Bé bị bất dung nạp lactose bao lâu thì hết? Cách điều trị hiệu quả

Khi trẻ được chẩn đoán bất dung nạp lactose, nhiều ba mẹ lo lắng không biết tình trạng này sẽ kéo dài trong bao lâu và có ảnh hưởng đến sự phát triển của bé hay không. Việc hiểu đúng diễn tiến của bệnh và áp dụng biện pháp chăm sóc phù hợp sẽ giúp cải thiện triệu chứng và hỗ trợ hệ tiêu hóa của trẻ.

Không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh là gì?

Không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh là tình trạng hệ tiêu hóa của trẻ không phân giải và hấp thu hiệu quả lactose - loại đường tự nhiên có nhiều trong sữa mẹ, sữa bò và các chế phẩm từ sữa. Lactose đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp năng lượng cho não bộ, hỗ trợ phát triển hệ vi khuẩn đường ruột có lợi (như Bifidobacterium, Lactobacillus) và góp phần tăng cường miễn dịch, tiêu hóa cho trẻ.

Về mặt sinh lý, khi lactose đi vào ruột non, enzyme lactase (được tiết ra từ các vi nhung mao ruột) sẽ phân tách lactose thành hai đường đơn là glucose và galactose để cơ thể hấp thu. Khi trẻ thiếu hoặc không có đủ enzyme lactase, lactose không được tiêu hóa sẽ di chuyển xuống đại tràng và bị vi khuẩn lên men, tạo ra axit lactic và khí. Quá trình này gây ra hàng loạt triệu chứng rối loạn tiêu hóa.

Biểu hiện thường gặp ở trẻ không dung nạp lactose gồm: Chướng bụng, đầy hơi, đau quặn bụng, tiêu chảy, phân lỏng có bọt và mùi chua; một số trẻ còn bị hăm đỏ quanh hậu môn do phân có tính axit. Mức độ triệu chứng có thể khác nhau tùy vào lượng lactose trẻ dung nạp và mức độ thiếu hụt enzyme lactase.

Theo Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), bất dung nạp lactose xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ enzyme lactase để tiêu hóa lactose, dẫn đến các triệu chứng tiêu hóa sau khi dùng sữa hoặc thực phẩm chứa lactose. Tình trạng này có thể là tạm thời hoặc kéo dài tùy nguyên nhân.

Bé bị bất dung nạp lactose bao lâu thì hết?

Thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân gây bất dung nạp lactose. Có trường hợp chỉ kéo dài ngắn ngày, nhưng cũng có trường hợp cần kiểm soát lâu dài hoặc suốt đời. Cụ thể:

• Bất dung nạp lactose tạm thời do nhiễm virus, tiêu chảy cấp hoặc viêm ruột: Đây là tình trạng thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh. Khi niêm mạc ruột bị tổn thương, men lactase giảm tạm thời. Sau khi ruột hồi phục, khả năng tiêu hóa lactose sẽ trở lại bình thường, thường trong khoảng 1 - 2 tuần, đôi khi kéo dài vài tuần tùy mức độ tổn thương.

• Trẻ sinh non: Trẻ sinh non có thể chưa sản xuất đủ enzyme lactase. Tuy nhiên, khi hệ tiêu hóa trưởng thành hơn, men lactase sẽ được tăng cường. Phần lớn các bé dung nạp lactose tốt dần sau vài tuần đến vài tháng, và có thể bú sữa mẹ hoặc sữa công thức chứa lactose như trẻ đủ tháng.
• Bất dung nạp lactose thứ phát do bệnh Celiac: Trong trường hợp này, bất dung nạp lactose không phải nguyên nhân chính mà là hậu quả của viêm ruột. Khi bệnh Celiac được điều trị hiệu quả bằng chế độ ăn không gluten, niêm mạc ruột phục hồi, tình trạng bất dung nạp lactose sẽ cải thiện và có thể hết hoàn toàn theo thời gian.
• Bất dung nạp lactose bẩm sinh (do di truyền): Đây là thể hiếm gặp nhưng kéo dài suốt đời. Trẻ gần như không có enzyme lactase ngay từ khi sinh, xuất hiện tiêu chảy nặng sớm khi bú sữa mẹ hoặc sữa công thức thông thường. Trường hợp này không tự hết, trẻ cần sử dụng sữa không chứa lactose lâu dài theo chỉ định y tế.

Tóm lại, đa số trẻ sơ sinh bị bất dung nạp lactose là dạng tạm thời và sẽ hết khi đường ruột hồi phục. Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc trẻ chậm tăng cân, ba mẹ nên đưa bé đi khám để xác định đúng nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Cách điều trị bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Việc điều trị bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh cần dựa trên nguyên nhân gây bệnh và tình trạng tiêu hóa cụ thể của từng bé. Sau khi thăm khám và chẩn đoán, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp các biện pháp dưới đây.

Điều chỉnh loại sữa phù hợp

Trong trường hợp trẻ bị bất dung nạp lactose bẩm sinh do yếu tố di truyền, trẻ cần sử dụng sữa công thức không chứa lactose hoặc hàm lượng lactose rất thấp để đảm bảo dinh dưỡng và hạn chế rối loạn tiêu hóa. Việc lựa chọn loại sữa cần có sự tư vấn của bác sĩ để tránh thiếu hụt vi chất.

Nếu bất dung nạp lactose xảy ra tạm thời do nhiễm virus đường ruột hoặc viêm ruột, trẻ vẫn có thể tiếp tục bú mẹ hoặc dùng sữa công thức thông thường, nhưng nên chia nhỏ cữ bú và giảm lượng sữa mỗi lần nhằm giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng sữa công thức có bổ sung enzyme lactase để hỗ trợ tiêu hóa lactose tốt hơn.

Bổ sung enzyme lactase

Khi nguyên nhân là do cơ thể trẻ thiếu hụt enzyme lactase, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung enzyme lactase đường uống. Enzyme này thường được dùng ngay trước hoặc trong lúc trẻ bú để giúp phân giải lactose trong sữa. Cha mẹ cần tuân thủ đúng liều lượng và cách dùng theo hướng dẫn y tế, không tự ý sử dụng kéo dài.

Điều chỉnh chế độ ăn khi trẻ ăn dặm

Với những trẻ bị bất dung nạp lactose liên quan đến bệnh Celiac tiềm ẩn, việc kiểm soát chế độ ăn đóng vai trò quan trọng. Khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, cần loại bỏ các thực phẩm chứa gluten như lúa mì, lúa mạch, lúa mạch đen. Thay vào đó, nên ưu tiên các thực phẩm không chứa gluten như gạo, ngô, khoai để hạn chế viêm ruột và tạo điều kiện cho niêm mạc ruột phục hồi, từ đó cải thiện khả năng sản xuất enzyme lactase.

Tóm lại, bé bị bất dung nạp lactose bao lâu thì hết còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và cách chăm sóc, điều trị đúng hướng. Phần lớn các trường hợp bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh chỉ mang tính tạm thời và sẽ cải thiện khi hệ tiêu hóa phục hồi hoàn toàn. Việc phát hiện sớm, tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, lựa chọn sữa và chế độ dinh dưỡng phù hợp sẽ giúp bé nhanh ổn định tiêu hóa, phát triển khỏe mạnh và hạn chế nguy cơ tái phát.