ADHD ở phụ nữ: Dấu hiệu nhận biết, chẩn đoán và điều trị

ADHD thường được liên tưởng đến trẻ em hiếu động, khó ngồi yên. Tuy nhiên, ADHD ở phụ nữ có thể tiếp tục đến tuổi trưởng thành và biểu hiện theo những cách ít dễ nhận thấy hơn. Một số người chỉ bắt đầu nghi ngờ tình trạng này khi khó khăn về công việc, học tập hoặc quản lý cuộc sống ngày càng rõ rệt.

ADHD ở phụ nữ là gì?

ADHD (viết tắt của Attention Deficit Hyperactivity Disorder), hay rối loạn tăng động giảm chú ý, là một rối loạn phát triển thần kinh với các biểu hiện chính gồm giảm chú ý, tăng động và bốc đồng. Tình trạng thường bắt đầu từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Ở phụ nữ, triệu chứng có thể khác nhau giữa từng người. Có người chủ yếu gặp khó khăn về tập trung, hay quên và tổ chức công việc, trong khi người khác có biểu hiện tăng động, bốc đồng hoặc kết hợp nhiều triệu chứng.

Hội chứng ADHD ở phụ nữ không phải là một dạng ADHD riêng biệt ở nữ giới. Thuật ngữ phù hợp hơn là rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) ở phụ nữ.

Việc thỉnh thoảng mất tập trung hoặc quên việc không đồng nghĩa với mắc ADHD. Chẩn đoán cần xem xét triệu chứng có kéo dài, xuất hiện từ giai đoạn phát triển và ảnh hưởng rõ đến học tập, công việc, sinh hoạt hoặc các mối quan hệ hay không.

Dấu hiệu ADHD ở phụ nữ thường gặp

Biểu hiện ADHD ở phụ nữ có thể khác nhau giữa từng người. Ở người trưởng thành, tăng động không phải lúc nào cũng thể hiện bằng việc khó ngồi yên mà đôi khi là cảm giác bồn chồn hoặc khó thư giãn.

Biểu hiện giảm chú ý

Phụ nữ có ADHD có thể gặp khó khăn trong việc tập trung, sắp xếp và hoàn thành công việc. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

• Dễ mất tập trung: Khó duy trì sự chú ý khi họp, đọc tài liệu hoặc làm việc kéo dài.
• Hay quên: Quên lịch hẹn, công việc cần làm hoặc vị trí đồ dùng.
• Khó quản lý thời gian: Thường trễ hạn hoặc khó ước tính thời gian hoàn thành nhiệm vụ.
• Khó tổ chức công việc: Dễ cảm thấy quá tải khi phải xử lý nhiều việc cùng lúc.
• Hay trì hoãn: Nhất là với những nhiệm vụ cần tập trung lâu.
• Khó hoàn thành công việc: Có thể bắt đầu nhiều việc nhưng chưa hoàn tất.
• Dễ bỏ sót chi tiết: Có thể mắc lỗi do thiếu chú ý.

Những biểu hiện này cũng có thể xuất hiện khi thiếu ngủ, căng thẳng hoặc làm việc quá sức. Vì vậy, chỉ có một vài dấu hiệu chưa đủ để kết luận mắc ADHD.

Biểu hiện tăng động và bốc đồng

Ở người trưởng thành, tăng động có thể biểu hiện bằng cảm giác bồn chồn, khó thư giãn hoặc luôn muốn làm gì đó. Một số người còn có xu hướng nói nhiều, khó chờ đến lượt, ngắt lời hoặc đưa ra quyết định vội vàng.

Mức độ triệu chứng ở mỗi người không giống nhau. Có người chủ yếu gặp vấn đề về giảm chú ý, trong khi người khác có cả tăng động và bốc đồng.

ADHD có thể ảnh hưởng đến cuộc sống như thế nào?

Nếu kéo dài, ADHD có thể ảnh hưởng đến học tập, công việc, quản lý tài chính, sinh hoạt gia đình và các mối quan hệ. Người bệnh cũng có thể cảm thấy căng thẳng hoặc quá tải khi thường xuyên quên việc, trễ hạn hay khó quản lý nhiều trách nhiệm.

ADHD có thể đi kèm một số vấn đề sức khỏe tâm thần khác. Vì vậy, người có triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng rõ đến cuộc sống nên được đánh giá đầy đủ thay vì tự chẩn đoán.

Vì sao hội chứng ADHD ở phụ nữ dễ bị bỏ sót?

ADHD ở trẻ em gái và phụ nữ đôi khi không được nhận biết từ sớm. Một số người chỉ được đánh giá khi trưởng thành, khi áp lực từ học tập, công việc hoặc gia đình làm các khó khăn trở nên rõ hơn.

Biểu hiện giảm chú ý khó nhận ra

Mất tập trung, hay quên hoặc khó tổ chức công việc thường ít gây chú ý hơn các biểu hiện tăng động rõ rệt. Những dấu hiệu này đôi khi bị cho là thiếu cẩn thận hoặc thiếu tổ chức.

Tuy nhiên, phụ nữ mắc ADHD không chỉ có triệu chứng giảm chú ý. Tăng động và bốc đồng vẫn có thể xuất hiện với mức độ khác nhau.

Một số phụ nữ có cách thích nghi

Một số phụ nữ có thể hình thành các chiến lược bù trừ, chẳng hạn dựa nhiều vào lịch nhắc việc, danh sách công việc hoặc các hệ thống tổ chức chặt chẽ. Điều này có thể khiến khó khăn bên ngoài ít dễ nhận thấy hơn. Điều này có thể khiến triệu chứng bên ngoài khó nhận thấy hơn.

Vì vậy, khi đánh giá ADHD cần xem xét không chỉ kết quả công việc mà còn mức độ nỗ lực, lịch sử triệu chứng và ảnh hưởng đến cuộc sống.

Triệu chứng có thể giống vấn đề khác

Khó tập trung, hay quên hoặc trì hoãn cũng có thể gặp khi thiếu ngủ, căng thẳng, lo âu hoặc trầm cảm. Do đó, các bài tự đánh giá trên mạng chỉ mang tính tham khảo và không thể thay thế chẩn đoán lâm sàng.

Nội tiết tố có ảnh hưởng đến ADHD ở phụ nữ không?

Các biến động hormone sinh dục có thể liên quan đến thay đổi triệu chứng ADHD ở một số phụ nữ. Bằng chứng hiện rõ hơn đối với dậy thì và chu kỳ kinh nguyệt, trong khi dữ liệu về thai kỳ, sau sinh và giai đoạn quanh mãn kinh vẫn còn hạn chế.

Một số phụ nữ nhận thấy khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc hoặc mức độ bồn chồn thay đổi theo từng thời điểm. Ngoài hormone, giấc ngủ, căng thẳng và tâm trạng cũng có thể ảnh hưởng đến triệu chứng.

Nếu nhận thấy các biểu hiện ADHD thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt hoặc giai đoạn sinh sản, người bệnh có thể ghi lại triệu chứng để trao đổi khi thăm khám. Không nên tự thay đổi liều hoặc thời điểm dùng thuốc ADHD khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

ADHD ở phụ nữ được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

ADHD không thể được xác định chỉ bằng một xét nghiệm hay bài kiểm tra đơn lẻ. Chẩn đoán cần dựa trên triệu chứng, thời điểm xuất hiện, mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và loại trừ các nguyên nhân khác có biểu hiện tương tự.

Chẩn đoán ADHD

Bác sĩ thường tìm hiểu những khó khăn trong học tập, công việc, sinh hoạt và các mối quan hệ. Tiền sử từ thời thơ ấu cũng quan trọng vì ADHD là rối loạn phát triển thần kinh có khởi phát trong giai đoạn phát triển.

Các bài kiểm tra ADHD trực tuyến chỉ có giá trị tham khảo hoặc sàng lọc ban đầu, không thể thay thế đánh giá lâm sàng đầy đủ.

Điều trị và quản lý ADHD

Điều trị ADHD ở phụ nữ có thể bao gồm thuốc, can thiệp tâm lý và các biện pháp hỗ trợ kỹ năng tổ chức, quản lý thời gian hoặc hành vi. Phương pháp phù hợp sẽ tùy vào triệu chứng, mức độ ảnh hưởng và tình trạng sức khỏe của từng người.

Người bệnh không nên tự tăng, giảm liều hoặc dùng thuốc của người khác. Bên cạnh điều trị, việc lập lịch rõ ràng, chia nhỏ nhiệm vụ, giảm yếu tố gây xao nhãng và duy trì giấc ngủ hợp lý cũng có thể hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày.

ADHD ở phụ nữ có thể biểu hiện bằng giảm chú ý, tăng động, bốc đồng hoặc sự kết hợp của các nhóm triệu chứng với mức độ khác nhau. Một số trường hợp khó được nhận biết sớm do biểu hiện không rõ rệt hoặc đã hình thành nhiều cách thích nghi trong cuộc sống.

Nếu tình trạng mất tập trung, khó quản lý thời gian hoặc bốc đồng kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, công việc hay các mối quan hệ, phụ nữ nên tìm kiếm đánh giá y tế thay vì tự kết luận mắc ADHD. Chẩn đoán đúng là cơ sở để lựa chọn phương pháp điều trị và quản lý phù hợp.