Bệnh hoa liễu là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, điều trị và phòng ngừa

Theo World Health Organization, mỗi ngày có hơn 1 triệu ca nhiễm mới các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) trên toàn cầu. Điều này cho thấy bệnh hoa liễu là vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng, cần được nhận diện sớm và phòng ngừa đúng cách. Vậy bệnh hoa liễu là gì?

Tìm hiểu chung về bệnh hoa liễu

Bệnh hoa liễu là cách gọi truyền thống của nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục. Các bệnh này chủ yếu lây qua quan hệ tình dục không an toàn (âm đạo, hậu môn, đường miệng). Ngoài ra, bệnh có thể lây qua đường máu, từ mẹ sang con trong thai kỳ, sinh nở hoặc cho con bú. Bệnh hoa liễu không chỉ ảnh hưởng đến bộ phận sinh dục mà còn có thể gây tổn thương toàn thân nếu tiến triển nặng.

Các tác nhân chính gây bệnh hoa liễu có thể kể đến như:

• Vi khuẩn: Lậu (Neisseria gonorrhoeae), giang mai (Treponema pallidum), chlamydia (Chlamydia trachomatis).
• Virus: HIV (gây suy giảm miễn dịch), HPV (gây mụn cóc sinh dục và ung thư cổ tử cung), herpes sinh dục (HSV-1, HSV-2).
• Ký sinh trùng: Trichomonas vaginalis (gây trichomonas).

Trên thực tế, nhiều bệnh hoa liễu có thể không biểu hiện triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu (gọi là nhiễm trùng không triệu chứng) khiến người bệnh vô tình lây nhiễm cho bạn tình mà không hay biết.

Bệnh hoa liễu lây truyền như thế nào?

Bệnh hoa liễu (nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục - STIs) do các loại vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây ra. Mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể chủ yếu qua các lỗ tự nhiên hoặc vùng da, niêm mạc bị trầy xước.

Các con đường lây truyền chính bao gồm:

• Tiếp xúc tình dục trực tiếp: Đây là nguyên nhân chiếm tỷ lệ cao nhất. Mầm bệnh lây qua dịch tiết sinh dục, máu hoặc tiếp xúc da kề da (đối với sùi mào gà, giang mai, herpes).
• Lây truyền qua đường máu: Sử dụng chung dụng cụ tiêm chích ma túy hoặc các vật dụng sắc nhọn có dính máu (kim xăm, kim châm cứu không khử trùng). Điều này đặc biệt nguy hiểm với HIV, Viêm gan B và C.
• Lây truyền từ mẹ sang con: Mầm bệnh có thể truyền qua nhau thai (giang mai), qua dịch âm đạo trong quá trình sinh thường (lậu, chlamydia) hoặc qua sữa mẹ (HIV).

Dấu hiệu nhận biết bệnh hoa liễu thường gặp

Các bệnh lây truyền qua đường tình dục có biểu hiện rất đa dạng. Tuy nhiên, chúng thường tập trung vào 3 nhóm triệu chứng chính dưới đây:

Dấu hiệu tại cơ quan sinh dục và tiết niệu

Đây thường là những dấu hiệu cảnh báo sớm nhất sau khi mầm bệnh xâm nhập.

Ở nam giới:

• Dịch tiết bất thường: Chảy mủ hoặc dịch trắng đục/xanh từ lỗ sáo (đặc trưng của bệnh lậu hoặc chlamydia), thường thấy rõ nhất vào buổi sáng.
• Rối loạn tiểu tiện: Cảm giác nóng rát, tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu ra máu.
• Bất thường tại quy đầu/thân dương vật: Xuất hiện các nốt sùi, mụn nước (herpes) hoặc vết loét tròn, cứng nhưng không đau (săng giang mai).

Ở nữ giới:

• Khí hư bất thường: Thay đổi về lượng, màu sắc (vàng, xanh, xám) và có mùi hôi nồng nặc.
• Cảm giác đau: Đau rát vùng kín khi đi tiểu hoặc trong/sau khi quan hệ tình dục.
• Chảy máu bất thường: Ra máu âm đạo giữa kỳ kinh hoặc sau khi quan hệ.
• Đau vùng chậu: Cảm giác đau âm ỉ hoặc dữ dội vùng bụng dưới, có thể là dấu hiệu của viêm nhiễm sâu bên trong.

Các tổn thương da và niêm mạc 

Bệnh hoa liễu không chỉ nằm ở vùng kín mà còn có thể biểu hiện ở bất cứ nơi nào có tiếp xúc tình dục như hậu môn và miệng. Các tổn thương da và niêm mạc có thể biểu hiện dưới dạng:

• Mụn nước li ti mọc thành chùm (herpes) sau đó vỡ ra gây loét đau rát; hoặc các vết loét đơn độc, nông, không đau (giang mai).
• Các nốt sùi có hình dạng giống súp lơ hoặc mào gà (do virus HPV gây ra).
• Các nốt hồng ban không ngứa xuất hiện ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc thân mình (đặc trưng của giang mai giai đoạn 2).

Triệu chứng toàn thân và hạch bạch huyết

Khi mầm bệnh bắt đầu lan vào hệ tuần hoàn hoặc hệ bạch huyết, người bệnh sẽ phải đối diện với một số triệu chứng toàn thân như:

• Hạch bẹn (vùng bẹn) sưng to, có thể đau hoặc không. Một số trường hợp sưng hạch toàn thân (nách, cổ).
• Sốt nhẹ, mệt mỏi kéo dài, đau cơ hoặc đổ mồ hôi trộm (thường gặp trong giai đoạn đầu nhiễm HIV hoặc giang mai).

Chẩn đoán và điều trị bệnh hoa liễu

Chẩn đoán sớm và điều trị đúng phác đồ là chìa khóa để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như vô sinh, ung thư cổ tử cung hoặc tổn thương hệ thần kinh gây ra bởi bệnh hoa liễu.

Chẩn đoán

Bác sĩ thường phối hợp giữa thăm khám lâm sàng (dựa trên triệu chứng và tiền sử) cùng các xét nghiệm cận lâm sàng hiện đại như:

• Xét nghiệm máu: Đây là phương pháp chính để phát hiện các tác nhân lưu hành trong hệ tuần hoàn như HIV, giang mai, viêm gan B, viêm gan C.
• Xét nghiệm dịch tiết (niệu đạo/âm đạo): Sử dụng phương pháp PCR (xét nghiệm gen) hoặc nuôi cấy để tìm vi khuẩn lậu, chlamydia, trùng roi. Đây là phương pháp có độ chính xác cao nhất hiện nay.
• Xét nghiệm mẫu sang thương: Lấy dịch từ các vết loét, mụn nước để soi tươi hoặc làm PCR nhằm xác định chính xác virus Herpes hoặc xoắn khuẩn giang mai.
• Test nhanh tại chỗ: Cung cấp kết quả sơ bộ trong khoảng 15 - 30 phút, thường dùng trong sàng lọc cộng đồng đối với HIV và giang mai.

Điều trị

Phác đồ điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh:

• Bệnh do vi khuẩn (lậu, chlamydia, giang mai): Có thể điều trị khỏi hoàn toàn bằng kháng sinh nếu phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ (thường dùng đơn liều hoặc liệu trình ngắn).
• Bệnh do virus (HIV, herpes, HPV): Chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thuốc kháng virus giúp kiểm soát bệnh lâu dài, giảm triệu chứng và ngăn lây lan.
• Bệnh do ký sinh trùng (trichomonas): Điều trị bằng thuốc đặc hiệu như Metronidazole.

Theo khuyến nghị từ các chuyên gia, người bệnh cần tuân thủ đầy đủ phác đồ, điều trị đồng thời cho bạn tình (để tránh tái nhiễm) và kiêng quan hệ tình dục trong thời gian điều trị.

Phòng ngừa bệnh hoa liễu hiệu quả

Phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát sự lây lan của bệnh hoa liễu. Để phòng ngừa bệnh hoa liễu, bạn có thể chủ động áp dụng các biện pháp sau đây:

Quan hệ tình dục an toàn

Quan hệ tình dục an toàn là biện pháp hiệu quả trong phòng ngừa bệnh hoa liễu. Theo đó, bạn nên:

• Bạn cần sử dụng bao cao su mới cho mỗi lần quan hệ (bao gồm cả đường âm đạo, hậu môn và đường miệng). Đây là biện pháp duy nhất giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ lây nhiễm hầu hết các loại STIs.
• Xây dựng mối quan hệ chung thủy từ cả hai phía sau khi cả hai đã có kết quả xét nghiệm âm tính với các bệnh truyền nhiễm.

Tiêm vắc xin phòng bệnh

Trong số các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs), một số bệnh nguy hiểm do virus gây ra hiện đã có vắc xin phòng ngừa hiệu quả. Đây được coi là biện pháp bảo vệ bền vững và ít tốn kém nhất về lâu dài. Các loại vắc xin giúp phòng ngừa một số bệnh hoa liễu bao gồm:

• Vắc xin HPV (phòng mụn cóc sinh dục và ung thư cổ tử cung, hậu môn) - khuyến cáo cho cả nam và nữ từ 9 - 45 tuổi.
• Vắc xin viêm gan B (phòng lây qua đường tình dục và máu).

Xét nghiệm định kỳ

Hầu hết các bệnh lây truyền qua đường tình dục như chlamydia, viêm gan B hay HIV thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Việc xét nghiệm định kỳ giúp phát hiện sớm, điều trị hiệu quả và ngăn chặn chuỗi lây lan trong cộng đồng.

Nếu bạn thuộc một trong các nhóm sau, xét nghiệm định kỳ không còn là lựa chọn mà là bắt buộc:

• Người có hành vi tình dục nguy cơ cao.
• Người làm nghề mại dâm, người dùng chung dụng cụ tiêm chích ma túy (nguy cơ cực cao với HIV và viêm gan C).
• Nam giới có quan hệ tình dục đồng giới.
• Người đang chuẩn bị kết hôn hoặc có kế hoạch mang thai.

Bệnh hoa liễu là nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến, có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tuy nhiên, nhiều bệnh có thể chữa khỏi hoặc kiểm soát tốt nếu người bệnh chủ động thăm khám sớm. Quan hệ an toàn, tiêm phòng và xét nghiệm định kỳ là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ hoặc hành vi nguy cơ, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được tư vấn và xét nghiệm kịp thời bạn nhé.