Ung thư biểu mô tế bào vảy: Nguyên nhân, chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa

Ung thư biểu mô tế bào vảy (Squamous cell carcinoma - SCC) là loại ung thư ác tính thứ hai trong nhóm ung thư da không phải tế bào hắc tố, chỉ đứng sau ung thư biểu mô tế bào đáy. 

Bệnh lý này không chỉ giới hạn ở bề mặt da mà còn có thể xuất hiện tại các vị trí niêm mạc như miệng, họng, thực quản hoặc cơ quan sinh dục. Điểm đặc trưng của ung thư biểu mô tế bào vảy là xu hướng sừng hóa và có khả năng xâm lấn vào các hạch bạch huyết lân cận mạnh mẽ hơn so với ung thư tế bào đáy. 

Những dấu hiệu và triệu chứng của ung thư biểu mô tế bào vảy 

Các biểu hiện của bệnh thường xuất hiện tại các vùng da thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời như mặt, tai, cổ, da đầu hoặc mu bàn tay. Dưới đây là những dấu hiệu lâm sàng điển hình mà người bệnh có thể quan sát thấy:

• Xuất hiện các mảng đỏ, sần sùi: Vùng da bị tổn thương thường có màu đỏ, bề mặt thô ráp, bong vảy và có thể trông giống như một vết chàm hoặc nốt sừng không lành.
• Vết loét dai dẳng: Xuất hiện các vết loét hở, rỉ dịch hoặc chảy máu thường xuyên và không có dấu hiệu lành lại sau nhiều tuần chăm sóc thông thường.
• Sự thay đổi của các vết sẹo cũ: Các vết sẹo do bỏng hoặc tổn thương da lâu ngày đột ngột sưng tấy, loét hoặc phát triển thành khối u sùi.
• Tổn thương tại niêm mạc miệng: Xuất hiện các mảng trắng hoặc đỏ trong khoang miệng gây đau rát, khó nuốt và dễ chảy máu khi va chạm.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy 

Nếu không được can thiệp y tế kịp thời bởi bác sĩ chuyên khoa, khối u sẽ phát triển kích thước và gây ra các hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe. Các biến chứng có thể xảy ra bao gồm:

• Xâm lấn mô tại chỗ: Khối ung thư có khả năng phá hủy các cấu trúc lân cận như cơ, sụn và xương, gây biến dạng cơ thể trầm trọng.
• Di căn xa sang các cơ quan: Trong giai đoạn muộn, tế bào ung thư có thể phát tán đến phổi, gan hoặc xương thông qua đường máu, dẫn đến tiên lượng điều trị rất kém.
• Nhiễm trùng thứ phát: Các vết loét ung thư hở tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, gây viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng huyết đe dọa tính mạng.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Bất kỳ sự thay đổi bất thường nào trên bề mặt da cũng cần được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra để loại trừ khả năng ác tính. Bạn nên sắp xếp lịch thăm khám ngay nếu gặp các tình trạng sau:

• Có một nốt ruồi hoặc mảng da sần sùi đột ngột thay đổi về kích thước, màu sắc hoặc hình dạng trong thời gian ngắn.
• Vết loét trên da không lành sau 4 tuần hoặc thường xuyên chảy máu và đóng vảy nhiều lần tại cùng một vị trí.
• Xuất hiện các nốt sùi cứng ở tai hoặc môi gây đau rát khi chạm vào.
• Các thương tổn trên da kèm theo sự xuất hiện của các khối sưng đau ở vùng cổ hoặc vùng nách.

Cơ chế bệnh sinh chính là sự đột biến DNA của tế bào vảy dưới tác động của các yếu tố độc hại từ bên ngoài và bên trong. Các nguyên nhân phổ biến nhất bao gồm:

• Bức xạ tia cực tím (UV): Tiếp xúc lâu dài với ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ là nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương cấu trúc tế bào biểu mô.
• Nhiễm virus HPV: Một số chủng virus gây u nhú ở người (Human papillomavirus) có liên quan chặt chẽ đến sự hình thành ung thư biểu mô tế bào vảy ở cơ quan sinh dục và khoang miệng.
• Tiếp xúc với hóa chất độc hại: Thường xuyên làm việc với các chất như Arsen, nhựa đường hoặc các sản phẩm từ dầu mỏ làm tăng nguy cơ đột biến tế bào da.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy? 

Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhưng một số nhóm người có đặc điểm sinh lý hoặc bệnh lý nhất định sẽ có nguy cơ cao hơn:

• Những người có làn da trắng, mắt sáng và tóc vàng hoặc đỏ, vốn là nhóm đối tượng có ít tế bào sắc tố bảo vệ da khỏi tia UV.
• Người cao tuổi do tổng thời gian tích lũy tiếp xúc với ánh nắng mặt trời trong suốt cuộc đời lớn và hệ thống sửa chữa DNA bị suy giảm.
• Bệnh nhân đang sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch sau ghép tạng hoặc người mắc bệnh HIV/AIDS.
• Nam giới có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn nữ giới, một phần do tính chất công việc ngoài trời và thói quen bảo vệ da kém hơn.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư biểu mô tế bào vảy 

Bên cạnh các nguyên nhân trực tiếp, sự cộng hưởng của các yếu tố phụ trợ sẽ đẩy nhanh quá trình hình thành khối u:

• Sống ở những khu vực địa lý có cường độ ánh nắng gay gắt hoặc vùng núi cao có tầng khí quyển mỏng.
• Tình trạng hút thuốc lá thường xuyên làm suy giảm lưu thông máu dưới da và chứa các hoạt chất gây ung thư niêm mạc miệng.
• Tiền sử cá nhân hoặc gia đình từng mắc các loại ung thư da không phải tế bào hắc tố khác.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán ung thư biểu mô tế bào vảy 

Để đưa ra chẩn đoán xác định và phân giai đoạn bệnh, bác sĩ chuyên khoa sẽ tiến hành các bước kiểm tra chuyên sâu như sau:

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ sử dụng kính lúp cầm tay chuyên dụng (Dermoscopy) để quan sát chi tiết cấu trúc mạch máu và sừng hóa của thương tổn.
• Sinh thiết da: Đây là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán. Một phần hoặc toàn bộ khối u sẽ được lấy ra để soi dưới kính hiển vi nhằm xác định đặc điểm của tế bào ác tính.
• Chẩn đoán hình ảnh: Trong trường hợp nghi ngờ di căn, các kỹ thuật như chụp CT scanner, MRI hoặc PET-CT sẽ được chỉ định để khảo sát hạch bạch huyết và các cơ quan nội tạng.

Phương pháp điều trị ung thư biểu mô tế bào vảy

Tùy thuộc vào kích thước, vị trí và giai đoạn của khối u mà bác sĩ chuyên khoa sẽ lựa chọn phương pháp điều trị đơn lẻ hoặc phối hợp:

• Phẫu thuật cắt bỏ: Bác sĩ tiến hành loại bỏ khối u cùng với một phần mô lành xung quanh để đảm bảo không còn tế bào ung thư sót lại.
• Xạ trị: Sử dụng các tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư, thường áp dụng cho những khối u ở vị trí khó phẫu thuật hoặc để hỗ trợ sau mổ.
• Liệu pháp miễn dịch: Sử dụng các loại thuốc giúp hệ thống miễn dịch tự nhận diện và tiêu diệt tế bào ác tính, thường dùng cho giai đoạn di căn xa.
• Hóa trị tại chỗ: Sử dụng các loại kem bôi chứa hoạt chất Fluorouracil cho các tổn thương ở giai đoạn tiền ung thư hoặc ung thư tại chỗ.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của ung thư biểu mô tế bào vảy 

Chế độ sinh hoạt: 

Sau khi điều trị, việc duy trì một lối sống tích cực sẽ giúp ngăn ngừa tái phát và bảo vệ những vùng da còn lại khỏi tác hại của môi trường, cụ thể:

• Luôn sử dụng kem chống nắng có chỉ số SPF từ 30 trở lên ngay cả khi trời râm mát và bôi lại sau mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời.
• Mặc quần áo dài tay, đội mũ rộng vành và đeo kính râm có khả năng chống tia UV khi phải đi ra ngoài vào khung giờ từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.
• Tự kiểm tra da định kỳ mỗi tháng một lần tại nhà để phát hiện sớm các nốt ruồi hoặc vết loét mới xuất hiện.

Chế độ dinh dưỡng:

Một thực đơn giàu chất chống oxy hóa sẽ hỗ trợ quá trình sửa chữa các tế bào bị tổn thương và tăng cường sức đề kháng bao gồm:

• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin C, vitamin E và beta-carotene từ các loại rau củ quả màu đỏ hoặc cam để trung hòa các gốc tự do.
• Ưu tiên các loại cá béo giàu omega-3 như cá hồi, cá thu để hỗ trợ quá trình giảm viêm và bảo vệ màng tế bào.
• Uống đủ nước mỗi ngày để duy trì độ ẩm tự nhiên cho da, giúp hàng rào bảo vệ biểu mô hoạt động hiệu quả hơn.

Phương pháp phòng ngừa ung thư biểu mô tế bào vảy

Đặc hiệu

Tiêm vắc xin phòng Human papillomavirus là một biện pháp dự phòng hiệu quả đối với các tổn thương tiền ung thư và ung thư biểu mô tế bào vảy tại niêm mạc, đặc biệt ở vùng sinh dục và hầu họng. Một số type HPV nguy cơ cao (như type 16 và 18) đã được chứng minh có liên quan đến cơ chế sinh ung thư thông qua việc gây rối loạn kiểm soát chu kỳ tế bào.

Việc tiêm vắc xin nên được thực hiện trước khi có phơi nhiễm với virus, ưu tiên ở lứa tuổi vị thành niên, tuy nhiên vẫn có thể mang lại lợi ích ở người trưởng thành chưa nhiễm. Bên cạnh đó, vắc xin không thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng ngừa khác, do đó cần kết hợp với quan hệ tình dục an toàn, tầm soát định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Không đặc hiệu

Có nhiều phương pháp đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh tại niêm mạc như ung thư biểu mô tế bào vảy như:

• Thực hiện quan hệ an toàn và vệ sinh cá nhân sạch sẽ để hạn chế nguy cơ nhiễm các chủng virus gây hại.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý da liễu mạn tính và điều trị dứt điểm các tổn thương tiền ung thư như dày sừng ánh sáng theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với hóa chất công nghiệp và luôn sử dụng trang bị bảo hộ lao động đầy đủ khi làm việc trong môi trường ô nhiễm.

Ung thư biểu mô tế bào vảy là một bệnh lý nghiêm trọng nhưng hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát thông qua thói quen bảo vệ da hằng ngày. Việc phát hiện ở giai đoạn sớm không chỉ mang lại cơ hội chữa khỏi hoàn toàn mà còn giúp đảm bảo tính thẩm mỹ cho bệnh nhân.