Adrenaline trong sốc phản vệ có vai trò gì?

Sốc phản vệ có thể diễn tiến nhanh và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan. Adrenaline giữ vai trò trung tâm trong xử trí tình trạng này. Thuốc giúp cải thiện các biểu hiện liên quan đến đường thở, hô hấp và tuần hoàn. Các hướng dẫn quốc tế đều khuyến nghị sử dụng adrenaline sớm khi phản vệ được nhận diện.

Adrenaline trong sốc phản vệ là gì?

Adrenaline, còn gọi là epinephrine, là một catecholamine nội sinh, hoạt động như hormone và chất dẫn truyền thần kinh. Thuốc tác động lên các thụ thể alpha và beta adrenergic, qua đó tạo ra những thay đổi về mạch máu, hoạt động tim và đường thở.

Trong sốc phản vệ, cơ thể giải phóng nhiều chất trung gian gây phản ứng dị ứng. Các chất này có thể làm giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch và co thắt phế quản. Hậu quả có thể gồm tụt huyết áp, khó thở và phù đường thở.

Adrenaline giúp tác động đồng thời lên nhiều cơ chế trên. Vì vậy, thuốc giữ vai trò điều trị đầu tay trong phản vệ. Các hướng dẫn EAACI và WAO đều khuyến nghị sử dụng adrenaline tiêm bắp sớm khi có chỉ định.

Vì sao adrenaline được dùng trong sốc phản vệ?

Adrenaline có tác động trên nhiều thụ thể adrenergic. Đây là cơ sở giúp thuốc cải thiện các vấn đề chính của phản vệ. Tác động của thuốc có thể được hiểu qua hai nhóm thụ thể chính.

Tác động lên thụ thể alpha

Adrenaline kích thích thụ thể alpha 1 trên thành mạch. Tác động này làm co mạch và tăng sức cản mạch ngoại vi. Nhờ đó, huyết áp có thể được cải thiện khi người bệnh bị tụt huyết áp.

Adrenaline cũng giúp giảm phù niêm mạc đường hô hấp trên. Điều này có ý nghĩa khi phản vệ gây phù thanh quản hoặc phù vùng hầu họng. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được đánh giá và hỗ trợ đường thở khẩn cấp.

Tác động lên thụ thể beta

Adrenaline kích thích thụ thể beta 1 tại tim. Tác động này làm tăng sức co bóp và nhịp tim. Nhờ đó, cung lượng tim có thể được cải thiện trong tình trạng tuần hoàn bị suy giảm.

Thuốc cũng kích thích thụ thể beta 2 tại cơ trơn phế quản. Tác động này giúp giãn phế quản và cải thiện tình trạng co thắt phế quản. Adrenaline còn có thể làm giảm quá trình giải phóng một số chất trung gian từ tế bào mast.

Adrenaline được sử dụng như thế nào trong sốc phản vệ?

Đường tiêm bắp được khuyến nghị là đường dùng đầu tay trong xử trí phản vệ. Vị trí thường được lựa chọn là mặt trước bên của đùi. Cách sử dụng cụ thể phụ thuộc vào tuổi, cân nặng và tình trạng lâm sàng.

Liều adrenaline cần được xác định theo hướng dẫn cấp cứu và phác đồ áp dụng. Nhân viên y tế cần lựa chọn nồng độ, liều và đường dùng phù hợp. Người bệnh không nên tự điều chỉnh liều hoặc chuyển sang đường tiêm khác.

Adrenaline đường tĩnh mạch có nguy cơ gây biến cố nghiêm trọng nếu sử dụng không phù hợp. Các tài liệu hướng dẫn lưu ý nguy cơ này, đặc biệt khi tiêm tĩnh mạch dạng bolus. Vì vậy, đường tĩnh mạch thường chỉ được cân nhắc trong những tình huống đặc biệt và cần theo dõi chặt chẽ.

Adrenaline có phải thuốc duy nhất trong xử trí phản vệ?

Adrenaline là thuốc điều trị đầu tay, nhưng xử trí phản vệ không chỉ gồm sử dụng thuốc. Người bệnh cần được đánh giá đồng thời về đường thở, hô hấp và tuần hoàn. Các biện pháp hồi sức khác có thể được triển khai tùy tình trạng.

Vai trò của các biện pháp hỗ trợ

Người bệnh có thể cần hỗ trợ oxy khi có giảm oxy máu hoặc suy hô hấp. Truyền dịch có thể được chỉ định khi có tụt huyết áp hoặc sốc. Các biện pháp kiểm soát đường thở cũng có thể cần thiết khi phù đường hô hấp tiến triển.

Các thuốc khác có thể được sử dụng trong một số trường hợp. Tuy nhiên, chúng không thay thế vai trò của adrenaline trong điều trị phản vệ. Một số hướng dẫn đánh giá bằng chứng về corticosteroid và thuốc kháng histamine còn hạn chế.

Vì sao không nên trì hoãn adrenaline?

Phản vệ có thể tiến triển nhanh và ảnh hưởng đồng thời đến nhiều cơ quan. Việc chậm sử dụng adrenaline có thể làm trì hoãn kiểm soát phản ứng nghiêm trọng. Các hướng dẫn hiện hành đều nhấn mạnh việc sử dụng adrenaline sớm khi có chỉ định.

Tuy nhiên, adrenaline không nên được sử dụng như một tiêu chí duy nhất để xác định phản vệ. Chẩn đoán cần dựa trên biểu hiện lâm sàng và tiêu chuẩn phù hợp. Đây cũng là điểm được cập nhật trong hướng dẫn thực hành năm 2023.

Những lưu ý khi sử dụng adrenaline trong sốc phản vệ

Adrenaline là thuốc cấp cứu có vai trò quan trọng trong phản vệ. Tuy nhiên, cách sử dụng cần phù hợp với tình trạng của từng người bệnh. Một số điểm cần được lưu ý gồm:

• Adrenaline tiêm bắp được ưu tiên khi xử trí phản vệ cấp tính.
• Đường tiêm và liều dùng cần tuân thủ phác đồ phù hợp.
• Không nên trì hoãn adrenaline khi người bệnh có biểu hiện phản vệ cần điều trị.
• Adrenaline đường tĩnh mạch cần được sử dụng trong hoàn cảnh phù hợp.
• Người bệnh cần được theo dõi sau khi xử trí phản vệ.
• Cần đánh giá nguyên nhân và nguy cơ tái diễn sau phản ứng.

Các hướng dẫn cũng nhấn mạnh việc giáo dục người có nguy cơ phản vệ. Kế hoạch xử trí khẩn cấp có thể giúp người bệnh nhận diện tình trạng và sử dụng thuốc đúng cách khi được chỉ định.

Adrenaline trong sốc phản vệ giữ vai trò điều trị đầu tay khi người bệnh có phản ứng phản vệ. Thuốc tác động lên thụ thể alpha và beta adrenergic. Nhờ đó, adrenaline hỗ trợ cải thiện co thắt phế quản, phù đường thở và tụt huyết áp.

Tiêm bắp thường là đường dùng được ưu tiên trong phản vệ cấp tính. Việc lựa chọn liều và cách sử dụng cần dựa trên hướng dẫn chuyên môn. Khi nghi ngờ phản vệ, người bệnh cần được đánh giá và xử trí cấp cứu kịp thời.