Vắc xin có chứa thủy ngân gây hại não bộ?

Nhiều người lo lắng khi đọc thành phần vắc xin và thấy thimerosal có liên quan đến thủy ngân. Tuy nhiên, loại thủy ngân hình thành từ thimerosal khác với methylmercury thường được nhắc đến trong các cảnh báo về phơi nhiễm thủy ngân. Hiểu đúng sự khác biệt này giúp tránh trì hoãn tiêm chủng vì những lo ngại chưa có cơ sở khoa học.

Một số vắc xin có thể chứa thimerosal, một hợp chất chứa thủy ngân hữu cơ được sử dụng làm chất bảo quản. Khi vào cơ thể, thimerosal được chuyển hóa thành ethylmercury và thiosalicylate. Điều quan trọng là ethylmercury không giống methylmercury, dạng thủy ngân có thể gây độc khi cơ thể phơi nhiễm ở mức đủ cao.

Các dữ liệu khoa học hiện có không cho thấy thimerosal ở lượng sử dụng trong vắc xin gây tổn thương não hoặc các rối loạn phát triển thần kinh nghiêm trọng. Một nghiên cứu đoàn hệ trên 467.450 trẻ em tại Đan Mạch cũng không tìm thấy mối liên hệ nhân quả giữa vắc xin chứa thimerosal và rối loạn phổ tự kỷ.

Bên cạnh đó, một phân tích gộp gồm 5 nghiên cứu đoàn hệ với hơn 1,25 triệu trẻ và 5 nghiên cứu bệnh chứng với 9.920 trẻ không ghi nhận mối liên hệ giữa vắc xin với tự kỷ. Kết quả cũng không cho thấy thimerosal hoặc thủy ngân từ vắc xin làm tăng nguy cơ tự kỷ.

Vì vậy, việc một vắc xin có thimerosal không đồng nghĩa người tiêm sẽ bị “ngộ độc thủy ngân” hoặc tổn thương não. Nguy cơ của một chất phụ thuộc vào dạng hóa học, liều lượng, đường tiếp xúc và khả năng chuyển hóa, đào thải của cơ thể.

Thimerosal là hợp chất chứa thủy ngân đã được sử dụng trong một số chế phẩm sinh học từ những năm 1930. Trong vắc xin, thành phần này chủ yếu được dùng với vai trò chất bảo quản nhằm ngăn sự phát triển của vi khuẩn và nấm.

Vì sao một số vắc xin sử dụng thimerosal?

Chất bảo quản đặc biệt hữu ích đối với một số vắc xin đóng trong lọ đa liều. Mỗi lần lấy một liều vắc xin khỏi lọ có thể tạo cơ hội cho vi sinh vật xâm nhập nếu quá trình sử dụng xảy ra nhiễm bẩn. Thimerosal giúp hạn chế sự phát triển của vi sinh vật và góp phần duy trì an toàn của sản phẩm.

Không phải tất cả vắc xin đều chứa thimerosal. Việc có sử dụng chất này hay không phụ thuộc vào từng sản phẩm, quy trình sản xuất và dạng đóng gói. Hiện nay, nhiều loại vắc xin dạng liều đơn không cần sử dụng thimerosal làm chất bảo quản.

Do đó, khi muốn biết một vắc xin cụ thể có chứa thimerosal hay không, người tiêm nên kiểm tra thông tin thành phần của chính sản phẩm đó. Không nên mặc định rằng tất cả vắc xin đều chứa chất bảo quản này.

Ethylmercury khác methylmercury như thế nào?

Đây là điểm quan trọng để hiểu đúng câu hỏi về “thủy ngân trong vắc xin”. Thimerosal được chuyển hóa thành ethylmercury, trong khi loại thủy ngân thường được đề cập khi nói đến sự tích tụ qua thực phẩm là methylmercury.

Hai hợp chất này có đặc điểm dược động học khác nhau. Ethylmercury được loại khỏi máu nhanh hơn methylmercury, vì vậy không phù hợp khi lấy dữ liệu về phơi nhiễm methylmercury rồi áp dụng trực tiếp để kết luận về nguy cơ của thimerosal trong vắc xin.

Methylmercury có thể tích tụ trong cơ thể khi phơi nhiễm đủ mức và kéo dài. Trong khi đó, lượng ethylmercury liên quan đến thimerosal trong vắc xin được cơ thể xử lý khác và đào thải nhanh hơn.

Một số dạng thủy ngân có thể gây độc thần kinh khi phơi nhiễm ở mức đủ cao, nhưng không thể đánh đồng với ethylmercury từ thimerosal trong vắc xin.

Nhiều nghiên cứu trên trẻ em không ghi nhận mối liên hệ nhân quả giữa vắc xin chứa thimerosal và tự kỷ hoặc tổn thương thần kinh. Một nghiên cứu trên hơn 467.000 trẻ cũng không cho thấy nguy cơ tự kỷ tăng theo mức phơi nhiễm ethylmercury từ vắc xin.

Thimerosal có thể gây phản ứng nhẹ tại chỗ tiêm hoặc phản ứng quá mẫn ở một số người, nhưng điều này khác với độc tính trên não. Vì vậy, khi đánh giá an toàn cần xem xét đúng dạng thủy ngân, liều lượng và bằng chứng lâm sàng thay vì chỉ dựa vào cụm từ “vắc xin có thủy ngân”.

Không nên tự trì hoãn hoặc từ chối tiêm chủng chỉ vì vắc xin có chứa thimerosal. Với các sản phẩm có thành phần này, dữ liệu hiện có vẫn ủng hộ tính an toàn khi sử dụng đúng chỉ định.

Nếu có tiền sử dị ứng hoặc từng gặp phản ứng bất thường sau tiêm, người tiêm nên cung cấp đầy đủ thông tin khi khám sàng lọc. Khi còn lo ngại về thimerosal, có thể trao đổi với nhân viên y tế về thành phần và lựa chọn vắc xin phù hợp.

Tại Tiêm chủng Long Châu, người dân có thể được tư vấn dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng. Không nên tự dùng thuốc hoặc các sản phẩm “thải độc thủy ngân” sau tiêm khi không có chỉ định y tế.

Bên cạnh việc tìm hiểu thành phần, khám sàng lọc và theo dõi sau tiêm cũng là những bước quan trọng trong quá trình tiêm chủng. Người tiêm hoặc cha mẹ có trẻ chuẩn bị tiêm nên chủ động cung cấp thông tin sức khỏe chính xác.

Một số lưu ý cần thực hiện gồm:

• Thông báo tiền sử sức khỏe: Cung cấp thông tin về bệnh đang mắc, thuốc đang sử dụng, tiền sử dị ứng và các phản ứng sau những lần tiêm trước.
• Trao đổi khi còn băn khoăn: Nếu lo ngại về thimerosal hoặc thành phần khác, nên hỏi trực tiếp nhân viên y tế trước khi quyết định tiêm.
• Theo dõi sau tiêm: Tuân thủ thời gian theo dõi tại cơ sở tiêm chủng và tiếp tục quan sát sức khỏe tại nhà theo hướng dẫn.
• Không tự xử trí phản ứng nghiêm trọng: Khi xuất hiện khó thở, tím tái, lơ mơ hoặc biểu hiện bất thường nghiêm trọng sau tiêm, cần nhanh chóng liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí.

Để chủ động phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm có vắc xin, người dân có thể đến Tiêm chủng Long Châu để được kiểm tra lịch sử tiêm chủng, tư vấn vắc xin phù hợp và đặt lịch tiêm. Không nên bỏ hoặc trì hoãn vắc xin chỉ dựa trên những thông tin chưa được kiểm chứng về thành phần thủy ngân.

Với câu hỏi “Vắc xin có chứa thủy ngân gây hại não bộ?”, một số vắc xin có thể chứa thimerosal, hợp chất được chuyển hóa thành ethylmercury. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện có không cho thấy lượng thimerosal sử dụng trong vắc xin gây tổn thương não hoặc làm tăng nguy cơ tự kỷ. Người dân không nên tự trì hoãn tiêm chủng vì lo ngại này mà nên trao đổi với nhân viên y tế để hiểu rõ thành phần và lựa chọn vắc xin phù hợp.