cần tránh hoặc hạn chế khi mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa 

Sau đây là những thực phẩm cần tránh hoặc hạn chế:

• Bơ, mỡ động vật và các loại thịt có hàm lượng mỡ cao vì làm tăng cholesterol và mỡ máu.
• Bánh kẹo, đồ ngọt, nước giải khát có gas chứa nhiều đường đơn, dễ gây tăng cân và rối loạn đường huyết.
• Phủ tạng động vật như óc, tim, gan, bầu dục, lòng… do chứa nhiều cholesterol và chất béo bão hòa.
• Lòng đỏ trứng nên giới hạn ở mức 1 - 2 quả mỗi tuần để tránh tăng cholesterol máu.
• Trái cây quá ngọt như na, nhãn, vải, mít, xoài, chuối chín… vì có lượng đường cao.
• Thực phẩm chế biến sẵn: Pate, xúc xích, lạp xưởng, khoai tây chiên đóng gói… thường chứa nhiều muối, chất béo xấu và phụ gia.
• Đồ ăn mặn như dưa muối, cà muối, các loại mắm (mắm tôm, mắm tép, mắm cá…) có hàm lượng natri cao.
• Các món chiên, xào, rán vì làm tăng lượng chất béo bão hòa và cholesterol.

Phương pháp chế biến món ăn đối với người bệnh rối loạn chuyển hóa

Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm, cách chế biến cũng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả kiểm soát chuyển hóa. Người bệnh nên ưu tiên:

• Hấp.
• Luộc.
• Ninh.
• Nhúng.
• Hầm.

Đồng thời tránh các phương pháp chế biến làm tăng chất béo xấu như:

• Rán.
• Hun khói.
• Quay.
• Nướng trực tiếp trên lửa.

Những phương pháp này không chỉ làm tăng lượng chất béo bão hòa mà còn tạo ra các hợp chất gây viêm, bất lợi cho người rối loạn chuyển hóa.

Tóm lại, bị rối loạn chuyển hóa nên ăn gì? Trên đây là một số gợi ý về chế độ dinh dưỡng và lựa chọn thực phẩm phù hợp dành cho người bị rối loạn chuyển hóa. Bằng cách xây dựng thực đơn cân đối, hạn chế các nhóm chất không có lợi và kết hợp lối sống lành mạnh, bạn có thể kiểm soát tốt các chỉ số chuyển hóa, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao sức khỏe tổng thể. Hy vọng những hướng dẫn này sẽ giúp bạn quản lý hội chứng rối loạn chuyển hóa hiệu quả hơn mỗi ngày!