Chấn thương gân kheo là gì? Triệu chứng, chẩn đoán và cách điều trị

Chấn thương gân kheo đề cập đến tổn thương ở một hoặc nhiều cơ thuộc nhóm cơ mặt sau đùi, bao gồm ba cơ chính là cơ nhị đầu đùi, cơ bán gân và cơ bán màng. Nhóm cơ này đóng vai trò quan trọng trong việc gập khớp gối và duỗi khớp háng, giúp cơ thể thực hiện các động tác như chạy, nhảy hoặc bật cao. 

Theo chuyên gia, tổn thương này thường được chia thành ba độ: Độ 1 (căng cơ nhẹ), độ 2 (rách một phần) và độ 3 (rách hoàn toàn hoặc đứt gân). Do đặc thù giải phẫu thường xuyên phải chịu lực căng lớn, gân kheo trở thành vị trí nhạy cảm đối với các vận động viên và những người tham gia hoạt động thể chất cường độ cao.

Những dấu hiệu và triệu chứng của chấn thương gân kheo 

Triệu chứng của chấn thương gân kheo thường xuất hiện đột ngột ngay tại thời điểm xảy ra va chạm hoặc vận động quá mức. Bệnh nhân có thể nhận thấy các biểu hiện lâm sàng đặc trưng sau đây:

• Đau nhói đột ngột: Cảm giác đau dữ dội ở mặt sau đùi xuất hiện ngay khi đang chạy hoặc bật nhảy, khiến người bệnh phải dừng hoạt động lập tức.
• Sưng nề: Vùng mặt sau đùi bị sưng to và xuất hiện các mảng xuất huyết dưới da sau vài giờ chấn thương do đứt các mạch máu nhỏ nuôi cơ.
• Yếu cơ chi dưới: Bệnh nhân mất khả năng chịu lực trên chân bị thương và gặp khó khăn lớn khi thực hiện động tác gập gối.

Biến chứng có thể gặp khi mắc chấn thương gân kheo 

Nếu không được xử trí đúng nguyên tắc và bỏ qua giai đoạn phục hồi chức năng, chấn thương gân kheo có thể dẫn đến nhiều hệ lụy lâu dài. Những biến chứng phổ biến bao gồm:

• Chấn thương tái phát mạn tính: Sẹo cơ hình thành sau chấn thương thường kém đàn hồi hơn cơ lành, khiến người bệnh dễ bị rách lại ở chính vị trí cũ.
• Teo cơ: Việc bất động kéo dài mà không tập luyện sẽ khiến các khối cơ đùi sau bị suy giảm kích thước và giảm sút sức mạnh vận động.
• Mất tính linh hoạt của khớp: Sự co rút của các mô sẹo có thể làm hạn chế tầm vận động của khớp gối và khớp háng.

Khi nào cần gặp bác sĩ? 

Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám sớm để đánh giá mức độ tổn thương thông qua các phương tiện hình ảnh. Bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu gặp các tình huống sau:

• Không thể dồn trọng lượng lên chân đau hoặc không thể đi quá bốn bước mà không thấy đau dữ dội.
• Vùng đùi sau bị biến dạng rõ rệt hoặc có khối u cục bất thường.
• Tình trạng đau và sưng không thuyên giảm sau 48 giờ thực hiện sơ cứu tại nhà.

Cơ chế gây chấn thương thường liên quan đến sự kéo giãn quá mức của sợi cơ khi chúng đang ở trạng thái co thắt mạnh. Các nguyên nhân chủ yếu bao gồm:

• Tăng tốc đột ngột: Các hoạt động chạy nước rút hoặc thay đổi hướng di chuyển nhanh khiến gân kheo bị quá tải lực căng.
• Kéo giãn quá tầm: Các động tác xoạc chân hoặc đá cao trong võ thuật và khiêu vũ có thể làm rách các sợi gân nếu vượt quá giới hạn đàn hồi.
• Va chạm trực tiếp: Một lực tác động mạnh vào mặt sau đùi khi cơ đang căng có thể gây dập nát và rách cơ.

Những ai có nguy cơ mắc phải chấn thương gân kheo? 

Bệnh lý này không chỉ giới hạn ở các vận động viên chuyên nghiệp mà còn ảnh hưởng đến nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Những người có nguy cơ cao bao gồm:

• Vận động viên các môn tốc độ: Người chơi bóng đá, bóng rổ, điền kinh và quần vợt thường xuyên phải thực hiện các động tác nhanh, đột ngột.
• Người lớn tuổi: Quá trình lão hóa làm giảm độ đàn hồi của collagen trong gân, khiến chúng dễ bị đứt gãy dù chỉ với lực tác động vừa phải.
• Thanh thiếu niên đang phát triển: Sự phát triển không đồng bộ giữa chiều dài xương và chiều dài cơ có thể khiến gân kheo luôn ở trạng thái căng thẳng.
• Người có tiền sử chấn thương: Những người từng bị rách cơ đùi sau trước đó có nguy cơ tái phát cao gấp nhiều lần so với người bình thường.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải chấn thương gân kheo 

Một số yếu tố bên ngoài và thói quen sinh hoạt không tốt có thể gián tiếp dẫn đến tổn thương này:

• Không khởi động kỹ: Cơ bắp sẽ có độ linh hoạt kém và rất dễ bị rách khi phải vận động mạnh đột ngột.
• Cơ bắp quá mệt mỏi: Khi cơ bị mỏi, khả năng hấp thụ chấn động và phối hợp vận động giảm sút, dẫn đến sai tư thế và chấn thương.
• Độ linh hoạt kém: Những người có cơ gân kheo ngắn hoặc cứng bẩm sinh thường dễ bị tổn thương khi thực hiện các động tác biên độ rộng.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán chấn thương gân kheo 

Để phân độ chấn thương và lập kế hoạch điều trị, bác sĩ chuyên khoa thường chỉ định các kỹ thuật chẩn đoán sau:

• Thăm khám lâm sàng: Bác sĩ kiểm tra điểm đau chói, đánh giá tầm vận động của gối và háng, đồng thời so sánh hai chân để tìm dấu hiệu biến dạng.
• Siêu âm cơ xương khớp: Đây là phương pháp nhanh chóng giúp quan sát các vết rách cơ, tụ máu trong cơ và đánh giá mức độ di lệch của gân.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Kỹ thuật này được coi là tiêu chuẩn vàng để xác định vị trí chính xác của tổn thương và phân biệt giữa rách cơ đơn thuần với đứt gân hoàn toàn.
• Chụp X-quang: Được chỉ định khi nghi ngờ có tình trạng bong xương tại vị trí bám của gân kheo vào xương ngồi (thường gặp ở người trẻ).

Phương pháp điều trị chấn thương gân kheo

Tùy vào mức độ nghiêm trọng, bác sĩ chuyên khoa sẽ áp dụng phác đồ điều trị bảo tồn hoặc can thiệp ngoại khoa. Các biện pháp cụ thể bao gồm:

• Áp dụng quy trình R.I.C.E: Bệnh nhân cần nghỉ ngơi (Rest), chườm lạnh (Ice), băng ép (Compression) và kê cao chân (Elevation) trong 72 giờ đầu để giảm sưng và đau.
• Sử dụng thuốc: Bác sĩ chuyên khoa có thể kê đơn các loại thuốc giảm đau kháng viêm như Paracetamol hoặc Ibuprofen để kiểm soát triệu chứng.
• Vật lý trị liệu: Đây là giai đoạn quan trọng nhất, bao gồm các bài tập kéo giãn nhẹ nhàng và tập tăng sức mạnh cơ bắp theo lộ trình từ thụ động đến chủ động.
• Phẫu thuật: Chỉ định cho các trường hợp đứt gân hoàn toàn khỏi vị trí bám xương hoặc khi điều trị bảo tồn thất bại sau thời gian dài.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của chấn thương gân kheo 

Chế độ sinh hoạt:

Sự tuân thủ các chỉ dẫn trong sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp rút ngắn thời gian hồi phục và bảo vệ vùng cơ bị thương. Người bệnh cần lưu ý:

• Không nóng vội quay lại thể thao: Tuyệt đối không tham gia các hoạt động chạy nhảy cho đến khi cơn đau biến mất hoàn toàn và sức mạnh cơ hai chân đạt trạng thái cân bằng.
• Sử dụng nạng hỗ trợ: Trong những ngày đầu sau chấn thương Độ 2 và Độ 3, bệnh nhân nên dùng nạng để giảm bớt tải trọng cơ học lên vùng gân đang liền sẹo.
• Chườm ấm sau giai đoạn cấp tính: Sau khi hết sưng nề, việc chườm ấm giúp tăng cường lưu thông máu để nuôi dưỡng và sửa chữa các sợi cơ bị rách.

Chế độ dinh dưỡng:

Dinh dưỡng hợp lý cung cấp các nguyên liệu thiết yếu để cơ thể tái cấu trúc các sợi collagen và sợi cơ. Bệnh nhân nên tăng cường:

• Thực phẩm giàu protein: Thịt gia cầm, trứng và các loại đậu cung cấp axit amin giúp xây dựng lại các sợi cơ bị đứt.
• Vitamin C và kẽm: Các dưỡng chất này đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp collagen và làm lành vết thương mô mềm.
• Thực phẩm giàu omega-3: Cá hồi và các loại hạt giúp kháng viêm tự nhiên, làm giảm tình trạng sưng tấy mãn tính tại vùng chấn thương.

Phương pháp phòng ngừa chấn thương gân kheo

Biện pháp dự phòng tập trung chủ yếu vào việc cải thiện sức bền cơ học của hệ vận động. Các phương pháp phòng ngừa thông thường bao gồm:

• Khởi động kỹ lưỡng: Luôn dành ít nhất 15 phút để thực hiện các bài tập làm nóng toàn thân và khởi động chuyên sâu cho vùng đùi trước khi vận động mạnh.
• Tập luyện sức mạnh bổ trợ: Thực hiện các bài tập tập trung vào nhóm cơ gân kheo như Nordic Hamstring Curls để tăng khả năng chịu lực căng của gân.
• Kéo giãn định kỳ: Duy trì thói quen tập giãn cơ hàng ngày để cải thiện biên độ vận động của khớp háng và gối, từ đó giảm áp lực lên gân kheo.
• Lắng nghe cơ thể: Khi cảm thấy mệt mỏi hoặc có cảm giác căng tức ở đùi sau, người tập nên dừng lại ngay để tránh gây ra những vết rách nghiêm trọng.
• Sử dụng giày phù hợp: Lựa chọn các loại giày thể thao có độ bám tốt và khả năng giảm chấn phù hợp với từng loại mặt sân thi đấu.

Chấn thương gân kheo là một thử thách đáng kể đối với những người yêu thích vận động nhưng hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu được xử trí khoa học. Sự kiên trì trong tập luyện phục hồi và ý thức phòng ngừa sẽ là chìa khóa giúp bạn duy trì một đôi chân linh hoạt và mạnh mẽ. Hãy luôn trân trọng sức khỏe cơ bắp của mình để có thể tận hưởng niềm đam mê thể thao một cách trọn vẹn và an toàn nhất.