Quy trình tán sỏi thận gồm những bước nào? Cần chuẩn bị gì?

Sỏi thận không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp. Khi có chỉ định, quy trình tán sỏi thận sẽ được lựa chọn dựa trên đặc điểm viên sỏi, giải phẫu đường tiết niệu và sức khỏe người bệnh. Hiểu trước các bước giúp người bệnh chủ động hơn khi điều trị.

Quy trình tán sỏi thận được chỉ định trong trường hợp nào?

Không phải sỏi thận nào cũng cần tán ngay. Bác sĩ có thể cân nhắc điều trị tích cực khi sỏi gây đau hoặc tiểu máu, gây tắc nghẽn, liên quan nhiễm trùng, tăng kích thước hoặc có các yếu tố nguy cơ khác cần can thiệp.

Phương pháp tán sỏi được lựa chọn dựa trên kích thước, vị trí, số lượng sỏi, đặc điểm đường tiết niệu và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Với sỏi thận lớn trên 2 cm, tán sỏi qua da thường được ưu tiên nếu phù hợp; các trường hợp khác có thể cân nhắc nội soi ngược dòng hoặc tán sỏi ngoài cơ thể.

Cần chuẩn bị gì trước khi tán sỏi thận?

Trước khi tán sỏi, người bệnh cần được thăm khám và làm một số xét nghiệm để đánh giá tình trạng sỏi cũng như sức khỏe tổng thể. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, X-quang hoặc CT để xác định kích thước, vị trí, số lượng và đặc điểm của sỏi.

Một số bước chuẩn bị thường gồm:

• Xét nghiệm máu và nước tiểu: Giúp phát hiện nhiễm trùng, đánh giá chức năng thận và các yếu tố liên quan đến thủ thuật.
• Điều trị nhiễm trùng nếu có: Nếu có nhiễm trùng đường tiết niệu, cần điều trị và kiểm soát nhiễm trùng trước khi can thiệp lấy sỏi. Trường hợp thận bị tắc nghẽn kèm nhiễm trùng có thể cần dẫn lưu đường tiết niệu khẩn cấp trước khi xử lý sỏi.
• Thông báo các thuốc đang dùng: Đặc biệt là thuốc chống đông hoặc kháng kết tập tiểu cầu. Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc khi chưa có chỉ định.
• Nhịn ăn uống khi cần gây mê: Thời gian nhịn ăn sẽ được hướng dẫn cụ thể trước thủ thuật.
• Dùng kháng sinh khi có chỉ định: Tùy phương pháp tán sỏi và nguy cơ nhiễm trùng của từng người.

Chuẩn bị đúng hướng dẫn giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp phù hợp và hạn chế nguy cơ biến chứng trong quá trình tán sỏi.

Quy trình tán sỏi thận theo từng phương pháp

Hiện nay, sỏi thận có thể được điều trị bằng nhiều kỹ thuật. Ba phương pháp thường gặp gồm tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi ngược dòng và tán sỏi qua da. Mỗi phương pháp có cách tiếp cận và quy trình thực hiện khác nhau.

Tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích

Bác sĩ xác định vị trí sỏi bằng siêu âm hoặc X-quang, sau đó sử dụng sóng xung kích từ bên ngoài cơ thể để phá sỏi thành các mảnh nhỏ. Những mảnh sỏi này có thể theo nước tiểu đào thải ra ngoài.

Trong quá trình thực hiện, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu hoặc đau và được giảm đau khi cần. Một số trường hợp có thể phải tán nhiều lần mới đạt hiệu quả mong muốn.

Nội soi ngược dòng tán sỏi

Phương pháp này tiếp cận sỏi qua đường tiết niệu tự nhiên, không cần tạo đường vào qua da. Sau khi gây mê hoặc vô cảm phù hợp, bác sĩ đưa ống nội soi qua niệu đạo, bàng quang và niệu quản đến vị trí sỏi, sau đó dùng laser hoặc dụng cụ thích hợp để phá nhỏ sỏi.

Các mảnh sỏi có thể được lấy ra hoặc để tự đào thải. Trong một số trường hợp, bác sĩ đặt stent niệu quản tạm thời để hỗ trợ dẫn lưu nước tiểu và hạn chế tắc nghẽn sau thủ thuật.

Tán sỏi thận qua da

Tán sỏi qua da thường được thực hiện dưới gây mê. Bác sĩ tạo một đường nhỏ qua da vùng lưng vào thận, đưa ống nội soi đến vị trí sỏi rồi phá và lấy các mảnh sỏi ra ngoài.

Sau thủ thuật, bác sĩ kiểm tra lại và cân nhắc đặt ống dẫn lưu thận hoặc stent niệu quản nếu cần. Phương pháp này thường phù hợp với sỏi lớn hoặc phức tạp, nhưng vẫn có nguy cơ như chảy máu, nhiễm trùng hoặc còn sót sỏi. Vì vậy, chỉ định cần dựa trên tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

Sau tán sỏi thận cần theo dõi và chăm sóc như thế nào?

Thời gian theo dõi và hồi phục khác nhau giữa tán sỏi ngoài cơ thể, nội soi ngược dòng và PCNL. Sau thủ thuật, nhân viên y tế có thể theo dõi tình trạng đau, lượng nước tiểu, màu sắc nước tiểu, dấu hiệu chảy máu và biểu hiện nhiễm trùng. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng đơn và thực hiện hướng dẫn chăm sóc riêng của cơ sở điều trị.

Một số lưu ý sau tán sỏi gồm:

• Uống nước theo hướng dẫn: Lượng nước phù hợp hỗ trợ dòng nước tiểu và quá trình đào thải mảnh sỏi, nhưng người có bệnh tim, bệnh thận hoặc cần hạn chế dịch phải thực hiện theo chỉ định riêng.
• Theo dõi nước tiểu: Một lượng máu nhỏ có thể xuất hiện trong một số giai đoạn sau can thiệp, nhưng chảy máu nhiều, kéo dài hoặc xuất hiện cục máu lớn cần được đánh giá.
• Tuân thủ lịch tái khám: Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, X-quang hoặc CT để kiểm tra lượng sỏi còn lại và khả năng dẫn lưu nước tiểu.
• Lưu mẫu sỏi nếu được hướng dẫn: Phân tích thành phần sỏi có thể hỗ trợ xác định nguyên nhân và xây dựng biện pháp phòng ngừa tái phát.

Người bệnh nên liên hệ cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện sốt, rét run, đau tăng hoặc không kiểm soát được bằng thuốc, khó tiểu, không tiểu được hoặc chảy máu nhiều. Đặc biệt sau PCNL, sốt và rét run có thể liên quan đến nhiễm trùng và cần được đánh giá kịp thời.

Quy trình tán sỏi thận gồm đánh giá trước thủ thuật, lựa chọn kỹ thuật phù hợp, tiến hành phá hoặc lấy sỏi và theo dõi sau điều trị. Không có một phương pháp tối ưu cho tất cả người bệnh. Người có sỏi thận nên được thăm khám để xác định kích thước, vị trí, đặc điểm sỏi và lựa chọn phương án can thiệp phù hợp, đồng thời tái khám đúng lịch để đánh giá kết quả và phòng ngừa tái phát.