Thoái hóa đa khớp là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Thoái hóa đa khớp (Generalized Osteoarthritis) được xác định khi quá trình thoái hóa xảy ra đồng thời tại ba vị trí khớp trở lên trong hệ thống vận động. Đây không chỉ đơn thuần là sự mài mòn sụn khớp do tuổi tác mà còn là hệ quả của các phản ứng sinh hóa phức tạp làm mất cân bằng giữa quá trình tái tạo và hủy hoại mô sụn. 

Các khớp thường bị ảnh hưởng nhất bao gồm khớp gối, khớp háng, các khớp ở bàn tay và cột sống thắt lưng. Khác với viêm khớp dạng thấp mang tính chất tự miễn, thoái hóa đa khớp chủ yếu liên quan đến yếu tố cơ học và sự lão hóa tự nhiên của tế bào sụn theo thời gian.

Những dấu hiệu và triệu chứng của thoái hóa đa khớp 

Biểu hiện của thoái hóa đa khớp thường lan tỏa và có tính chất đối xứng hoặc không đối xứng tùy vào cơ địa mỗi người. Người bệnh thường gặp phải những triệu chứng điển hình như sau:

• Đau khớp lan tỏa: Những cơn đau xuất hiện tại nhiều khớp cùng lúc, đau thường tăng lên khi thay đổi thời tiết hoặc khi thực hiện các hoạt động gắng sức.
• Cứng khớp buổi sáng: Cảm giác các khớp bị tê cứng, khó cử động khi vừa thức dậy và người bệnh cần thực hiện các động tác khởi động nhẹ nhàng để khớp linh hoạt trở lại là biểu hiện đặc trưng của thoái hóa khớp.
• Tiếng lạo xạo khi vận động: Khi di chuyển hoặc xoay người, bệnh nhân có thể cảm nhận rõ tiếng lục khục phát ra từ các khớp gối, khớp vai hoặc cột sống.
• Biến dạng các khớp nhỏ: Ở bàn tay, người bệnh có thể quan sát thấy các nốt sần xuất hiện tại các khớp đốt ngón tay (hạt Heberden và Bouchard) gây mất thẩm mỹ và đau nhức.

Biến chứng có thể gặp khi mắc thoái hóa đa khớp 

Nếu không được bác sĩ chuyên khoa tư vấn và điều trị kịp thời, thoái hóa đa khớp có thể gây ra những hệ lụy nặng nề cho sức khỏe toàn thân. Các biến chứng phổ biến bao gồm:

• Mất khả năng vận động tự chủ: Sự hủy hoại sụn khớp tại nhiều vị trí khiến bệnh nhân phải phụ thuộc hoàn toàn vào các thiết bị hỗ trợ hoặc người chăm sóc.
• Teo cơ diện rộng: Do đau đớn nên bệnh nhân hạn chế vận động dẫn đến tình trạng các khối cơ vùng đùi, tay và lưng bị suy giảm kích thước nhanh chóng.
• Rối loạn cấu trúc cột sống: Thoái hóa đa khớp tại cột sống gây chèn ép rễ thần kinh dẫn đến các hội chứng đau thần kinh tọa hoặc tê liệt chi.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Người bệnh nên chủ động sắp xếp thời gian đến thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa xương khớp để có hướng xử lý kịp thời. Bạn cần gặp bác sĩ chuyên khoa ngay khi nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Cảm giác đau nhức xuất hiện đồng thời ở nhiều khớp và kéo dài trên bốn tuần.
• Các khớp có biểu hiện sưng nề, nóng đỏ và gây cản trở các hoạt động sinh hoạt tối thiểu.
• Xuất hiện tình trạng sốt nhẹ kèm theo đau khớp mà không rõ nguyên nhân khác.

Sự khởi phát của thoái hóa đa khớp thường là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền và các tác động môi trường. Các nguyên nhân chính được ghi nhận trong y văn bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Một số người mang các gen quy định cấu trúc Collagen bất thường khiến sụn khớp dễ bị thoái hóa sớm hơn người bình thường.
• Quá trình lão hóa tự nhiên: Tế bào sụn giảm khả năng phân bào và tổng hợp các chất nền khiến sụn khớp mỏng dần theo tuổi tác.
• Rối loạn chuyển hóa: Tình trạng thiếu hụt Estrogen ở phụ nữ mãn kinh hoặc các bệnh lý như đái tháo đường làm gia tăng tốc độ hủy hoại khớp.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể lớn tạo ra áp lực đè nén liên tục lên tất cả các khớp chịu lực khiến sụn bị mài mòn diện rộng.
• Chấn thương tích lũy: Các vi chấn thương lặp đi lặp lại trong quá trình lao động và sinh hoạt tạo ra các tổn thương nhỏ nhưng kéo dài dẫn đến thoái hóa đa khớp.

Những ai có nguy cơ mắc phải thoái hóa đa khớp? 

Bệnh lý này có xu hướng chọn lọc những nhóm đối tượng có đặc điểm sinh học và lối sống cụ thể. Các nhóm nguy cơ cao bao gồm:

• Phụ nữ sau độ tuổi mãn kinh: Đây là nhóm đối tượng chiếm tỷ lệ mắc thoái hóa đa khớp cao nhất do sự thay đổi nội tiết tố đột ngột.
• Người cao tuổi trên 65 tuổi: Hầu hết những người trong độ tuổi này đều có ít nhất một vài vị trí khớp bị thoái hóa trên phim X-quang.
• Người có nghề nghiệp đặc thù: Những công nhân bốc vác, thợ mỏ hoặc vận động viên chuyên nghiệp có hệ vận động phải làm việc quá tải.
• Người mắc các bệnh lý về xương khớp bẩm sinh: Những người có trục chi không thẳng hoặc có các dị dạng tại ổ cối khớp háng.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải thoái hóa đa khớp 

Ngoài các nguyên nhân trực tiếp, một số yếu tố dưới đây sẽ thúc đẩy bệnh diễn tiến nhanh chóng và phức tạp hơn:

• Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Việc tiêu thụ quá nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn làm gia tăng phản ứng viêm toàn thân ảnh hưởng đến khớp.
• Lối sống thụ động: Ít vận động làm cho dịch khớp không được lưu thông khiến tế bào sụn không được cung cấp đầy đủ dưỡng chất.
• Sử dụng thuốc giảm đau nhiều: Tự ý dùng các loại thuốc chứa Corticoid làm giấu đi triệu chứng khiến bệnh âm thầm nặng lên và gây loãng xương.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán thoái hóa đa khớp 

Để chẩn đoán xác định thoái hóa đa khớp, bác sĩ chuyên khoa cần thực hiện một quy trình đánh giá toàn diện. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm:

• Thăm khám lâm sàng: Kiểm tra số lượng khớp bị đau, đo biên độ vận động và đánh giá các biến dạng hình thể tại các khớp.
• Chụp X-quang toàn thân: Thực hiện chụp tại các khớp đau để tìm dấu hiệu hẹp khe khớp, gai xương và xơ hóa xương dưới sụn.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Giúp quan sát chi tiết các tổn thương sụn khớp và màng hoạt dịch ở những giai đoạn sớm khi X-quang chưa phát hiện được.
• Siêu âm khớp: Phương pháp này giúp phát hiện nhanh tình trạng tràn dịch khớp và các nốt sần tại bao hoạt dịch.

Phương pháp điều trị thoái hóa đa khớp

Điều trị thoái hóa đa khớp là một quá trình lâu dài kết hợp nhiều phương pháp nhằm mục tiêu bảo tồn tối đa chức năng của các khớp. Các hướng điều trị bao gồm:

• Sử dụng thuốc: Bác sĩ chuyên khoa thường chỉ định các thuốc giảm đau như Paracetamol hoặc thuốc kháng viêm không Steroid. Bên cạnh đó, các thuốc chống thoái hóa tác dụng chậm như Glucosamine sulfate hoặc Diacerein có thể được sử dụng kéo dài.
• Tiêm nội khớp: Áp dụng tiêm Acid hyaluronic để bổ sung dịch khớp hoặc tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) để kích thích tái tạo mô tại các khớp tổn thương nặng.
• Vật lý trị liệu phục hồi chức năng: Thực hiện các bài tập kéo giãn, nhiệt trị liệu và thủy trị liệu để giảm đau và chống cứng khớp.
• Can thiệp phẫu thuật: Chỉ được xem xét cho các khớp chịu lực chính như khớp gối hoặc khớp háng khi tình trạng thoái hóa đã ở giai đoạn cuối và gây đau đớn dữ dội.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của thoái hóa đa khớp 

Chế độ sinh hoạt:

Việc thay đổi lối sống đóng vai trò quyết định đến sự thành công của quá trình điều trị. Người bệnh cần thực hiện các lưu ý sau:

• Kiểm soát trọng lượng cơ thể: Giảm cân là biện pháp hữu hiệu nhất để giảm bớt tải trọng cơ học lên hệ thống khớp toàn cơ thể.
• Vận động phù hợp: Lựa chọn các môn thể thao ít gây chấn động như đi bộ dưới nước, bơi lội hoặc tập Yoga để duy trì độ linh hoạt.
• Giữ ấm các khớp: Luôn giữ ấm cơ thể, đặc biệt là đôi chân và các khớp ngón tay khi thời tiết chuyển lạnh để giảm co thắt cơ và đau khớp.
• Sử dụng công cụ hỗ trợ: Dùng nẹp gối, đai lưng hoặc gậy chống khi cần thiết để bảo vệ các khớp đang bị tổn thương nặng.

Chế độ dinh dưỡng:

Dinh dưỡng đóng vai trò cung cấp nguyên liệu cho quá trình phục hồi các mô sụn bị hư tổn. Người bệnh nên chú trọng:

• Thực phẩm giàu canxi và vitamin D: Ăn nhiều hải sản, trứng và các loại hạt để duy trì khung xương vững chắc.
• Các loại cá béo: Cá hồi và cá ngừ chứa nhiều omega-3 có tác dụng kháng viêm tự nhiên giúp giảm sưng đau khớp hiệu quả.
• Rau củ giàu chất chống oxy hóa: Bông cải xanh, bưởi, cam và ớt chuông giúp bảo vệ tế bào sụn khỏi sự tấn công của các gốc tự do.

Phương pháp phòng ngừa thoái hóa đa khớp

Biện pháp dự phòng thoái hóa đa khớp tập trung hoàn toàn vào việc bảo vệ khớp trong sinh hoạt. Các phương pháp phòng ngừa thông thường bao gồm:

• Xây dựng thói quen tập thể dục từ sớm: Vận động giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp để hỗ trợ các khớp giảm bớt áp lực cơ học.
• Tránh các tư thế gây hại: Hạn chế ngồi xổm, quỳ gối hoặc mang vác vật nặng quá sức trong thời gian dài.
• Bổ sung dinh dưỡng hợp lý: Chú trọng các dưỡng chất tốt cho sụn khớp ngay khi bước sang tuổi trung niên.
• Khám sức khỏe định kỳ: Thăm khám bác sĩ chuyên khoa định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu thoái hóa và điều trị kịp thời.
• Hạn chế các chất kích thích: Bỏ thuốc lá và giảm rượu bia để bảo vệ mạch máu nuôi dưỡng các đầu xương và khớp.

Thoái hóa đa khớp là một hành trình đầy thử thách đối với người bệnh nhưng không vì thế mà chúng ta mất đi niềm lạc quan. Việc kết hợp chặt chẽ giữa các chỉ định của bác sĩ chuyên khoa cùng một chế độ sinh hoạt, dinh dưỡng lành mạnh sẽ giúp bạn kiểm soát tốt tình trạng bệnh. Hãy chăm sóc các khớp xương của mình mỗi ngày để có thể tận hưởng một cuộc sống năng động và tràn đầy hạnh phúc.