Quai ruột là gì? Khi nào quai ruột trở thành dấu hiệu bất thường?

Khi đọc kết quả chẩn đoán hình ảnh, nhiều người lo lắng khi thấy các cụm từ như “quai ruột giãn”, “quai ruột chứa dịch” hay “ứ hơi trong các quai ruột”. Thực tế, quai ruột không phải tên của một bệnh. Đây là cách mô tả những đoạn ruột nằm uốn cong trong ổ bụng. Ý nghĩa của hình ảnh quai ruột cần được xem xét cùng triệu chứng và các dấu hiệu khác.

Quai ruột là gì?

Quai ruột là thuật ngữ dùng để mô tả các đoạn ruột uốn cong, xếp thành nhiều vòng trong ổ bụng. Cấu trúc này có thể thuộc ruột non hoặc ruột già và là một phần bình thường của hệ tiêu hóa.

Ruột non có chiều dài lớn nên được sắp xếp thành nhiều vòng để nằm gọn trong ổ bụng. Tại đây, thức ăn tiếp tục được tiêu hóa và phần lớn chất dinh dưỡng được hấp thu. Ruột già đảm nhiệm vai trò hấp thu thêm nước, điện giải và hình thành phân trước khi được đào thải.

Bên trong lòng ruột bình thường vẫn có thể chứa một lượng hơi, dịch và thức ăn đang được tiêu hóa. Các cơ ở thành ruột co bóp theo nhịp để đẩy những thành phần này di chuyển về phía trước. Vì vậy, việc thấy các quai ruột trên siêu âm, X-quang hoặc CT bụng không đồng nghĩa với có bệnh.

Điều bác sĩ quan tâm là hình dạng, kích thước, mức độ chứa hơi hoặc dịch, tình trạng thành ruột và sự lưu thông của các chất trong lòng ruột. Những thay đổi bất thường ở các đặc điểm này có thể gợi ý vấn đề tại đường tiêu hóa.

Khi nào quai ruột trở thành dấu hiệu bất thường?

Quai ruột có thể được ghi nhận bất thường khi có những thay đổi về đường kính, vị trí, lượng hơi hoặc dịch trong lòng ruột, tình trạng thành ruột hay các dấu hiệu gợi ý tắc nghẽn. Một biểu hiện thường gặp trên chẩn đoán hình ảnh là quai ruột giãn, tức một hoặc nhiều đoạn ruột có đường kính tăng hơn so với bình thường.

Tình trạng giãn có thể xảy ra khi hơi, dịch và các chất trong ruột không di chuyển thuận lợi. Nguyên nhân có thể liên quan đến tắc nghẽn cơ học hoặc giảm nhu động ruột. Tuy nhiên, chỉ dựa vào một mô tả như “quai ruột giãn” chưa đủ để xác định nguyên nhân hay mức độ nghiêm trọng.

Một số bất thường khác có thể được ghi nhận như quai ruột chứa nhiều dịch, ứ hơi, thành ruột dày hoặc ruột nằm ở vị trí không bình thường. Trong một số trường hợp, ruột có thể bị xoắn quanh chính nó hoặc quanh mô nâng đỡ, làm cản trở đường đi của thức ăn và thậm chí ảnh hưởng đến nguồn máu nuôi ruột.

Mức độ đáng lo còn phụ thuộc vào các triệu chứng đi kèm. Đau bụng dữ dội, bụng chướng tăng, nôn nhiều, không trung tiện hoặc không đi ngoài có thể gợi ý tình trạng tắc nghẽn đường ruột và cần được đánh giá sớm.

Những nguyên nhân phổ biến khiến quai ruột bất thường

Hình ảnh quai ruột bất thường có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc xác định nguyên nhân thường cần kết hợp triệu chứng, tiền sử bệnh, thăm khám và kết quả chẩn đoán hình ảnh. Một số nguyên nhân thường được xem xét gồm:

• Tắc ruột: Xảy ra khi đường đi trong ruột bị cản trở, khiến hơi, dịch và thức ăn tích tụ phía trên vị trí tắc. Người bệnh có thể đau bụng từng cơn, chướng bụng, buồn nôn, nôn hoặc bí trung đại tiện.
• Dính ruột sau phẫu thuật: Các dải mô xơ có thể hình thành sau phẫu thuật vùng bụng hoặc chậu. Trong một số trường hợp, chúng kéo hoặc chèn ép ruột và trở thành nguyên nhân gây tắc ruột non.
• Thoát vị: Một đoạn ruột có thể chui qua vị trí yếu của thành bụng. Nếu đoạn ruột bị kẹt, sự lưu thông trong ruột có thể bị cản trở, trường hợp nghiêm trọng còn có nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn máu nuôi ruột.
• Xoắn ruột: Một đoạn ruột bị xoắn có thể gây tắc nghẽn. Nếu mạch máu nuôi đoạn ruột cũng bị chèn ép, tình trạng này có nguy cơ gây thiếu máu và tổn thương mô ruột, cần được xử trí khẩn cấp.
• Liệt ruột: Ruột giảm hoặc mất khả năng co bóp tạm thời dù không có vật cản cơ học. Tình trạng này có thể xuất hiện sau phẫu thuật, trong một số bệnh nặng, rối loạn điện giải hoặc liên quan đến một số loại thuốc.

Ngoài các nguyên nhân trên, khối u, tình trạng viêm hoặc một số bệnh lý khác ở đường tiêu hóa cũng có thể gây thay đổi hình ảnh quai ruột. Vì vậy, không nên tự xác định bệnh chỉ dựa trên một thuật ngữ trong phiếu siêu âm hay CT.

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Không phải mọi trường hợp được ghi nhận có thay đổi ở quai ruột đều là tình trạng nguy hiểm. Tuy nhiên, các dấu hiệu của tắc nghẽn hoặc tổn thương ruột cần được nhận biết sớm vì một số trường hợp có thể tiến triển nhanh. Người bệnh nên đi khám sớm, đặc biệt khi xuất hiện một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần, đặc biệt khi cơn đau kéo dài, xuất hiện đột ngột hoặc khác với những lần đau bụng thông thường.
• Bụng chướng rõ, căng tức kéo dài hoặc tăng dần kèm cảm giác khó chịu.
• Nôn nhiều hoặc nôn liên tục, khiến cơ thể khó giữ được nước và thức ăn.
• Không trung tiện hoặc không đi ngoài, nhất là khi đồng thời có đau bụng, chướng bụng hoặc nôn.
• Sốt, tim đập nhanh, mệt lả hoặc có máu trong phân, vì đây có thể là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.

Khi nghi ngờ bất thường đường ruột, bác sĩ có thể dựa vào thăm khám và chỉ định xét nghiệm hoặc phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp để xác định nguyên nhân. Cách xử trí phụ thuộc vào tình trạng cụ thể, từ theo dõi và điều trị nội khoa đến can thiệp ngoại khoa trong một số trường hợp tắc nghẽn hoặc thiếu máu ruột.

Tóm lại, quai ruột là cấu trúc giải phẫu bình thường chứ không phải một bệnh lý. Điều cần quan tâm là những thay đổi như quai ruột giãn, xoắn, ứ hơi hoặc dịch bất thường và các triệu chứng đi kèm. Khi có đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chướng bụng hoặc bí trung đại tiện, người bệnh nên được thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.