Xét nghiệm ma túy qua nước tiểu: Quy trình và cách đọc kết quả

Sau khi đi vào cơ thể, nhiều chất được chuyển hóa rồi đào thải qua nước tiểu dưới dạng ban đầu hoặc chất chuyển hóa. Việc phân tích mẫu nước tiểu có thể hỗ trợ phát hiện sự phơi nhiễm với một số chất trong khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, kết quả cần được diễn giải theo loại xét nghiệm, ngưỡng phát hiện, thuốc đang sử dụng và bối cảnh thực hiện.

Xét nghiệm ma túy qua nước tiểu là gì?

Xét nghiệm ma túy qua nước tiểu là phương pháp kiểm tra mẫu nước tiểu để tìm một số chất hoặc chất chuyển hóa của chúng. Tùy loại xét nghiệm, phương pháp này có thể phát hiện dấu vết của chất trong một khoảng thời gian sau khi sử dụng, kể cả khi tác dụng của chất đã hết. Việc lấy mẫu tương đối thuận tiện và không xâm lấn.

Tùy loại bộ xét nghiệm hoặc danh mục của phòng xét nghiệm, mẫu nước tiểu có thể được kiểm tra để tìm:

• Amphetamine và methamphetamine;
• MDMA;
• Cần sa thông qua chất chuyển hóa của THC;
• Cocaine thông qua benzoylecgonine;
• Nhóm opiate như morphine và codeine;
• Một số opioid khác như methadone hoặc oxycodone;
• Benzodiazepine;
• Barbiturate;
• Một số chất khác khi có chỉ định chuyên biệt.

Không phải bộ xét nghiệm nào cũng phát hiện được tất cả các chất. Xét nghiệm chủ yếu cho biết chất hoặc chất chuyển hóa được tìm thấy ở mức trên hay dưới ngưỡng quy định.

Ma túy tồn tại trong nước tiểu bao lâu?

Thời gian phát hiện không cố định. Kết quả chịu ảnh hưởng bởi loại chất, liều lượng, tần suất sử dụng, đường dùng, thời điểm lấy mẫu, tốc độ chuyển hóa, chức năng gan thận, độ cô đặc của nước tiểu và ngưỡng phát hiện của phương pháp.

Khoảng thời gian tham khảo thường gặp:

Các khoảng thời gian trên chỉ mang tính tham khảo, không thể dùng để xác định chính xác thời điểm sử dụng chất. Ở người sử dụng cần sa thường xuyên, chất chuyển hóa của THC có thể được phát hiện trong nước tiểu lâu hơn so với người chỉ sử dụng một lần.

Ngược lại, một số chất hoặc chất chuyển hóa đặc hiệu chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn. Nếu lấy mẫu quá sớm, quá muộn hoặc xét nghiệm không bao gồm đúng chất cần tìm, kết quả có thể âm tính dù trước đó đã có phơi nhiễm.

Quy trình xét nghiệm và cách đọc kết quả

Quy trình thường gồm lấy mẫu, sàng lọc và xác nhận khi cần thiết.

Thu thập mẫu nước tiểu

Mẫu cần được lấy vào dụng cụ sạch, khô, có nắp đậy và ghi nhận đúng thông tin người được xét nghiệm. Người thực hiện phải tuân thủ hướng dẫn của cơ sở xét nghiệm về lượng mẫu, thời điểm lấy và cách bảo quản.

Trong xét nghiệm phục vụ mục đích pháp lý, tuyển dụng hoặc giám định, quá trình lấy, niêm phong, vận chuyển và bàn giao mẫu cần tuân theo quy trình kiểm soát nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng truy xuất mẫu.

Xét nghiệm sàng lọc

Que thử nhanh và xét nghiệm miễn dịch thường được sử dụng ở bước đầu. Phương pháp này cho kết quả nhanh nhưng có thể xảy ra phản ứng chéo với một số thuốc hoặc hợp chất có cấu trúc tương tự.

Cách hiển thị kết quả trên que thử có thể khác nhau giữa các sản phẩm. Vì vậy, cần đọc đúng thời gian và làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Không nên áp dụng cách đọc của một loại que thử cho mọi bộ xét nghiệm.

Xét nghiệm xác nhận

Kết quả sàng lọc dương tính nên được xem là dương tính sơ bộ, đặc biệt khi kết quả có thể ảnh hưởng đến điều trị, việc làm hoặc vấn đề pháp lý. Phòng xét nghiệm có thể sử dụng sắc ký khí hoặc sắc ký lỏng kết hợp khối phổ để xác định chính xác chất và chất chuyển hóa liên quan.

Xét nghiệm xác nhận có độ đặc hiệu cao hơn, giúp giảm nguy cơ kết luận sai do phản ứng chéo của phương pháp sàng lọc.

Ý nghĩa của kết quả

Kết quả xét nghiệm cần được diễn giải dựa trên ngưỡng phát hiện, danh mục chất được kiểm tra và chất lượng mẫu. Thông thường, kết quả được phân thành ba trường hợp sau:

• Dương tính sơ bộ có nghĩa chất hoặc chất chuyển hóa được phát hiện trên ngưỡng sàng lọc. Kết quả chưa đủ để khẳng định chắc chắn nếu chưa được xác nhận khi cần thiết.
• Âm tính với chất được xét nghiệm nghĩa là chất không được phát hiện ở mức đạt ngưỡng báo dương tính; kết quả này không loại trừ phơi nhiễm ngoài khoảng thời gian phát hiện hoặc với chất không nằm trong danh mục.
• Không hợp lệ có thể liên quan đến lỗi kỹ thuật, lượng mẫu không đủ hoặc đặc điểm mẫu không phù hợp. Khi đó, cơ sở xét nghiệm có thể yêu cầu lấy lại mẫu.

Những lưu ý trước và sau khi xét nghiệm

Để kết quả được diễn giải phù hợp, người thực hiện nên lưu ý:

• Thông báo đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
• Không tự ý ngừng thuốc điều trị để chuẩn bị xét nghiệm.
• Không uống quá nhiều nước nhằm làm loãng mẫu vì có thể khiến kết quả không hợp lệ hoặc khó diễn giải.
• Lấy và bàn giao mẫu theo đúng hướng dẫn của cơ sở thực hiện.
• Không tự kết luận dựa trên que thử tại nhà khi kết quả có ý nghĩa y khoa hoặc pháp lý.
• Yêu cầu xét nghiệm xác nhận nếu kết quả sàng lọc dương tính nhưng không phù hợp với tiền sử dùng thuốc.
• Bảo đảm quyền riêng tư, sự đồng thuận và bảo mật thông tin của người được xét nghiệm.

Một số thuốc hợp pháp có thể tạo phản ứng chéo trong xét nghiệm sàng lọc, trong khi những chất không thuộc danh mục kiểm tra có thể không được phát hiện. Vì vậy, kết quả cần được bác sĩ hoặc nhân viên chuyên môn đánh giá cùng bệnh sử, thuốc đang dùng và mục đích xét nghiệm.

Tóm lại, xét nghiệm ma túy qua nước tiểu là phương pháp sàng lọc thuận tiện, có thể phát hiện nhiều chất và chất chuyển hóa trong một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, kết quả dương tính ban đầu không phải lúc nào cũng là kết luận cuối cùng; những trường hợp quan trọng cần được xác nhận bằng phương pháp chuyên biệt và diễn giải bởi người có chuyên môn.