Phụ nữ bình thường có bao nhiêu trứng? Số lượng thay đổi thế nào theo tuổi?

Phụ nữ không tạo ra nguồn trứng mới liên tục như tinh trùng ở nam giới mà có một lượng noãn hữu hạn. Vậy phụ nữ bình thường có bao nhiêu trứng, số lượng này thay đổi thế nào theo tuổi và có thể kiểm tra được hay không? Hiểu rõ quá trình suy giảm dự trữ buồng trứng giúp phụ nữ chủ động hơn khi có kế hoạch sinh con.

Phụ nữ bình thường có bao nhiêu trứng?

Số lượng noãn của phụ nữ thay đổi đáng kể từ thời kỳ bào thai đến khi mãn kinh. Lượng noãn đạt mức cao nhất khi thai nhi nữ khoảng 20 tuần tuổi, sau đó giảm dần do quá trình thoái hóa tự nhiên.

Có thể tham khảo các con số ước tính sau:

Trong y khoa, “trứng” thường được hiểu là noãn. Phần lớn noãn nằm trong các nang noãn và chưa trưởng thành. Trong suốt độ tuổi sinh sản, chỉ khoảng 400 - 500 noãn được phóng ra khi rụng trứng, còn phần lớn mất đi do thoái hóa tự nhiên.

Vì vậy, không thể dựa vào số lần hành kinh để biết chính xác phụ nữ còn bao nhiêu trứng. Các xét nghiệm hiện nay chỉ giúp ước tính dự trữ buồng trứng, không thể đếm toàn bộ số noãn còn lại.

Vì sao số lượng trứng của phụ nữ giảm dần theo tuổi?

Dự trữ buồng trứng bắt đầu giảm từ trước khi bé gái chào đời và tiếp tục giảm theo thời gian. Nguyên nhân chính là quá trình thoái hóa tự nhiên của các nang noãn.

Một số yếu tố giải thích sự suy giảm này gồm:

• Thoái hóa nang noãn: Mỗi chu kỳ có nhiều nang bắt đầu phát triển nhưng thường chỉ một nang trở thành nang trội và phóng noãn. Các nang còn lại sẽ thoái hóa.
• Tuổi tác: Số lượng và chất lượng noãn đều giảm theo tuổi. Khả năng sinh sản thường giảm dần từ khoảng 30 tuổi và rõ hơn sau 35 tuổi.
• Chất lượng noãn giảm: Tuổi càng cao, nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể ở noãn càng tăng, có thể ảnh hưởng đến khả năng hình thành phôi và làm tăng nguy cơ sảy thai.
• Một số yếu tố sức khỏe: Phẫu thuật buồng trứng, hóa trị, xạ trị, bệnh lý di truyền hoặc suy buồng trứng sớm có thể làm dự trữ buồng trứng giảm nhanh hơn.

Vì vậy, quan niệm “mỗi tháng chỉ mất một trứng” chưa chính xác. Dự trữ buồng trứng giảm chủ yếu do nhiều nang noãn thoái hóa tự nhiên, không chỉ do rụng trứng.

Dự trữ buồng trứng thấp cũng không đồng nghĩa chắc chắn không thể mang thai. Khả năng sinh sản còn phụ thuộc vào tuổi, chất lượng noãn, rụng trứng, vòi trứng, tử cung và yếu tố từ người nam.

Mỗi tháng phụ nữ rụng bao nhiêu trứng?

Ở phụ nữ có chu kỳ rụng trứng bình thường, thường chỉ có một noãn được phóng ra trong mỗi chu kỳ. Tuy nhiên, trước khi rụng trứng, nhiều nang noãn có thể cùng bắt đầu phát triển.

Quá trình này thường diễn ra như sau:

• Nhiều nang noãn cùng phát triển: Một nhóm nang được huy động dưới tác động của hormone.
• Một nang trở thành nang trội: Nang này tiếp tục phát triển mạnh hơn các nang còn lại.
• Noãn được phóng ra: Khi rụng trứng, nang trội vỡ và giải phóng noãn.
• Các nang còn lại thoái hóa: Những nang không trở thành nang trội sẽ ngừng phát triển.

Đôi khi có thể có hơn một noãn được phóng ra trong cùng chu kỳ. Nếu hai noãn khác nhau đều được thụ tinh, có thể hình thành song thai khác trứng.

Số lần rụng trứng không phản ánh chính xác lượng trứng còn lại. Ngay cả khi rụng trứng bị ức chế, chẳng hạn khi dùng một số thuốc tránh thai nội tiết, quá trình thoái hóa nang noãn vẫn tiếp tục diễn ra tự nhiên.

Làm thế nào biết dự trữ buồng trứng còn nhiều hay ít?

Không thể đếm chính xác toàn bộ số noãn còn lại trong buồng trứng. Thay vào đó, bác sĩ thường dựa vào một số xét nghiệm và siêu âm để ước tính dự trữ buồng trứng.

Xét nghiệm AMH

AMH là hormone được tạo ra chủ yếu từ các nang noãn nhỏ. Nồng độ AMH có thể giúp đánh giá dự trữ buồng trứng và dự đoán khả năng đáp ứng với thuốc kích thích buồng trứng.

Tuy nhiên, AMH không cho biết chính xác còn bao nhiêu trứng và cũng không dự đoán chắc chắn khả năng mang thai tự nhiên. Người có AMH thấp vẫn có thể mang thai, còn AMH cao không đồng nghĩa chắc chắn dễ thụ thai.

Đếm nang thứ cấp bằng siêu âm

AFC là số nang noãn nhỏ được quan sát qua siêu âm hai buồng trứng. Chỉ số này giúp hỗ trợ đánh giá dự trữ buồng trứng, nhưng không phải là số trứng thực tế còn lại.

Một số xét nghiệm khác

FSH và estradiol có thể được chỉ định trong một số trường hợp. Kết quả cần được đánh giá cùng với tuổi, chu kỳ kinh nguyệt và tiền sử sinh sản.

Không nên tự kết luận khả năng sinh sản chỉ dựa vào một chỉ số AMH hoặc AFC riêng lẻ. Tuổi và tình trạng sức khỏe sinh sản tổng thể vẫn là những yếu tố rất quan trọng.

Khi nào phụ nữ nên kiểm tra sức khỏe sinh sản?

Không phải phụ nữ nào cũng cần kiểm tra dự trữ buồng trứng định kỳ. Tuy nhiên, nên cân nhắc thăm khám khi có kế hoạch mang thai nhưng chưa thành công hoặc có yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng.

Một số trường hợp nên kiểm tra sức khỏe sinh sản gồm:

• Dưới 35 tuổi: Quan hệ đều đặn, không tránh thai trong 12 tháng nhưng chưa có thai.
• Từ 35 tuổi trở lên: Đã cố gắng mang thai khoảng 6 tháng nhưng chưa thành công.
• Trên 40 tuổi: Nên trao đổi với bác sĩ sớm khi có kế hoạch mang thai.
• Kinh nguyệt bất thường: Chu kỳ thưa, không đều hoặc mất kinh.
• Từng phẫu thuật buồng trứng: Có thể ảnh hưởng đến dự trữ buồng trứng.
• Từng hóa trị hoặc xạ trị: Một số phương pháp điều trị có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.
• Gia đình có người mãn kinh sớm: Có thể cần đánh giá nguy cơ suy giảm chức năng buồng trứng sớm.

Khả năng sinh sản không chỉ phụ thuộc vào số lượng trứng. Bác sĩ có thể đánh giá thêm tình trạng rụng trứng, tử cung, vòi trứng và yếu tố tinh trùng của người nam để có nhận định đầy đủ hơn.

Với câu hỏi phụ nữ bình thường có bao nhiêu trứng, số lượng noãn thay đổi rõ rệt theo từng giai đoạn. Thai nhi nữ có thể đạt khoảng 6 - 7 triệu noãn, giảm còn khoảng 1 - 2 triệu khi sinh và khoảng 300.000 - 500.000 khi dậy thì. Trong suốt tuổi sinh sản, chỉ khoảng 400 - 500 noãn được phóng ra, còn phần lớn mất đi do thoái hóa tự nhiên. Số lượng và chất lượng noãn đều giảm theo tuổi, vì vậy người có kế hoạch mang thai nên xem xét tổng thể sức khỏe sinh sản thay vì chỉ dựa vào một con số về dự trữ buồng trứng.

Nếu có kinh nguyệt bất thường, tiền sử bệnh lý ảnh hưởng đến buồng trứng hoặc gặp khó khăn trong việc mang thai, phụ nữ nên thăm khám để được đánh giá phù hợp.