Viêm gan và xơ gan giống nhau hay khác nhau? Cách phân biệt viêm gan và xơ gan

Viêm gan và xơ gan đều là những bệnh lý phổ biến liên quan đến gan, thường được nhắc đến cùng nhau và dễ gây nhầm lẫn cho nhiều người. Trên thực tế, hai tình trạng này có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không hoàn toàn giống nhau về bản chất, mức độ tổn thương cũng như khả năng hồi phục. Việc hiểu rõ viêm gan và xơ gan giống nhau hay khác nhau sẽ giúp người bệnh nhận biết sớm, theo dõi đúng và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Viêm gan và xơ gan giống nhau ở những điểm nào?

Viêm gan và xơ gan đều là những bệnh lý liên quan trực tiếp đến gan, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau và dễ gây nhầm lẫn do nhiều biểu hiện tương đồng. Dưới đây là những điểm giống nhau nổi bật giữa hai tình trạng này:

Viêm gan và xơ gan đều là bệnh lý gây tổn thương gan

Cả viêm gan và xơ gan đều làm suy giảm chức năng gan ở các mức độ khác nhau. Viêm gan là tình trạng gan bị viêm, trong khi xơ gan là hậu quả của tổn thương gan kéo dài, dẫn đến hình thành sẹo vĩnh viễn. Tuy khác nhau về mức độ hồi phục, nhưng cả hai đều phản ánh tình trạng gan đang bị tổn hại.

Có thể xuất phát từ những nguyên nhân tương tự

Nhiều nguyên nhân gây viêm gan cũng chính là nguyên nhân dẫn đến xơ gan nếu bệnh kéo dài và không được kiểm soát. Phổ biến nhất là viêm gan virus (đặc biệt là viêm gan B và C), rượu bia, thuốc, độc tố, bệnh tự miễn, rối loạn chuyển hóa. Trong đó, viêm gan mạn tính là một trong những yếu tố hàng đầu dẫn đến xơ gan.

Triệu chứng lâm sàng khá giống nhau

Người mắc viêm gan hoặc xơ gan đều có thể xuất hiện các triệu chứng chung của bệnh gan như vàng da, vàng mắt, ngứa da, mệt mỏi, gan to, chán ăn, buồn nôn. Ở giai đoạn nặng, cả hai bệnh đều có thể gây bụng to do cổ trướng, nôn ra máu, phù chân, rối loạn ý thức, lú lẫn hoặc đãng trí.

Đều gây bất thường xét nghiệm chức năng gan

Các xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan ở người viêm gan và xơ gan thường cho thấy men gan tăng, rối loạn đông máu, giảm albumin, phản ánh khả năng hoạt động của gan bị suy giảm.

Có nguy cơ tiến triển thành biến chứng nghiêm trọng

Dù khởi phát khác nhau, cả viêm gan (đặc biệt là viêm gan mạn) và xơ gan đều có thể dẫn đến suy gan, ung thư gan hoặc phải ghép gan nếu bệnh tiến triển nặng và không được điều trị kịp thời.

Đều cần theo dõi và quản lý y tế lâu dài

Người mắc viêm gan hoặc xơ gan đều cần theo dõi định kỳ, kiểm soát nguyên nhân gây bệnh và duy trì lối sống lành mạnh để hạn chế biến chứng.

Tóm lại, viêm gan và xơ gan giống nhau ở chỗ đều là bệnh gan, có triệu chứng và biến chứng tương đồng, trong đó xơ gan thường là hậu quả của viêm gan mạn kéo dài vượt quá khả năng tự phục hồi của gan.

Cách phân biệt viêm gan và xơ gan có gì khác nhau?

Mặc dù viêm gan và xơ gan có thể bắt nguồn từ những nguyên nhân giống nhau và đều ảnh hưởng đến gan, nhưng giữa hai bệnh lý này vẫn tồn tại những điểm khác biệt rất quan trọng. Việc phân biệt rõ giúp người bệnh hiểu đúng tình trạng sức khỏe và có hướng điều trị phù hợp. Cụ thể:

Khả năng phục hồi của gan

Viêm gan là tình trạng gan bị viêm, mức độ tổn thương có thể nhẹ hoặc nặng nhưng vẫn có khả năng hồi phục nếu được điều trị kịp thời và đúng nguyên nhân. Trong khi đó, xơ gan là tình trạng sẹo gan vĩnh viễn, cấu trúc gan đã bị thay đổi và không thể phục hồi hoàn toàn như ban đầu.

Kết quả xét nghiệm máu

Ở người bị viêm gan, đặc biệt là viêm gan cấp, các chỉ số men gan như AST, ALT thường tăng rất cao. Ngược lại, ở bệnh xơ gan, nhất là giai đoạn sớm, men gan có thể chỉ tăng nhẹ hoặc gần như bình thường, dù chức năng gan thực tế đã suy giảm.

Nguyên nhân gây bệnh

Viêm gan có thể do virus, rượu, thuốc, độc tố, gan nhiễm mỡ hoặc bệnh tự miễn. Trong khi đó, xơ gan có thể là hậu quả của viêm gan mạn kéo dài, nhưng cũng có thể xuất phát từ các bệnh khác không phải viêm gan, như bệnh huyết sắc tố (thừa sắt), thiếu alpha-1-antitrypsin, bệnh lý đường mật hoặc rối loạn chuyển hóa di truyền.

Mục tiêu và phương pháp điều trị

Với viêm gan, điều trị tập trung vào loại bỏ nguyên nhân gây viêm, chẳng hạn như điều trị virus, ngừng thuốc gây hại, cai rượu hoặc cải thiện lối sống. Ngược lại, xơ gan không thể điều trị khỏi hoàn toàn, nên mục tiêu chính là kiểm soát triệu chứng, ngăn ngừa biến chứng và hạn chế tổn thương gan tiến triển thêm.

Triệu chứng lâm sàng

Phân biệt viêm gan và xơ gan qua triệu chứng lâm sàng: 

• Viêm gan thường biểu hiện bằng các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, đau tức vùng hạ sườn phải, nước tiểu sẫm màu và vàng da.
• Trong khi đó, xơ gan thường có các dấu hiệu nặng hơn như bụng to do cổ trướng, phù chân, xuất huyết dưới da, giãn tĩnh mạch thực quản, vàng da đậm, và có thể dẫn đến hôn mê gan trong giai đoạn cuối.

Ý nghĩa của phát hiện sớm

Nhiều nguyên nhân gây viêm gan có thể ngăn chặn tiến triển thành xơ gan nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng. Ví dụ, cai rượu có thể cải thiện tình trạng gan do rượu, điều trị viêm gan C mạn tính giúp ngăn ngừa xơ gan và biến chứng nguy hiểm.

Tóm lại, viêm gan và xơ gan khác nhau chủ yếu ở mức độ tổn thương, khả năng hồi phục và chiến lược điều trị, vì vậy việc tầm soát và theo dõi sớm đóng vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe gan.

Làm thế nào để phòng ngừa viêm gan tiến triển thành xơ gan?

Viêm gan mạn tính nếu kéo dài và tái diễn nhiều lần sẽ kích hoạt quá trình xơ hóa gan, lâu dần có thể dẫn đến xơ gan không hồi phục, làm suy giảm chức năng gan và tăng nguy cơ suy gan, ung thư gan. Tuy nhiên, tin tích cực là hoàn toàn có thể ngăn chặn hoặc làm chậm tiến trình này nếu can thiệp sớm và đúng cách. Cụ thể:

Chủ động phòng ngừa từ đầu bằng tiêm vắc xin và tránh phơi nhiễm

Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh an toàn và hiệu quả nhất. Trong đó, vắc xin viêm gan B giúp ngăn nhiễm HBV là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến xơ gan. Tiêm vắc xin viêm gan A + B tại Trung tâm Tiêm chủng Long Châu để chủ động bảo vệ gan từ sớm.

Sàng lọc và phát hiện sớm viêm gan

Xét nghiệm định kỳ giúp phát hiện viêm gan B, C ở giai đoạn sớm – thời điểm can thiệp mang lại hiệu quả cao nhất trong việc ngăn tiến triển thành xơ gan.

Điều trị nguyên nhân gây viêm gan

Với viêm gan B, các thuốc kháng virus đường uống (như tenofovir, entecavir) giúp giảm tải lượng virus bền vững, hạn chế viêm và làm chậm/ ngăn ngừa xơ gan, ung thư gan khi dùng đúng chỉ định và theo dõi chặt chẽ.
Với viêm gan C, thuốc kháng virus trực tiếp hiện nay có thể chữa khỏi trên 95% trường hợp; điều trị càng sớm, lợi ích càng lớn.

Loại bỏ các yếu tố thúc đẩy xơ hóa gan

Ngừng rượu bia; kiểm soát cân nặng, mỡ gan; quản lý tốt đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa; điều trị các bệnh đồng nhiễm (ví dụ HIV). Việc loại bỏ các yếu tố này giúp làm chậm xơ hóa và cải thiện tiên lượng lâu dài.

Bảo vệ gan trong sinh hoạt hằng ngày

Tránh thực phẩm mốc; hạn chế đồ chế biến sẵn nhiều đường fructose; không tự ý dùng thực phẩm chức năng hay thảo dược không rõ nguồn gốc có nguy cơ độc gan.

Duy trì chế độ ăn uống và lối sống lành mạnh

Ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, cá, đậu; chọn đạm nạc; hạn chế chiên rán, thịt đỏ và nội tạng (đặc biệt khi có ứ sắt); duy trì cân nặng hợp lý.

Kết luận: Viêm gan không đồng nghĩa với xơ gan nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng và chăm sóc lâu dài. Tiêm phòng, tầm soát định kỳ, tuân thủ điều trị và lối sống lành mạnh chính là “chìa khóa vàng” giúp bảo vệ gan và phòng ngừa biến chứng nặng nề.

Những câu hỏi thường gặp

Viêm gan B có gây ra xơ gan không?

Có. Viêm gan B, đặc biệt là viêm gan B mạn tính, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây xơ gan.

Khi virus HBV tồn tại lâu dài và gây viêm gan kéo dài, gan sẽ dần bị xơ hóa, nếu không kiểm soát tốt có thể tiến triển thành xơ gan.

Tuy nhiên, không phải ai bị viêm gan B cũng sẽ bị xơ gan, nhất là khi được phát hiện sớm và điều trị đúng cách.

Viêm gan B bao lâu thì xơ gan?

Không có mốc thời gian cố định.

Quá trình tiến triển từ viêm gan B sang xơ gan thường mất nhiều năm, thậm chí hàng chục năm.

Thời gian nhanh hay chậm phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: mức độ hoạt động của virus, tải lượng HBV-DNA, việc điều trị kháng virus, thói quen uống rượu bia, bệnh gan nhiễm mỡ và sức khỏe gan nền.

Điều trị sớm và kiểm soát tốt virus có thể làm chậm hoặc ngăn chặn hoàn toàn quá trình này.

Xơ gan có phải là ung thư gan không?

Không. Xơ gan không phải là ung thư gan.

Xơ gan là tình trạng sẹo gan vĩnh viễn, còn ung thư gan là sự tăng sinh ác tính của tế bào gan.

Tuy nhiên, người bị xơ gan có nguy cơ cao phát triển ung thư gan, đặc biệt khi xơ gan do viêm gan B hoặc C.

Vì vậy, bệnh nhân xơ gan cần được theo dõi định kỳ để phát hiện sớm ung thư gan nếu xuất hiện.

Tóm lại, viêm gan và xơ gan vừa có điểm giống nhau vừa có sự khác biệt rõ rệt. Viêm gan là tình trạng viêm có thể hồi phục nếu điều trị sớm, trong khi xơ gan là hậu quả tổn thương mạn tính với sẹo gan vĩnh viễn. Việc phân biệt đúng hai bệnh lý này giúp người bệnh chủ động tầm soát, điều trị kịp thời và áp dụng lối sống phù hợp để bảo vệ gan, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm về lâu dài.