Sẩn gottron là gì? Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh

Sẩn gottron là một trong những dấu hiệu đặc trưng và có giá trị cao trong chẩn đoán bệnh viêm da cơ. Đây là những tổn thương dạng dát hoặc sẩn màu hồng đến tím, nổi rõ trên bề mặt da, thường khu trú ở các vị trí đặc biệt như mặt duỗi của khớp bàn tay, khớp ngón tay, khuỷu tay, gối hoặc mu chân. Không giống như các phát ban da thông thường, sẩn gottron có đặc điểm khá điển hình, giúp bác sĩ nhận diện sớm bệnh lý hệ thống.

Về bản chất, sẩn gottron không phải là một bệnh riêng biệt mà là triệu chứng da liễu điển hình của bệnh viêm da cơ - một bệnh lý tự miễn hiếm gặp, gây ảnh hưởng đồng thời đến cơ và da.

Điểm đặc biệt của sẩn gottron là sự đối xứng, tức là xuất hiện đồng thời ở cả hai bên cơ thể, giúp phân biệt với những tổn thương da khác. Chúng có thể kèm theo bong vảy, teo da hoặc ngứa nhẹ, song đa phần người bệnh thường quan tâm đến yếu tố thẩm mỹ hơn là cảm giác khó chịu.

Bác sĩ có thể sử dụng các thuật ngữ khác nhau để mô tả sẩn gottron và các tổn thương da liên quan, bao gồm:

• Sẩn Gottron điển hình (Classic Gottron papules): Là các nốt gồ cao trên da, có màu đỏ, tím hoặc sẫm màu, thường xuất hiện trên các khớp.
• Dấu hiệu Gottron (Gottron’s sign): Là các mảng da đổi màu, phẳng, xuất hiện ở cùng vị trí như sẩn gottron nhưng không có tổn thương gồ cao.
• Sẩn Gottron đảo ngược (Inverse Gottron papules): Là dạng hiếm gặp, trong đó tổn thương xuất hiện ở mặt lòng bàn tay thay vì mặt mu bàn tay.

Những dấu hiệu và triệu chứng của sẩn gottron

Các triệu chứng của sẩn gottron thường khá đặc trưng, bao gồm:

• Có xuất hiện sẩn màu hồng, đỏ tím hoặc hơi thẫm, nổi cao trên mặt da.
• Vị trí điển hình là mặt duỗi của khớp bàn tay, khớp ngón, khuỷu tay, gối và mu bàn chân.
• Tổn thương có xu hướng đối xứng, nghĩa là xuất hiện ở cả hai bên tay hoặc chân.
• Bề mặt sẩn có thể khô, bong vảy mịn, đôi khi kèm teo da nhẹ.
• Người mắc bệnh có thể cảm thấy ngứa hoặc rát nhẹ, song mức độ không nhiều.
• Một số trường hợp, sẩn gottron kèm theo ban đỏ quanh móng tay, tạo thành viền đỏ đặc trưng gọi là "dấu hiệu Gottron".

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh sẩn gottron

Sẩn gottron không gây biến chứng nặng nề, tuy nhiên vì đây là biểu hiện của viêm da cơ - một bệnh tự miễn hệ thống, nên nguy cơ biến chứng đến từ chính bệnh nền:

• Tổn thương cơ như yếu cơ, khó vận động, giảm sức cơ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
• Tổn thương phổi như viêm phổi kẽ, xơ phổi tiến triển, gây khó thở, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.
• Tổn thương tim như viêm cơ tim, rối loạn nhịp, suy tim.
• Một số nghiên cứu cho thấy viêm da cơ (kèm sẩn gottron) có liên quan đến nguy cơ ung thư, đặc biệt ở người lớn tuổi.
• Tổn thương da dai dẳng gây tự ti, giảm chất lượng cuộc sống.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bạn nên đi khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu:

• Có sẩn màu hồng tím ở vị trí đặc trưng, kéo dài nhiều tuần không khỏi.
• Kèm theo yếu cơ, đặc biệt là cơ vai, hông, khiến việc đứng lên, nâng tay khó khăn.
• Xuất hiện ban đỏ tím ở mí mắt hoặc quanh móng tay.
• Có dấu hiệu khó thở, ho khan kéo dài hoặc đau ngực.
• Tổn thương da lan rộng, ngứa nhiều, ảnh hưởng thẩm mỹ.

Nguyên nhân chính xác gây ra sẩn gottron hiện vẫn chưa được xác định rõ, song nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan chặt chẽ đến cơ chế tự miễn. Ở một số trường hợp, sẩn gottron cùng viêm da cơ còn được ghi nhận xuất hiện như một dấu hiệu cận ung thư, phản ánh mối liên quan tiềm ẩn giữa bệnh tự miễn và bệnh lý ác tính.

Những ai có nguy cơ mắc phải sẩn gottron?

Những đối tượng có nguy cơ cao mắc sẩn gottron thường được ghi nhận trong nhiều nhóm khác nhau:

• Ở người trưởng thành, bệnh thường xuất hiện trong độ tuổi từ 40 đến 60, trong đó nữ giới có tỷ lệ mắc cao hơn nam giới.
• Không chỉ gặp ở người lớn, sẩn gottron còn có thể xuất hiện ở trẻ em, đặc biệt là trong khoảng 5 đến 15 tuổi, khi đó thường được gọi là viêm da cơ thiếu niên.
• Những người đã có sẵn bệnh tự miễn khác như lupus ban đỏ hệ thống hay viêm khớp dạng thấp cũng nằm trong nhóm dễ mắc bệnh hơn do hệ miễn dịch vốn đã rối loạn.
• Người có tiền sử ung thư cũng được xem là nhóm nguy cơ, vì viêm da cơ và sẩn gottron đôi khi được coi là biểu hiện cận ung thư, xuất hiện song song với sự phát triển của các khối u ác tính.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải sẩn gottron

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc sẩn gottron thường liên quan trực tiếp đến tình trạng miễn dịch và lối sống:

• Những người có tiền sử gia đình mắc các bệnh tự miễn thường dễ bị ảnh hưởng do yếu tố di truyền.
• Việc tiếp xúc thường xuyên với ánh nắng mạnh cũng là tác nhân kích thích khiến tổn thương da dễ khởi phát và tiến triển nặng hơn.
• Tình trạng suy giảm miễn dịch, dù do bệnh lý hay do sử dụng thuốc, đều làm cơ thể mất khả năng kiểm soát phản ứng miễn dịch bất thường, từ đó làm gia tăng nguy cơ.
• Thói quen không lành mạnh như hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia cũng được xem là yếu tố thúc đẩy bệnh phát triển.
• Những trường hợp nhiễm virus hoặc vi khuẩn mạn tính có thể tạo ra phản ứng viêm kéo dài, dẫn đến rối loạn miễn dịch và góp phần hình thành sẩn gottron.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán sẩn gottron

Trong quá trình chẩn đoán sẩn gottron, bác sĩ thường kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng để đưa ra kết luận chính xác. Trước hết, khám lâm sàng giúp nhận diện các tổn thương da điển hình với tính chất đối xứng ở vùng khớp, đây là dấu hiệu gợi ý quan trọng.

Các xét nghiệm được chỉ định giúp hỗ trợ chẩn đoán gồm:

• Sinh thiết da hoặc cơ có thể được chỉ định nhằm phát hiện các dấu hiệu viêm và tình trạng hoại tử sợi cơ.
• Xét nghiệm máu thường cho thấy men cơ tăng cao, đồng thời phát hiện sự hiện diện của các kháng thể đặc hiệu như anti-Mi-2 hay anti-Jo-1, góp phần khẳng định chẩn đoán.
• Điện cơ cũng là công cụ hữu ích để phát hiện những bất thường trong hoạt động của cơ.
• Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như MRI cơ hay X-quang phổi thường được sử dụng khi có nghi ngờ về biến chứng, đặc biệt là tổn thương phổi kẽ.

Sự phối hợp toàn diện giữa các phương pháp này giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ tình trạng bệnh, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.

Phương pháp điều trị sẩn gottron

Nội khoa

Sẩn gottron có thể không biến mất hoàn toàn, tuy nhiên việc điều trị giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế ảnh hưởng của bệnh. Bác sĩ sẽ tập trung điều trị viêm da cơ nguyên nhân gây ra sẩn gottron. Các biện pháp điều trị có thể bao gồm:

• Thuốc bôi tại chỗ, như kem corticosteroid hoặc thuốc ức chế calcineurin, nhằm giảm viêm tại da.
• Thuốc điều trị toàn thân, như hydroxychloroquine hoặc methotrexate, giúp kiểm soát phản ứng viêm trên toàn cơ thể.
• Thuốc hoặc chăm sóc da để giảm ngứa, rát, bao gồm thuốc kháng histamin, kem dưỡng ẩm hoặc thuốc mỡ bôi da.

Ngoại khoa

Thông thường, sẩn gottron không cần can thiệp ngoại khoa. Tuy nhiên, nếu có biến chứng như loét da nặng hoặc nghi ngờ ác tính, bác sĩ có thể xem xét phẫu thuật sinh thiết hoặc loại bỏ khối tổn thương.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của sẩn gottron

Chế độ sinh hoạt:

Người mắc bệnh sẩn gottron nên duy trì một lối sống lành mạnh và cân bằng để hỗ trợ quá trình điều trị cũng như ngăn ngừa các biến chứng lâu dài:

• Ngủ đủ giấc và đảm bảo chất lượng giấc ngủ.
• Hạn chế sử dụng rượu bia và tuyệt đối tránh hút thuốc.
• Giảm căng thẳng, duy trì tinh thần thư giãn, thoải mái.

Chế độ dinh dưỡng:

• Ưu tiên những thực phẩm giàu vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa như rau xanh, trái cây tươi để hỗ trợ miễn dịch và bảo vệ da.
• Bổ sung các loại cá béo, hạt và dầu thực vật giàu omega-3 giúp giảm viêm và cải thiện sức khỏe tim mạch.
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ hay đường tinh luyện vì dễ làm tăng tình trạng viêm.
• Uống đủ nước mỗi ngày sẽ giúp duy trì độ ẩm cho da.

Phương pháp phòng ngừa sẩn gottron

Để phòng ngừa sẩn gottron, người bệnh cần chú ý:

• Bảo vệ da trước ánh nắng bằng cách mặc quần áo dài tay, đội mũ rộng vành và dùng kem chống nắng thường xuyên.
• Duy trì hệ miễn dịch khỏe mạnh thông qua chế độ ăn uống cân bằng, tập luyện điều độ và nghỉ ngơi hợp lý cũng rất quan trọng.
• Thăm khám định kỳ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và tầm soát bệnh lý liên quan, đặc biệt là các bệnh tự miễn hoặc ung thư.