Phù chân ở người già: Nguyên nhân và cách xử trí

Hiện tượng chân sưng to, da căng bóng và có cảm giác nặng nề là một vấn đề khá phổ biến ở người cao tuổi. Dù vậy, chúng ta không nên chủ quan vì đây có thể là dấu hiệu của nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau, cần được tìm hiểu kỹ lưỡng để có hướng chăm sóc phù hợp.

Vì sao người già bị phù chân?

Phù chân là tình trạng chất lỏng tích tụ bất thường trong các mô ở bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân, khiến chúng phồng lên và tăng kích thước. Cơ chế chính là do các mạch máu nhỏ (mao mạch) ở chân bị rò rỉ dịch ra các mô xung quanh.

Khi đó, cơ thể có phản ứng giữ lại nhiều natri và nước hơn để bù đắp, vô tình làm tăng tổng lượng dịch trong cơ thể và khiến tình trạng rò rỉ trở nên trầm trọng hơn. Người cao tuổi thường có cảm giác nặng nhọc, mệt mỏi, đặc biệt là khi di chuyển.

Các biểu hiện thường gặp của tình trạng phù chân ở người già bao gồm chân sưng to, da căng hoặc đổi màu, khớp chân cứng hơn và đặc biệt là khi dùng tay ấn vào vùng da bị phù sẽ thấy xuất hiện vết lõm.

Phù chân do bệnh gì?

Tình trạng phù chân có thể xuất phát từ những thói quen sinh hoạt hàng ngày hoặc là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý tiềm ẩn, đặc biệt ở người cao tuổi khi các cơ quan trong cơ thể dần lão hóa.

• Suy giãn tĩnh mạch: Đây là nguyên nhân phổ biến. Theo thời gian, các van một chiều trong tĩnh mạch chân bị suy yếu, làm giảm khả năng đưa máu về tim hiệu quả. Máu bị ứ đọng lại, tăng áp lực lên thành mạch và gây rò rỉ dịch ra ngoài.
• Suy tim: Khi tim hoạt động yếu và không thể bơm máu hiệu quả, máu có thể bị ứ lại trong các tĩnh mạch, gây phù. Suy tim cũng làm giảm lưu lượng máu đến thận, khiến cơ thể giữ lại nước và muối, làm tình trạng phù nặng hơn.
• Bệnh thận: Thận có vai trò lọc máu và đào thải chất lỏng dư thừa qua nước tiểu. Khi chức năng thận suy giảm, nước và natri bị tích tụ trong cơ thể, dẫn đến phù toàn thân, trong đó có phù chân.
• Xơ gan: Gan bị xơ hóa sẽ làm giảm khả năng sản xuất albumin, một loại protein quan trọng giúp giữ chất lỏng trong lòng mạch máu. Khi albumin giảm, nước dễ dàng thoát ra các mô xung quanh và gây phù.
• Đái tháo đường: Lượng đường trong máu cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ, bao gồm cả các van tĩnh mạch, làm suy giảm chức năng bơm máu và gây ứ đọng dịch ở chân.
• Nguyên nhân khác: Một số yếu tố khác cũng có thể gây ra hiện tượng này, bao gồm chế độ ăn nhiều muối, thiếu hụt vitamin B1, tác dụng phụ của một số loại thuốc (như thuốc điều trị huyết áp, thuốc chống viêm), thừa cân, hoặc do đứng hay ngồi một chỗ quá lâu.

Khi nào phù chân là dấu hiệu nguy hiểm?

Dù là một hiện tượng phổ biến, phù chân có thể trở thành một dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm nếu đi kèm với các triệu chứng khác. Gia đình cần đặc biệt lưu ý và đưa người cao tuổi đi khám ngay nếu nhận thấy:

• Phù chỉ xuất hiện ở một bên chân, kèm theo cảm giác đau, nóng và da đỏ. Đây có thể là dấu hiệu của huyết khối tĩnh mạch sâu, một tình trạng y tế khẩn cấp.
• Phù chân đi kèm với khó thở, thở dốc, ho hoặc đau ngực. Các triệu chứng này có thể cảnh báo vấn đề nghiêm trọng ở tim hoặc phổi như suy tim cấp hoặc thuyên tắc phổi.
• Vùng da bị phù trở nên căng bóng, nứt nẻ, lở loét hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Tình trạng phù xuất hiện đột ngột, sưng to nhanh chóng mà không rõ nguyên nhân.

Cách giảm phù chân an toàn

Để cải thiện tình trạng sưng phù và mang lại cảm giác dễ chịu hơn cho người cao tuổi, gia đình có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ tại nhà. Tuy nhiên, cần nhớ rằng đây chỉ là giải pháp tạm thời và việc điều trị tận gốc nguyên nhân bệnh lý là quan trọng nhất.

• Kê cao chân: Khi nghỉ ngơi hoặc ngủ, hãy kê chân cao hơn mức tim khoảng 15-20cm bằng gối. Thực hiện vài lần trong ngày, mỗi lần khoảng 30 phút, sẽ giúp dịch lỏng lưu thông ngược về tim dễ dàng hơn.
• Vận động nhẹ nhàng: Khuyến khích người cao tuổi đi bộ nhẹ nhàng hoặc thực hiện các bài tập co duỗi cổ chân. Vận động giúp các cơ bắp ở chân co bóp, hoạt động như một máy bơm tự nhiên đẩy dịch thừa đi.
• Thay đổi chế độ ăn: Giảm lượng muối trong khẩu phần ăn hàng ngày là rất quan trọng vì muối gây giữ nước. Tăng cường rau xanh, trái cây và đảm bảo uống đủ nước để hỗ trợ chức năng thận.
• Massage chân: Xoa bóp nhẹ nhàng theo hướng từ bàn chân lên đùi có thể giúp thúc đẩy lưu thông máu và bạch huyết, giảm bớt sự tích tụ dịch.
• Mang vớ y khoa (vớ áp lực): Loại vớ này tạo một áp lực nhẹ lên chân, giúp ngăn ngừa sự tích tụ chất lỏng. Tuy nhiên, việc sử dụng cần có sự tư vấn và chỉ định từ bác sĩ.
• Tránh đứng hoặc ngồi lâu: Nếu phải ngồi lâu, hãy thường xuyên đứng dậy đi lại hoặc ít nhất là thay đổi tư thế và vận động cổ chân.

Khi nào người cao tuổi cần đi khám?

Việc tự điều trị tại nhà chỉ nên áp dụng cho các trường hợp phù nhẹ và không kèm theo dấu hiệu bất thường. Gia đình cần chủ động đưa người cao tuổi đến gặp bác sĩ để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây phù chân ở người già và có phác đồ điều trị phù hợp.

Hãy đi khám ngay khi tình trạng phù không thuyên giảm sau vài ngày áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà, hoặc khi xuất hiện các dấu hiệu nguy hiểm đã nêu ở trên. Việc chẩn đoán sớm không chỉ giúp giải quyết triệu chứng khó chịu mà còn giúp phát hiện và kiểm soát kịp thời các bệnh lý nền, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Tình trạng chân sưng phù chân ở người già có thể xuất phát từ nhiều nguyên do, từ thói quen sinh hoạt đến các bệnh lý tiềm ẩn. Việc quan tâm, theo dõi và đưa người thân đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và đảm bảo chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.