Axit uric cao kiêng ăn gì? Vì sao những thực phẩm này làm axit uric tăng cao?

Trong thực tế, nhiều người đã dùng thuốc hạ axit uric nhưng bệnh vẫn tái phát do chế độ ăn uống chưa phù hợp. Axit uric chịu ảnh hưởng rất lớn từ thực phẩm hằng ngày, đặc biệt là các món giàu đạm, nội tạng và rượu bia. Hiểu đúng và kiêng đúng không chỉ giúp giảm axit uric mà còn giảm nguy cơ gout mạn tính, bảo vệ thận và tim mạch.

Axit uric cao kiêng ăn gì? 

Axit uric cao kiêng ăn gì là vấn đề then chốt mà nhiều người cần nắm rõ để kiểm soát chỉ số hiệu quả. Người bị axit uric cao cần kiêng hoàn toàn hoặc hạn chế nghiêm ngặt các thực phẩm giàu purin, rượu bia, đồ uống nhiều đường và một số loại đạm động vật, vì chúng làm tăng nhanh nồng độ axit uric trong máu, dẫn đến lắng đọng tinh thể urat ở khớp và thận. Dưới đây là các nhóm thực phẩm cần kiêng:

Nội tạng động vật

Gan, thận, lòng, dạ dày, óc và tim đều chứa lượng purin cực kỳ cao, khi phân hủy sẽ chuyển hóa thành một lượng lớn axit uric. Nhiều người vẫn nghĩ rằng nội tạng bổ dưỡng, nhưng với người axit uric cao, chỉ một bữa ăn chứa nội tạng có thể đẩy chỉ số lên cao đột biến, dễ gây cơn gout cấp. Đây là nhóm thực phẩm cần kiêng hoàn toàn.

Thịt đỏ và sản phẩm chế biến từ thịt đỏ

Thịt bò, thịt cừu, thịt dê và đặc biệt là thịt xông khói, xúc xích, thịt nguội chứa purin ở mức trung bình đến cao. Những món này không chỉ làm tăng axit uric mà còn góp phần gây viêm nếu ăn thường xuyên. So với thịt trắng như gà, cá nạc, thịt đỏ vẫn được xem là nhóm cần hạn chế mạnh hơn, thậm chí kiêng trong giai đoạn axit uric đang cao hoặc có cơn gout.

Hải sản giàu purin

Cá trích, cá mòi, cá cơm, tôm, cua, mực, sò huyết và hàu chứa purin cao, đặc biệt khi ăn tươi sống hoặc chế biến không đúng cách. Nhiều người lầm tưởng hải sản tốt cho tim mạch nên ăn thoải mái, nhưng thực tế chúng có thể làm tình trạng gout nặng hơn nếu tiêu thụ thường xuyên.

Rượu bia và đồ uống có cồn

Đây là yếu tố cần kiêng tuyệt đối. Bia đặc biệt nguy hiểm vì chứa purin từ men bia và cản trở thận thải axit uric. Uống bia thường xuyên có thể đẩy axit uric lên cao nhanh chóng, ngay cả khi chế độ ăn khác bình thường. Rượu mạnh cũng gây hại tương tự, làm giảm khả năng bài tiết axit uric qua thận.

Đồ uống nhiều đường và nước ngọt có gas

Fructose trong nước ngọt, nước tăng lực và một số loại nước trái cây đóng hộp kích thích gan sản xuất thêm axit uric nội sinh. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến axit uric tăng ở người trẻ, dù họ không ăn nhiều thịt hay uống bia.

Một số loại rau củ cần lưu ý

Măng, nấm, đậu Hà Lan và rau bina chứa purin cao hơn các loại rau khác. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy purin từ thực vật ít gây gout hơn purin từ động vật, nên chỉ cần hạn chế chứ không cần kiêng tuyệt đối như nội tạng hay hải sản.

Vì sao những thực phẩm này làm axit uric tăng cao?

Để kiêng đúng và duy trì lâu dài, người bệnh cần hiểu rõ vì sao một số thực phẩm lại khiến axit uric cao kiêng ăn gì trở thành vấn đề quan trọng.

Cơ chế tạo axit uric từ purin

Purin là hợp chất tự nhiên có trong tế bào động vật và một số thực phẩm thực vật. Khi cơ thể phân hủy purin, axit uric được tạo ra như sản phẩm cuối cùng. Thận chịu trách nhiệm lọc axit uric từ máu và thải ra ngoài qua nước tiểu. Khi đưa vào quá nhiều purin từ thực phẩm, lượng axit uric sản sinh vượt quá khả năng thải của thận, dẫn đến tích tụ trong máu.

Tác động của các nhóm thực phẩm

• Nội tạng động vật và hải sản: Chứa purin ở mức rất cao, nên chỉ một khẩu phần nhỏ cũng tạo ra lượng axit uric lớn.
• Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn: Chứa purin trung bình nhưng khi ăn thường xuyên, cộng với các yếu tố khác, vẫn làm chỉ số tăng dần.
• Rượu bia: Không chỉ cung cấp purin mà còn ức chế enzyme trong thận, làm giảm bài tiết axit uric, khiến chất này tích tụ nhanh hơn.
• Đồ uống nhiều fructose: Kích thích gan sản xuất purin nội sinh, tạo ra axit uric từ bên trong cơ thể.

Yếu tố cá nhân

Không phải ai ăn nhiều thực phẩm giàu purin cũng bị gout, vì cơ địa, tuổi tác, cân nặng và bệnh nền đóng vai trò quyết định. Người thừa cân, béo phì hoặc có bệnh thận mạn thường thải axit uric kém hơn, nên dễ bị ảnh hưởng nặng.

Nếu không kiêng đúng, hậu quả là cơn gout cấp tái phát, tinh thể urat lắng đọng tại khớp gây đau mãn tính và tại thận gây sỏi thận hoặc suy giảm chức năng thận. Hiểu cơ chế này giúp người bệnh kiêng có lý do và kiên trì hơn, thay vì chỉ kiêng theo cảm tính.

Lưu ý khi xây dựng chế độ ăn cho người axit uric cao

Khi đã biết axit uric cao kiêng ăn gì, việc xây dựng chế độ ăn cần tập trung vào cả kiêng và bổ sung đúng cách để đạt hiệu quả tốt nhất.

Nguyên tắc bổ sung thực phẩm lành mạnh

• Uống đủ nước: Khoảng từ 2 đến 3 lít mỗi ngày để hỗ trợ thận đào thải axit uric.
• Ưu tiên thực phẩm lành mạnh: Rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt và protein thực vật như đậu phụ, đậu nành để thay thế đạm động vật.
• Duy trì cân nặng hợp lý: Giảm cân từ từ giúp giảm gánh nặng cho thận và cải thiện khả năng đào thải axit uric.

Những sai lầm thường gặp

• Nhịn ăn quá mức hoặc bỏ bữa: Dẫn đến cơ thể tự phân hủy protein nội sinh, làm axit uric tăng đột ngột.
• Kiêng thịt nhưng vẫn uống bia rượu: Khiến nỗ lực trước đó trở nên vô nghĩa.
• Tin vào mẹo dân gian chưa kiểm chứng: Như chỉ uống nước lá mà không kết hợp điều trị y tế có thể gây hại.

Khi axit uric cao kéo dài, đau khớp tái phát nhiều lần hoặc có dấu hiệu bất thường như sưng khớp, tiểu buốt, cần gặp bác sĩ ngay để đánh giá toàn diện. Bác sĩ sẽ hướng dẫn chế độ ăn cá nhân hóa, kết hợp thuốc nếu cần và theo dõi chỉ số định kỳ. Không tự ý dùng thuốc hạ axit uric vì có thể gây tác dụng phụ hoặc làm bùng phát cơn gout nếu không kiểm soát đúng.

Nhìn chung, việc nắm rõ axit uric cao kiêng ăn gì giúp người bệnh chủ động xây dựng chế độ ăn uống phù hợp và khoa học hơn. Kết hợp ăn uống hợp lý với lối sống lành mạnh có thể hỗ trợ kiểm soát axit uric hiệu quả. Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có hướng điều chỉnh phù hợp với tình trạng sức khỏe.