Vảy nến có di truyền không? Yếu tố nguy cơ và cách phòng ngừa bệnh

Nhiều người lo lắng khi trong gia đình có người mắc vảy nến vì sợ bản thân hoặc con cái cũng có nguy cơ mắc bệnh. Bên cạnh đó, không ít người thắc mắc liệu bệnh vảy nến có nguy hiểm không và làm thế nào để phòng ngừa hiệu quả. Hiểu rõ mối liên hệ giữa vảy nến và yếu tố di truyền, nguy cơ và biện pháp phòng ngừa sẽ giúp chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe làn da.

Vảy nến có di truyền không?

Vảy nến có tính chất gia đình và liên quan đến nhiều yếu tố di truyền. Những người có cha mẹ hoặc người thân ruột thịt mắc vảy nến thường có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với người không có tiền sử gia đình. Các nghiên cứu khoa học cũng chỉ ra rằng một số gen liên quan đến hệ miễn dịch, đặc biệt là biến thể HLA-C*06:02, thường được gọi là HLA-Cw6 trong các tài liệu trước đây, đóng vai trò lớn trong việc làm tăng nguy cơ hình thành bệnh.

Tuy nhiên, gen di truyền không phải là yếu tố duy nhất quyết định bệnh có khởi phát hay không. Thực tế cho thấy:

• Nhiều người mang gen bệnh từ gia đình nhưng cả đời không hề phát bệnh.
• Ngược lại, có những bệnh nhân vảy nến lại là người duy nhất trong nhà mắc bệnh.

Điều này chứng minh vảy nến chỉ bùng phát khi có sự giao thoa phức tạp của nhiều yếu tố, bao gồm mã gen sẵn có, sự rối loạn của hệ miễn dịch, môi trường sống, thói quen sinh hoạt và các tác nhân kích hoạt từ bên ngoài (như stress, nhiễm trùng, chấn thương da).

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh vảy nến

Bên cạnh mã gen di truyền, bệnh vảy nến chỉ thực sự khởi phát hoặc chuyển biến nặng hơn khi gặp các tác nhân kích thích từ bên trong cơ thể và môi trường bên ngoài. Cụ thể:

• Rối loạn hệ miễn dịch: Vảy nến liên quan mật thiết đến cơ chế rối loạn miễn dịch, khiến tế bào da tăng sinh quá nhanh (gấp nhiều lần so với bình thường) và hình thành các mảng da đỏ, dày, bong vảy đặc trưng.
• Căng thẳng kéo dài: Stress là một trong những yếu tố phổ biến khiến bệnh khởi phát hoặc tái phát. Áp lực tâm lý kéo dài có thể làm rối loạn hoạt động miễn dịch trong cơ thể từ đó thúc đẩy các đợt bùng phát của vảy nến.
• Nhiễm trùng: Một số trường hợp vảy nến xuất hiện sau nhiễm khuẩn, đặc biệt là viêm họng do liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A
• Hút thuốc lá và uống rượu bia: Thuốc lá và rượu bia có thể làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể khiến bệnh vảy nến khó kiểm soát hơn và dễ tái phát nặng.
• Thừa cân và béo phì: Người thừa cân có nguy cơ viêm mạn tính cao hơn từ đó làm tăng nguy cơ mắc hoặc khiến bệnh vảy nến nặng hơn.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc có thể làm xuất hiện hoặc làm nặng vảy nến ở người có cơ địa phù hợp, chẳng hạn lithium, một số thuốc chẹn beta và thuốc chống sốt rét như hydroxychloroquine. Việc sử dụng hoặc ngừng corticosteroid toàn thân cần được thực hiện theo chỉ định y khoa. Người bệnh không nên tự ý ngừng bất kỳ thuốc đang sử dụng nào mà cần trao đổi với bác sĩ để đánh giá lợi ích và nguy cơ.
• Thời tiết lạnh và khô: Khí hậu lạnh, độ ẩm thấp dễ khiến da khô, bong tróc và làm triệu chứng vảy nến nghiêm trọng hơn.

Các biện pháp phòng ngừa bệnh vảy nến

Mặc dù y học hiện nay chưa tìm ra phương pháp phòng ngừa tuyệt đối căn bệnh này nhưng việc chủ động thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt đóng vai trò tiên quyết. Các biện pháp dưới đây sẽ giúp bạn thiết lập một hàng rào bảo vệ, làm giảm tối đa nguy cơ khởi phát hoặc ngăn ngừa bệnh tái phát nghiêm trọng:

Duy trì lối sống lành mạnh, khoa học

Một chế độ sinh hoạt điều độ là nền tảng vững chắc để ổn định hệ miễn dịch của cơ thể. Bạn nên:

• Tăng cường bổ sung các loại rau xanh, trái cây tươi giàu chất chống oxy hóa vào thực đơn hàng ngày.
• Uống nhiều nước phù hợp với nhu cầu của cơ thể mỗi ngày để duy trì độ ẩm tự nhiên cho da và sức khỏe tổng thể.
• Duy trì thói quen tập thể dục đều đặn tối thiểu 30 phút mỗi ngày.
• Ngủ đủ giấc sẽ giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng.

Giải tỏa và kiểm soát căng thẳng tâm lý

Vì stress là một trong những tác nhân hàng đầu khiến vảy nến bùng phát dữ dội, việc học cách cân bằng cảm xúc là vô cùng quan trọng. Bạn có thể áp dụng các liệu pháp thư giãn tinh thần như tập thiền định, yoga, các bài tập thở sâu hoặc đơn giản là dành thời gian cho các sở thích cá nhân lành mạnh. 

Nói không với thuốc lá và hạn chế tối đa rượu bia

Khói thuốc lá và cồn trong rượu bia là những chất kích thích độc hại, có khả năng thúc đẩy quá trình viêm mạn tính diễn ra mạnh mẽ hơn trong cơ thể. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, những người có thói quen này thường có tỷ lệ mắc vảy nến cao hơn đồng thời bệnh cũng tiến triển phức tạp và khó điều trị hơn rất nhiều. 

Việc kiên quyết từ bỏ thuốc lá và hạn chế tối đa các thức uống có cồn là biện pháp bảo vệ sức khỏe tổng thể tối ưu, đặc biệt có ý nghĩa đối với những người vốn đã có sẵn yếu tố di truyền từ gia đình.

Thực hiện quy trình chăm sóc và bảo vệ da đúng cách

Ở một số người, tổn thương da như trầy xước, cào gãi, bỏng nắng hoặc ma sát kéo dài có thể kích hoạt mảng vảy nến mới tại vị trí bị tổn thương, do đó việc chăm sóc da hàng ngày cần được chú trọng đặc biệt. Theo đó, bạn nên:

• Tạo thói quen thoa kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, không chứa hương liệu ngay sau khi tắm để khóa ẩm cho da, đặc biệt là vào những giai đoạn thời tiết hanh khô, lạnh giá.
• Tránh cào gãi, làm trầy xước hoặc chấn thương da.
• Tuyệt đối tránh xa các loại xà phòng, mỹ phẩm có tính tẩy rửa mạnh dễ gây kích ứng nhằm giữ cho lớp màng bảo vệ da luôn khỏe mạnh.

Chủ động thăm khám chuyên khoa ngay khi có dấu hiệu bất thường

Vảy nến là căn bệnh đòi hỏi sự can thiệp y khoa chính xác, vì vậy việc tự ý chẩn đoán và điều trị tại nhà là vô cùng nguy hiểm. Nếu nhận thấy trên cơ thể xuất hiện các mảng da đỏ, dày đi kèm hiện tượng bong tróc vảy trắng kéo dài, bạn cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa da liễu để được thăm khám. 

Không tự ý sử dụng thuốc bôi, thuốc uống hoặc sản phẩm không rõ thành phần. Corticosteroid bôi là thuốc thường được dùng trong điều trị vảy nến, nhưng cần lựa chọn đúng hoạt lực, vị trí bôi và thời gian sử dụng. Việc lạm dụng corticosteroid mạnh hoặc tự ý ngừng một số thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc làm bệnh bùng phát.

Vảy nến có di truyền không? Bệnh vảy nến có liên quan đến yếu tố di truyền nhưng không phải bệnh di truyền tuyệt đối. Nguy cơ mắc bệnh thường là sự kết hợp giữa gen di truyền, rối loạn miễn dịch và các yếu tố môi trường. Chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, chăm sóc da khoa học và theo dõi sức khỏe da liễu định kỳ là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa và hạn chế tái phát bệnh.