Sỏi thận có tự hết không? Khi nào cần can thiệp điều trị?

Sỏi thận là bệnh lý thường gặp ở đường tiết niệu và khả năng tự đào thải không giống nhau ở mỗi trường hợp. Sỏi nhỏ có thể tự thoát qua đường tiểu, trong khi sỏi lớn hoặc gây tắc nghẽn có thể cần can thiệp. Điều này phụ thuộc chủ yếu vào kích thước, vị trí sỏi và tình trạng đường tiết niệu.

Sỏi thận có tự hết không?

Một số viên sỏi nhỏ có thể tự đào thải qua đường tiểu, đặc biệt khi sỏi đã di chuyển từ thận xuống niệu quản. Khả năng tự thoát phụ thuộc chủ yếu vào kích thước, vị trí sỏi và tình trạng đường tiết niệu. Phần lớn sỏi không tự “tan”; tuy nhiên, một số loại như sỏi axit uric có thể được hòa tan bằng điều trị thích hợp theo chỉ định của bác sĩ.

Theo EAU, khoảng 75% sỏi niệu quản dưới 5 mm có thể tự thoát. Với sỏi dưới 5 mm nằm ở đoạn niệu quản gần bàng quang, tỷ lệ này có thể lên tới 89%. Khả năng tự đào thải giảm khi kích thước sỏi tăng.

Yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tự đào thải

Khả năng sỏi tự đào thải không giống nhau ở mỗi người mà phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm:

Kích thước sỏi

Sỏi càng nhỏ càng dễ đi qua niệu quản. Khi kích thước tăng, khả năng tự thoát giảm và nguy cơ phải can thiệp cũng tăng.

Vị trí sỏi

Sỏi niệu quản đoạn dưới, gần bàng quang, thường dễ tự thoát hơn sỏi nằm ở đoạn trên. Sỏi nhỏ còn nằm trong thận có thể không gây triệu chứng và được theo dõi trong một số trường hợp.

Tắc nghẽn, đau và chức năng thận

Không nên tiếp tục chờ sỏi tự thoát nếu người bệnh đau kéo dài dù đã dùng thuốc, tắc nghẽn dai dẳng hoặc chức năng thận suy giảm. Đây là những chỉ định để bác sĩ cân nhắc lấy hoặc tán sỏi.

Nhiễm trùng đường tiết niệu

Nếu sỏi gây tắc nghẽn kèm nhiễm trùng, người bệnh cần được đánh giá và xử trí kịp thời thay vì chờ sỏi tự đào thải, do nguy cơ xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Nhìn chung, sỏi niệu quản nhỏ có khả năng tự thoát cao hơn, nhưng không nên chỉ dựa vào kích thước để quyết định chờ đợi. Vị trí sỏi, mức độ đau, tình trạng tắc nghẽn, dấu hiệu viêm đường tiết niệu và chức năng thận cần được đánh giá đồng thời.

Khi nào nên tán sỏi thận?

Không phải mọi trường hợp sỏi thận hoặc sỏi niệu quản đều cần tán hoặc lấy sỏi. Bác sĩ thường cân nhắc can thiệp khi sỏi khó tự đào thải, gây triệu chứng kéo dài, gây tắc nghẽn hoặc có nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng thận.

Sỏi khó tự đào thải

Sỏi niệu quản nhỏ, đặc biệt dưới 5 mm, có khả năng tự thoát tương đối cao và có thể được theo dõi nếu chưa gây biến chứng. Can thiệp lấy sỏi thường được cân nhắc khi khả năng tự đào thải thấp, sỏi không di chuyển sau thời gian theo dõi hoặc xuất hiện các yếu tố khiến việc tiếp tục theo dõi không còn phù hợp.

Đau kéo dài hoặc tái phát

Người bệnh có thể cần can thiệp nếu cơn đau quặn thận kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc không được kiểm soát bằng thuốc giảm đau phù hợp. Sỏi gây triệu chứng dai dẳng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống cũng có thể khiến bác sĩ cân nhắc điều trị chủ động.

Sỏi gây tắc nghẽn hoặc ảnh hưởng chức năng thận

Can thiệp lấy sỏi được cân nhắc khi sỏi gây tắc nghẽn đường tiết niệu dai dẳng hoặc làm suy giảm chức năng thận. Những trường hợp có thận đơn độc, tắc nghẽn hai bên hoặc suy giảm chức năng thận cần được đánh giá cẩn thận để lựa chọn thời điểm và phương pháp xử trí phù hợp.

Sỏi tăng kích thước hoặc kèm nhiễm trùng

Sỏi thận tiếp tục tăng kích thước, gây tắc nghẽn, viêm đường tiết niệu hoặc xuất hiện triệu chứng có thể là lý do để bác sĩ cân nhắc điều trị chủ động. Với sỏi thận trên 20 mm, tán sỏi qua da (PCNL) thường là phương pháp được ưu tiên. Đối với sỏi san hô và các trường hợp sỏi phức tạp, phương pháp điều trị được lựa chọn dựa trên đặc điểm sỏi, giải phẫu đường tiết niệu và tình trạng của người bệnh.

Đặc biệt, sỏi gây tắc nghẽn kèm dấu hiệu nhiễm trùng hoặc vô niệu là tình trạng cấp cứu tiết niệu. Người bệnh cần được đánh giá, dẫn lưu đường tiết niệu khi có chỉ định và điều trị phù hợp. Việc loại bỏ sỏi triệt để thường được thực hiện sau khi tình trạng cấp tính đã được kiểm soát.

Phòng ngừa sỏi thận tái phát sau điều trị

Sỏi thận vẫn có thể tái phát sau khi đã tán hoặc lấy hết sỏi. Vì vậy, người bệnh cần duy trì các biện pháp dự phòng lâu dài. Chế độ ăn và biện pháp điều trị cụ thể nên được điều chỉnh dựa trên loại sỏi cũng như các yếu tố nguy cơ của từng người.

Uống đủ nước mỗi ngày

Uống đủ nước là một trong những biện pháp quan trọng nhất giúp phòng ngừa sỏi tái phát. Nên ưu tiên nước lọc, uống đều trong ngày, bổ sung thêm nước khi vận động nhiều, ra nhiều mồ hôi hoặc làm việc trong môi trường nóng.

Hạn chế muối

Ăn nhiều muối có thể làm tăng bài tiết canxi qua nước tiểu, từ đó thuận lợi cho sự hình thành một số loại sỏi. Người bệnh nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ đóng hộp, thức ăn nhanh và các món quá mặn.

Không kiêng canxi quá mức

Người từng bị sỏi canxi không nên tự ý loại bỏ canxi khỏi khẩu phần. Lượng canxi phù hợp từ thực phẩm có thể giúp giảm hấp thu oxalat tại đường tiêu hóa. Việc sử dụng viên bổ sung canxi nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ, tùy từng trường hợp.

Điều chỉnh thực phẩm giàu oxalat

Người bị sỏi canxi oxalat, đặc biệt khi có tăng oxalat niệu, có thể cần hạn chế các thực phẩm chứa nhiều oxalat. Tuy nhiên, không phải tất cả người từng bị sỏi thận đều cần áp dụng chế độ ăn ít oxalat. Việc điều chỉnh chế độ ăn nên dựa trên loại sỏi và kết quả đánh giá nguy cơ của từng người.

Cân đối protein động vật

Tiêu thụ quá nhiều protein động vật có thể làm tăng nguy cơ hình thành một số loại sỏi. Vì vậy, nên sử dụng với lượng phù hợp và duy trì chế độ ăn cân đối. Tùy tình trạng sức khỏe, có thể thay thế một phần bằng các nguồn protein thực vật phù hợp.

Hạn chế nước ngọt và kiểm soát cân nặng

Nên ưu tiên nước lọc và hạn chế nước ngọt cũng như đồ uống chứa nhiều calo. Duy trì cân nặng hợp lý, chế độ ăn cân đối và vận động thường xuyên cũng góp phần kiểm soát các yếu tố nguy cơ hình thành sỏi.

Tái khám và đánh giá nguy cơ tái phát

Người bệnh nên tái khám theo chỉ định để theo dõi tình trạng đường tiết niệu và nguy cơ hình thành sỏi mới. Những trường hợp có nguy cơ tái phát cao hoặc đã bị sỏi nhiều lần có thể cần phân tích thành phần sỏi và đánh giá chuyển hóa chuyên sâu, trong đó có xét nghiệm nước tiểu 24 giờ, để lựa chọn chế độ ăn hoặc thuốc dự phòng phù hợp.

Không có một chế độ dự phòng duy nhất phù hợp với tất cả các loại sỏi. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý kiêng khem quá mức hoặc sử dụng thuốc, thực phẩm bổ sung hay các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng “tan sỏi” khi chưa được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.

Hy vọng bài viết đã giúp bạn hiểu rõ sỏi thận có tự hết không và chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe. Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn điều trị, tái khám định kỳ và duy trì thói quen sinh hoạt phù hợp để hạn chế sỏi tái phát.