Bệnh máu trắng có di truyền không? Bệnh thường gặp ở đối tượng nào?

Vấn đề di truyền và bệnh máu trắng luôn là thắc mắc mà các bác sĩ huyết học thường xuyên phải đối mặt khi tư vấn cho người bệnh và người nhà. Mặc dù y học xác định ung thư là bệnh lý khởi phát từ các đột biến gen, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mọi đột biến đều được truyền lại từ cha mẹ sang con cái. Để giải tỏa gánh nặng tâm lý này, bài viết dưới đây sẽ đưa ra những thông tin giúp bạn hiểu rõ cơ chế khởi phát của bệnh máu trắng và phân định rõ ràng đâu là rủi ro ngẫu nhiên, đâu là yếu tố di truyền thực sự.

Bệnh máu trắng có di truyền không?

Câu trả lời là bệnh máu trắng hiếm khi được xem là một bệnh di truyền theo cách hiểu thông thường. Trong đa số các ca bệnh, bệnh máu trắng thường khởi phát do những đột biến gen ngẫu nhiên xảy ra trong suốt quá trình sống của một người, nghĩa là do môi trường, lão hóa hoặc rủi ro ngẫu nhiên chứ không phải do nhận đột biến gen từ trứng hoặc tinh trùng của bố mẹ. 

Chính vì vậy, các đột biến này thường không di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và việc bệnh xuất hiện ở nhiều thành viên trong cùng một gia đình là cực kỳ hiếm gặp.

Mặc dù không lây truyền trực tiếp, nhưng yếu tố di truyền vẫn đóng một vai trò nhất định trong việc gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Các nghiên cứu y khoa đã ghi nhận một số rất ít các gia đình có tiền sử mắc bệnh máu trắng qua nhiều thế hệ. Dù nguyên nhân sâu xa vẫn còn là một ẩn số, các nhà khoa học đã xác định được một số đột biến gen cụ thể có thể làm tăng khả năng nhạy cảm với căn bệnh này, cụ thể:

• Đột biến gen CEBPA: Khi gen này gặp vấn đề, nó sẽ dẫn đến tình trạng suy giảm số lượng bạch cầu, khiến hệ miễn dịch yếu đi và cơ thể dễ bị các bệnh nhiễm trùng tấn công. Bên cạnh đó, nó cũng kéo theo sự sụt giảm của hồng cầu và tiểu cầu, gây ra các triệu chứng như cơ thể suy nhược, mệt mỏi triền miên, sốt và sụt cân.
• Đột biến gen DDX41: Gen này đóng vai trò quan trọng trong việc ức chế sự hình thành khối u. Khi bị đột biến, khả năng tự bảo vệ này của cơ thể bị suy yếu, khiến người mang gen lỗi có nguy cơ cao đối mặt với bệnh bạch cầu tủy cấp tính.
• Đột biến gen RUNX1: Khiếm khuyết tại gen này gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản sinh tiểu cầu, dẫn đến số lượng tiểu cầu thấp. Đây là một trong những dấu hiệu và triệu chứng liên quan mật thiết đến bệnh bạch cầu.

Các yếu tố nguy cơ của bệnh máu trắng

Bệnh máu trắng không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà là sự kết hợp giữa nhiều yếu tố, dẫn đến tăng khả năng khởi phát bệnh. Dưới đây là những yếu tố nguy cơ chính đã được ghi nhận:

• Tiền sử điều trị ung thư: Những người từng trải qua các đợt hóa trị hoặc xạ trị để chữa trị một loại ung thư khác trước đó sẽ có nguy cơ mắc bệnh máu trắng cao hơn, do các phương pháp này vô tình gây tổn thương cho tế bào khỏe mạnh và dẫn đến đột biến sau này.
• Rối loạn di truyền và bệnh lý nền: Một số hội chứng bẩm sinh như Down hoặc các bệnh lý về máu như hội chứng loạn sản tủy có mối liên hệ mật thiết với việc gia tăng tỷ lệ mắc bệnh, đặc biệt là các dạng bạch cầu cấp tính.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Việc thường xuyên tiếp xúc với các dung môi công nghiệp như Benzen trong xăng dầu hay Formaldehyde làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Đặc biệt, phơi nhiễm với chất độc da cam đã được chứng minh là có liên quan đến bệnh bạch cầu mãn tính dòng lympho.
• Thói quen hút thuốc lá: Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu đối với nhiều loại ung thư, bao gồm cả bệnh máu trắng. Các chất độc trong khói thuốc có thể trực tiếp gây đột biến gen tại tủy xương, đặc biệt là với bệnh bạch cầu cấp dòng tủy (AML).
• Phơi nhiễm phóng xạ: Những người từng tiếp xúc với nguồn phóng xạ nồng độ cao, có thể từ các phương pháp điều trị y tế hoặc hiếm gặp hơn là từ các sự cố hạt nhân, sẽ có nguy cơ phát triển bệnh cao hơn người bình thường.
• Yếu tố gia đình: Mặc dù phần lớn các trường hợp bệnh máu trắng không di truyền, nhưng nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh, nguy cơ của bạn cũng có thể cao hơn một chút do thừa hưởng các gen nhạy cảm từ thế hệ trước.

Làm sao để phòng ngừa bệnh máu trắng hiệu quả?

Mặc dù nguyên nhân khởi phát bệnh máu trắng vẫn chưa được xác định hoàn toàn rõ ràng, bạn vẫn có thể chủ động bảo vệ bản thân và gia đình bằng cách kiểm soát các yếu tố nguy cơ từ môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Dưới đây là những biện pháp thiết thực giúp giảm thiểu khả năng mắc bệnh:

• Từ bỏ thói quen hút thuốc lá: Đây lá là ưu tiên hàng đầu, bởi các chất độc hại trong khói thuốc sẽ trực tiếp phá hủy DNA của tủy xương, làm gia tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh bạch cầu tủy cấp tính.
• Hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với các loại hóa chất công nghiệp độc hại: Nếu đặc thù công việc bắt buộc phải sử dụng chúng, hãy tuân thủ nghiêm ngặt quy định an toàn và luôn trang bị đầy đủ đồ bảo hộ.
• Cần tìm hiểu kỹ về tiền sử bệnh lý của gia đình: Nếu có người thân từng mắc bệnh hoặc mang gen di truyền liên quan, bạn nên tham vấn ý kiến bác sĩ để đánh giá nguy cơ và có kế hoạch theo dõi sát sao.
• Khám sức khỏe tổng quát và thực hiện tầm soát định kỳ: Việc này giúp phát hiện sớm những bất thường trong máu ngay từ giai đoạn đầu, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cơ hội sống sót.

Câu trả lời cho vấn đề “Bệnh máu trắng có di truyền không?” phần lớn là không. Y học hiện đại đã chứng minh rằng đại đa số các ca bệnh máu trắng xuất phát từ những đột biến gen mắc phải trong quá trình sống do tác động của môi trường, hóa chất hoặc lão hóa, chứ không phải do thừa hưởng từ cha mẹ. Tuy nhiên, không thể phủ nhận hoàn toàn một tỷ lệ nhỏ các hội chứng di truyền hiếm gặp có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hiểu đúng về bệnh chính là liều thuốc tinh thần tốt nhất để bản thân và gia đình vững tâm đối mặt và đẩy lùi bệnh tật.