Virus Nipah Ấn Độ: Nguy cơ bùng phát dịch bệnh mới toàn cầu

Sự tái xuất của virus Nipah tại Ấn Độ đang khiến cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm, nhất là khi chưa có vắc xin hay thuốc điều trị. Tình hình lây lan hiện tại đặt ra nhiều câu hỏi: Virus này xuất hiện lần đầu ở đâu, đã có bao nhiêu ca mắc và tử vong, công tác kiểm soát dịch đang diễn ra như thế nào trong khi Tổ chức Y tế Thế giới cảnh báo Nipah có khả năng gây bùng phát dịch nghiêm trọng do triệu chứng khó nhận biết và tỉ lệ tử vong cao.

Tình hình dịch bệnh của virus Nipah hiện tại 

Tính đến cuối tháng 1/2026, Ấn Độ đang khẩn trương kiểm soát ổ dịch virus Nipah tại bang Tây Bengal, nơi đã ghi nhận 5 ca nhiễm, bao gồm cả bác sĩ và điều dưỡng. Ổ dịch được xác định khởi phát từ một bệnh viện tư ở thị trấn Barasat, gần thành phố Kolkata, sau khi một bệnh nhân tử vong do nghi nhiễm mà chưa kịp xét nghiệm xác định. Các trường hợp mắc mới đều có liên quan đến cơ sở y tế này, nâng cao nguy cơ lây nhiễm chéo trong môi trường điều trị.

Chính quyền bang đã cách ly gần 100 người tiếp xúc gần, trong khi 180 người được lấy mẫu xét nghiệm, trong đó có 20 người thuộc nhóm nguy cơ cao. Dù các kết quả ban đầu đều âm tính, nhóm này vẫn tiếp tục được theo dõi trong vòng 21 ngày, đây là khoảng thời gian được xác định là tối thiểu cho thời gian ủ bệnh của virus, vốn có thể kéo dài đến 45 ngày trong một số trường hợp.

Virus Nipah lần đầu được phát hiện vào năm 1999 tại Malaysia và Singapore, sau một đợt bùng phát viêm não và bệnh hô hấp ở những người tiếp xúc với lợn nhiễm bệnh. Kể từ đó, các ca bệnh lẻ tẻ hoặc ổ dịch nhỏ đã được ghi nhận định kỳ tại Bangladesh, Đông Bắc và miền Nam Ấn Độ, đặc biệt tại bang Kerala.

Dù hiện chưa có thống kê toàn cầu cụ thể về số ca mắc mới ngoài ổ dịch tại Tây Bengal, các quốc gia lân cận như Nepal, Thái Lan và Đài Loan đã tăng cường cảnh giác và triển khai biện pháp phòng dịch tại sân bay, cửa khẩu biên giới. Trong số các ca được xác nhận tại Ấn Độ, một bệnh nhân hiện đang trong tình trạng nguy kịch, song chưa có báo cáo chính thức về ca tử vong trong đợt bùng phát lần này.

Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá loại virus này như thế nào?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đánh giá virus Nipah là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Loại virus này được xếp vào danh sách “các mầm bệnh ưu tiên” trong kế hoạch Nghiên cứu và Phát triển (R&D Blueprint) của WHO, tức là những tác nhân có nguy cơ gây bùng phát dịch lớn nhưng chưa có biện pháp điều trị hay phòng ngừa hiệu quả.

WHO cũng nhấn mạnh rằng do Nipah có khả năng lây truyền từ động vật sang người, tỉ lệ tử vong cao, thời gian ủ bệnh dài và triệu chứng không đặc hiệu, việc nghiên cứu chuyên sâu và phát triển vắc xin, thuốc điều trị cần được đẩy mạnh trong thời gian sớm nhất.

Các triệu chứng diễn tiến nhanh và khó nhận biết

Theo WHO, virus Nipah là bệnh lây từ động vật sang người, đặc biệt từ loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus, đây là vật chủ tự nhiên chính. Virus có thể truyền qua tiếp xúc với dơi, động vật nhiễm bệnh hoặc thực phẩm nhiễm bẩn. Ngoài ra, lây từ người sang người cũng xảy ra khi tiếp xúc gần với dịch cơ thể người bệnh.

Bệnh thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi và đau nhức cơ. Một số bệnh nhân có thể biểu hiện các vấn đề về hô hấp như ho, khó thở hoặc viêm phổi, tùy vào mức độ và giai đoạn tiến triển bệnh.

Biến chứng nghiêm trọng nhất của virus Nipah là viêm não cấp. Các dấu hiệu thần kinh như lú lẫn, mất ý thức, co giật và hôn mê có thể xuất hiện sau vài ngày đến vài tuần kể từ khi khởi phát triệu chứng. Một số trường hợp cũng có thể phát triển thành viêm màng não, làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), thời gian ủ bệnh của virus Nipah thường kéo dài từ 4 đến 21 ngày. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm, thời gian này có thể kéo dài hơn, khiến việc giám sát và phát hiện ca bệnh gặp nhiều thách thức.

Tỉ lệ tử vong cao nếu không điều trị kịp thời

Virus Nipah được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh có khả năng gây đại dịch với tỉ lệ tử vong rất cao. Theo WHO, tỉ lệ tử vong ở người nhiễm virus Nipah dao động từ 40% đến 75%, tùy thuộc vào từng đợt bùng phát và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của từng khu vực.

Trong quá khứ, một số đợt dịch có số ca tử vong đáng báo động: Tại Malaysia năm 1999, Nipah khiến hơn 100 người thiệt mạng (CDC); tại Bangladesh và Ấn Độ, nhiều đợt bùng phát có tỉ lệ tử vong vượt ngưỡng 70% (WHO). Riêng tại bang Kerala (Ấn Độ) năm 2018, dịch Nipah khiến 17 người tử vong trong số 18 ca nhiễm được xác nhận (WHO). Những con số này cho thấy mức độ nguy hiểm của virus và tầm quan trọng của việc phát hiện, cách ly và xử lý ca bệnh kịp thời.

Có thể thấy Virus Nipah Ấn Độ: Nguy cơ bùng phát dịch bệnh mới toàn cầu là lời cảnh báo về nguy cơ từ những mầm bệnh ít gặp nhưng nguy hiểm. Trong bối cảnh hậu COVID-19, Nipah nhấn mạnh rằng bệnh truyền nhiễm mới nổi vẫn là mối đe dọa thường trực. Khi chưa có vắc xin hay thuốc đặc hiệu, việc phát hiện sớm, giám sát dịch và tuân thủ các biện pháp phòng ngừa là chìa khóa để kiểm soát nguy cơ lan rộng.