Trẻ sơ sinh bị thủy đậu: Nguy hiểm tiềm ẩn và cách phòng tránh

Trẻ sơ sinh mắc thủy đậu cần được theo dõi và chăm sóc cẩn thận do cơ thể còn non yếu và khả năng bảo vệ trước tác nhân gây bệnh chưa hoàn thiện. Nhận biết sớm các biểu hiện, hiểu những nguy cơ có thể xảy ra và chăm sóc trẻ đúng cách sẽ giúp cha mẹ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe của bé.

Thủy đậu ở trẻ sơ sinh là bệnh gì?

Thủy đậu ở trẻ sơ sinh là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Bệnh có thể lây từ người mắc thủy đậu hoặc zona sang trẻ, chủ yếu thông qua đường hô hấp khi tiếp xúc với các giọt bắn chứa virus hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch từ tổn thương trên da.

Ở trẻ sơ sinh, bệnh cần được chú ý đặc biệt do hệ miễn dịch của trẻ chưa phát triển hoàn thiện. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có thời điểm trẻ phơi nhiễm và tình trạng miễn dịch của mẹ. Đặc biệt, thủy đậu xảy ra ở mẹ trong khoảng thời gian gần lúc sinh có thể làm tăng nguy cơ bệnh nặng ở trẻ sơ sinh.

Vì vậy, khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc thủy đậu, cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc hoặc xử lý các nốt phỏng tại nhà. Trẻ cần được cơ sở y tế đánh giá để xác định tình trạng bệnh, theo dõi nguy cơ biến chứng và có hướng chăm sóc phù hợp.

*Thủy đậu ở trẻ sơ sinh là bệnh truyền nhiễm do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra*

Nguyên nhân gây bệnh thủy đậu ở trẻ sơ sinh

Thủy đậu ở trẻ sơ sinh do virus Varicella-Zoster (VZV) gây ra. Trẻ có thể nhiễm virus từ mẹ hoặc từ người mắc bệnh sau khi chào đời. Một số con đường lây nhiễm thường gặp gồm:

Lây truyền từ mẹ sang con: Nếu người mẹ mắc thủy đậu trong thai kỳ, virus có thể truyền qua nhau thai và ảnh hưởng đến thai nhi. Nguy cơ cũng cần đặc biệt lưu ý khi mẹ mắc bệnh trong khoảng thời gian gần lúc sinh.
Lây qua đường hô hấp: Trẻ có thể nhiễm virus khi tiếp xúc gần với người mắc thủy đậu, đặc biệt thông qua các giọt bắn hoặc dịch tiết đường hô hấp chứa virus.
Tiếp xúc trực tiếp với tổn thương da: Virus có trong dịch của các nốt phỏng thủy đậu. Vì vậy, việc trẻ tiếp xúc trực tiếp với dịch từ tổn thương của người bệnh có thể dẫn đến lây nhiễm.
Tiếp xúc với người mắc zona: Virus Varicella-Zoster cũng là tác nhân gây bệnh zona. Trẻ chưa có miễn dịch với VZV có thể mắc thủy đậu nếu tiếp xúc với dịch từ các tổn thương zona của người bệnh.

Triệu chứng khi trẻ sơ sinh bị thủy đậu

Các biểu hiện thủy đậu ở trẻ sơ sinh có thể khác nhau tùy vào mức độ bệnh. Cha mẹ cần chú ý những thay đổi về da, thân nhiệt và tình trạng bú của trẻ để kịp thời phát hiện bất thường. Một số triệu chứng thường gặp gồm:

Phát ban trên da: Trẻ xuất hiện các dát hoặc nốt đỏ, sau đó có thể phát triển thành những nốt phỏng chứa dịch. Tổn thương có thể xuất hiện thành nhiều đợt nên trên da cùng lúc có thể thấy nốt ở các giai đoạn khác nhau.
Sốt: Trẻ có thể bị sốt trước hoặc trong thời gian xuất hiện các tổn thương trên da. Mức độ sốt có thể khác nhau ở từng trường hợp.
Bú kém: Cảm giác khó chịu khi mắc bệnh có thể khiến trẻ bú ít hơn bình thường, bỏ bú hoặc khó duy trì các cữ bú như trước.
Quấy khóc, khó chịu: Trẻ có thể quấy nhiều, khó ngủ hoặc có những thay đổi bất thường về trạng thái sinh hoạt do sốt và các tổn thương trên da.
Dấu hiệu bất thường cần chú ý: Nếu trẻ có biểu hiện khó thở, lừ đừ, bú rất kém hoặc bỏ bú, co giật hay tình trạng toàn thân xấu đi, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Do trẻ sơ sinh còn nhỏ và khả năng miễn dịch chưa hoàn thiện, các biểu hiện nghi ngờ thủy đậu cần được theo dõi thận trọng. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám thay vì tự chẩn đoán hoặc tự ý sử dụng thuốc tại nhà.

*Trẻ xuất hiện các dát hoặc nốt đỏ, sau đó có thể phát triển thành những nốt phỏng chứa dịch*

Các giai đoạn phát triển thủy đậu ở trẻ sơ sinh

Thủy đậu ở trẻ sơ sinh thường diễn tiến qua nhiều giai đoạn, từ thời điểm virus xâm nhập vào cơ thể cho đến khi các tổn thương trên da lành lại. Việc hiểu đặc điểm của từng giai đoạn giúp cha mẹ chủ động theo dõi những thay đổi của trẻ.

Giai đoạn ủ bệnh: Đây là khoảng thời gian từ khi trẻ nhiễm virus Varicella-Zoster đến khi xuất hiện triệu chứng. Trong giai đoạn này, trẻ thường chưa có biểu hiện rõ ràng nên cha mẹ khó nhận biết bệnh chỉ dựa vào triệu chứng bên ngoài.
Giai đoạn khởi phát: Trẻ bắt đầu có những biểu hiện toàn thân như sốt, bú kém, quấy khóc hoặc mệt mỏi. Ở trẻ sơ sinh, các dấu hiệu này có thể không đặc hiệu và dễ nhầm với những vấn đề sức khỏe khác.
Giai đoạn phát ban: Trên da bắt đầu xuất hiện các dát hoặc nốt đỏ, sau đó tiến triển thành nốt phỏng chứa dịch. Ban có thể mọc thành nhiều đợt, vì vậy cùng một thời điểm có thể quan sát thấy tổn thương ở nhiều giai đoạn khác nhau.
Giai đoạn đóng vảy: Các nốt phỏng dần khô, xẹp xuống và hình thành vảy. Trong thời gian này, cha mẹ cần tiếp tục theo dõi tình trạng da và hạn chế làm tổn thương hoặc bóc vảy để giảm nguy cơ nhiễm trùng thứ phát.
Giai đoạn hồi phục: Các tổn thương da tiếp tục lành và vảy bong tự nhiên. Tình trạng toàn thân của trẻ cũng dần cải thiện. Tuy nhiên, nếu trẻ vẫn sốt, bú kém, lừ đừ, khó thở hoặc tổn thương da có dấu hiệu nhiễm trùng, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Làm gì khi trẻ sơ sinh bị thủy đậu?

Khi nghi ngờ trẻ sơ sinh mắc thủy đậu, cha mẹ cần thận trọng vì trẻ ở độ tuổi này có khả năng tự bảo vệ trước tác nhân gây bệnh còn hạn chế. Thay vì tự điều trị tại nhà, nên cho trẻ được nhân viên y tế đánh giá để xác định tình trạng và hướng chăm sóc phù hợp. Một số việc cần lưu ý gồm:

Đưa trẻ đi khám: Chủ động liên hệ cơ sở y tế khi trẻ xuất hiện các nốt phỏng nghi ngờ thủy đậu, đặc biệt khi trẻ còn trong giai đoạn sơ sinh. Việc thăm khám giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan.
Theo dõi tình trạng của trẻ: Chú ý thân nhiệt, khả năng bú, nhịp thở, mức độ tỉnh táo và diễn biến của các tổn thương trên da. Những thay đổi bất thường có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ cần được đánh giá sớm hơn.
Duy trì việc bú: Cho trẻ bú theo nhu cầu nếu trẻ vẫn có khả năng bú bình thường. Nếu trẻ bú kém rõ rệt hoặc bỏ bú, cha mẹ nên thông báo cho nhân viên y tế để được hướng dẫn.
Giữ da sạch và khô thoáng: Vệ sinh cơ thể trẻ nhẹ nhàng, sử dụng quần áo mềm, rộng và hạn chế cọ xát vào các nốt phỏng. Không tự ý chọc vỡ hoặc bóc vảy vì có thể làm tổn thương da và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
Hạn chế lây nhiễm: Tránh để trẻ tiếp xúc với những người chưa có miễn dịch với thủy đậu, đặc biệt là phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch. Người chăm sóc cũng cần chú ý vệ sinh tay trước và sau khi tiếp xúc với trẻ.
Không tự ý dùng thuốc: Không tự sử dụng thuốc kháng virus, thuốc hạ sốt, thuốc bôi hoặc các phương pháp dân gian cho trẻ khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Việc lựa chọn thuốc ở trẻ sơ sinh cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể.

*Việc thăm khám giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và các yếu tố nguy cơ liên quan*

Phòng ngừa hiệu quả thủy đậu cho trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh chưa đến độ tuổi tiêm vaccine thủy đậu, vì vậy việc phòng bệnh cần tập trung vào tạo miễn dịch cho mẹ trước thai kỳ, giảm nguy cơ trẻ tiếp xúc với virus và xây dựng môi trường chăm sóc an toàn. Cha mẹ có thể lưu ý các biện pháp sau:

Tiêm phòng thủy đậu cho mẹ trước khi mang thai

Phụ nữ có kế hoạch mang thai nên kiểm tra tình trạng miễn dịch với thủy đậu và trao đổi với nhân viên y tế về việc tiêm vaccine nếu chưa có miễn dịch. Do vaccine thủy đậu là vaccine sống giảm độc lực và không được khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ, việc tiêm chủng cần được thực hiện trước khi mang thai theo hướng dẫn chuyên môn. Điều này giúp bảo vệ người mẹ, đồng thời hạn chế nguy cơ mắc thủy đậu trong thai kỳ và lây truyền virus sang trẻ.

Tiêm phòng thủy đậu cho bé đủ tuổi

Vắc xin thủy đậu không được tiêm cho trẻ sơ sinh. Khi trẻ đạt độ tuổi phù hợp, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và tiêm vắc xin theo lịch khuyến cáo. Tiêm chủng giúp tạo miễn dịch chủ động, từ đó làm giảm nguy cơ mắc bệnh và nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.

Tránh để trẻ tiếp xúc với nguồn bệnh

Hạn chế để trẻ sơ sinh tiếp xúc gần với người đang mắc thủy đậu hoặc zona. Nếu trong gia đình có người nhiễm bệnh, cần thực hiện các biện pháp hạn chế tiếp xúc và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế. Đặc biệt, khi mẹ mắc thủy đậu trong thời gian gần sinh hoặc trẻ đã tiếp xúc với nguồn bệnh, nên thông báo sớm cho bác sĩ để được đánh giá nguy cơ.

Người chăm sóc và các thành viên trong gia đình nên tiêm phòng

Những người thường xuyên tiếp xúc gần với trẻ nên kiểm tra tình trạng miễn dịch với thủy đậu. Thành viên chưa có bằng chứng miễn dịch có thể trao đổi với cơ sở y tế về việc tiêm vaccine nếu không có chống chỉ định. Việc tăng tỷ lệ người có miễn dịch trong môi trường sống góp phần giảm khả năng trẻ sơ sinh tiếp xúc với nguồn lây.

Vệ sinh cá nhân và môi trường sạch sẽ

Người chăm sóc nên rửa tay sạch trước khi bế, cho trẻ bú hoặc thực hiện các hoạt động chăm sóc khác. Các vật dụng thường xuyên tiếp xúc với trẻ cũng cần được giữ sạch. Tuy nhiên, vệ sinh môi trường chỉ là biện pháp hỗ trợ; phòng ngừa tiếp xúc với người đang có khả năng lây truyền virus vẫn đặc biệt quan trọng.

Tăng cường sức đề kháng cho cả mẹ và bé

Người mẹ nên duy trì chế độ ăn đa dạng, nghỉ ngơi hợp lý và chăm sóc sức khỏe trong thời kỳ mang thai cũng như sau sinh. Với trẻ sơ sinh, cần đảm bảo dinh dưỡng phù hợp, ưu tiên bú mẹ khi có thể và theo dõi sức khỏe định kỳ. Những biện pháp này hỗ trợ sức khỏe tổng thể và hoạt động bình thường của hệ miễn dịch, nhưng không thể thay thế vaccine hoặc các biện pháp phòng tránh nguồn lây thủy đậu.

*Với trẻ sơ sinh, cần đảm bảo dinh dưỡng phù hợp, ưu tiên bú mẹ khi có thể và theo dõi sức khỏe định kỳ*

Lịch tiêm vắc xin thủy đậu an toàn

Tiêm vắc xin là biện pháp quan trọng giúp tạo miễn dịch chủ động và phòng ngừa thủy đậu. Tuy nhiên, lịch tiêm cụ thể có thể khác nhau tùy theo độ tuổi, loại vắc xin được sử dụng, tiền sử tiêm chủng và hướng dẫn của cơ sở y tế. Vì vậy, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được kiểm tra và tư vấn lịch phù hợp.

Lịch tiêm vắc xin Varivax (Mỹ)

Phác đồ tiêm vắc xin Varivax

Lịch tiêm cho trẻ ≥ 12 tháng tuổi đến 12 tuổi:

Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
Mũi 2: 03 tháng sau mũi 1.

Từ ≥ 13 tuổi, thanh thiếu niên và người lớn:

Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
Mũi 2: 1 tháng sau mũi 1.

Lịch tiêm Barycela (Hàn Quốc)

Vắc xin Barycela giúp phòng ngừa bệnh thủy đậu cho trẻ em từ 12 tháng đến dưới 13 tuổi. Lịch tiêm:

Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
Mũi 2: 03 tháng sau mũi 1 hoặc khi 4 - 6 tuổi theo khuyến cáo của WHO/CDC Hoa Kỳ.

Theo khuyến cáo của WHO/CDC Hoa Kỳ nên tiêm 02 mũi để đạt hiệu quả tốt nhất.

Lịch tiêm vắc xin Varilrix (Bỉ)

Vắc xin Varilrix được sử dụng cho trẻ em từ 9 tháng tuổi trở lên.

Lịch tiêm cho trẻ ≥ 9 tháng đến 12 tuổi:

Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
Mũi 2: 3 tháng sau mũi 1.

Lịch tiêm cho người từ ≥ 13 tuổi:

Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên.
Mũi 2: 1 tháng sau mũi 1.

*Vắc xin Varilrix được sử dụng cho trẻ em từ 9 tháng tuổi trở lên*

Thủy đậu ở trẻ sơ sinh cần được cha mẹ quan tâm và theo dõi cẩn thận do trẻ còn nhỏ và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Chủ động nhận biết các dấu hiệu bất thường, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây, chăm sóc đúng cách và thực hiện tiêm chủng phù hợp khi đủ điều kiện là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ trẻ. Khi nghi ngờ bé mắc bệnh hoặc đã tiếp xúc với người bị thủy đậu, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn xử trí phù hợp, tránh tự ý sử dụng thuốc tại nhà.

Tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch là biện pháp hiệu quả giúp tạo miễn dịch chủ động và giảm nguy cơ mắc thủy đậu. Để chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình, bạn có thể lựa chọn Tiêm chủng Long Châu. Nơi đây có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, vắc xin được bảo quản theo tiêu chuẩn GSP, sổ tiêm chủng điện tử và dịch vụ nhắc lịch hẹn, giúp khách hàng thuận tiện theo dõi lịch tiêm của cả gia đình. Để được tư vấn và đặt lịch tiêm, hãy liên hệ Tiêm chủng Long Châu qua hotline miễn phí 1800 6928

Xem thêm