Những cách chữa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh ba mẹ cần biết

Bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh là tình trạng khiến nhiều ba mẹ lo lắng khi bé thường xuyên đầy bụng, tiêu chảy hoặc quấy khóc sau khi bú. Nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách, các triệu chứng có thể cải thiện rõ rệt. 

Bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh là gì?

Lactose là một loại đường tự nhiên có nhiều trong sữa mẹ và các chế phẩm từ sữa. Để hấp thu lactose, hệ tiêu hóa cần đến enzyme lactase - được sản xuất tại bờ bàn chải của niêm mạc ruột non. Khi trẻ sơ sinh bị bất dung nạp lactose, cơ thể không tạo ra đủ lượng lactase cần thiết, khiến lactose không được phân giải hoàn toàn. Phần lactose chưa tiêu hóa sẽ đi xuống đại tràng, bị vi khuẩn lên men và tạo thành acid lactic cùng các loại khí, từ đó gây ra các rối loạn tiêu hóa như tiêu chảy, đầy hơi, chướng bụng, đau bụng hoặc nôn trớ sau khi bú.

Trên thực tế, bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh không phải tình trạng thường gặp, vì đa số trẻ đủ tháng có khả năng sản xuất lactase tốt để tiêu hóa sữa mẹ. Tuy nhiên, một số trường hợp đặc biệt vẫn có thể xảy ra, bao gồm:

• Rối loạn di truyền bẩm sinh: Đây là dạng rất hiếm, xảy ra khi trẻ sinh ra gần như không có enzyme lactase do yếu tố di truyền. Trẻ sẽ xuất hiện tiêu chảy nặng ngay từ những lần bú đầu tiên, dễ mất nước và sụt cân nhanh. Trong trường hợp này, trẻ cần được nuôi bằng sữa công thức không chứa lactose theo chỉ định y tế.
• Sinh non: Ở trẻ sinh non, hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện nên khả năng sản xuất lactase có thể chưa đầy đủ. Tình trạng bất dung nạp lactose thường chỉ mang tính tạm thời và sẽ cải thiện khi ruột non trưởng thành hơn trong những tuần sau sinh.

• Tổn thương niêm mạc ruột do nhiễm trùng hoặc bệnh lý: Các đợt tiêu chảy cấp do virus hoặc vi khuẩn có thể làm tổn thương tế bào ruột, dẫn đến giảm sản xuất lactase trong thời gian ngắn. Trẻ có thể xuất hiện triệu chứng bất dung nạp lactose kéo dài 1 - 2 tuần và thường hồi phục khi niêm mạc ruột được tái tạo.
• Bệnh Celiac: Khi trẻ bắt đầu ăn dặm (thường sau 6 tháng tuổi), việc dung nạp gluten có thể kích hoạt bệnh Celiac ở những trẻ có yếu tố nguy cơ. Viêm ruột kéo dài sẽ làm giảm hoạt động của lactase, gây ra bất dung nạp lactose thứ phát. Tình trạng này có thể cải thiện khi kiểm soát tốt bệnh Celiac và loại bỏ gluten khỏi chế độ ăn.

Theo National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK - Hoa Kỳ), bất dung nạp lactose ở trẻ nhỏ phần lớn là dạng thứ phát và có thể hồi phục nếu điều trị đúng nguyên nhân nền, đặc biệt là các bệnh lý gây tổn thương ruột.

Cách chữa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Sau khi được bác sĩ xác định bất dung nạp lactose, việc điều trị cho trẻ sẽ được cá thể hóa tùy theo nguyên nhân và mức độ triệu chứng. Mục tiêu chính là giảm rối loạn tiêu hóa, đảm bảo dinh dưỡng và giúp đường ruột của trẻ phục hồi tốt nhất. Dưới đây là một số hướng xử trí thường được áp dụng.

Điều chỉnh loại sữa phù hợp

Đây là biện pháp nền tảng trong điều trị bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh. Với những trường hợp bất dung nạp lactose bẩm sinh hoặc kéo dài, bác sĩ thường chỉ định sử dụng sữa công thức không chứa lactose hoặc hàm lượng lactose rất thấp, giúp hạn chế tiêu chảy và đầy hơi.

Ngược lại, nếu trẻ chỉ bị bất dung nạp lactose tạm thời do nhiễm virus đường ruột hoặc viêm ruột, trẻ vẫn có thể tiếp tục bú mẹ hoặc dùng loại sữa đang sử dụng. Tuy nhiên, cần chia nhỏ cữ bú, giảm lượng sữa mỗi lần để giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa và giúp ruột có thời gian hồi phục.

Bổ sung enzyme lactase

Trong trường hợp trẻ thiếu hụt enzyme lactase, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung enzyme này dưới dạng dung dịch hoặc giọt uống. Enzyme lactase thường được dùng ngay trước hoặc cùng thời điểm trẻ bú sữa, nhằm hỗ trợ phân giải lactose ngay tại ruột non. Cha mẹ cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng theo hướng dẫn y tế, đồng thời có thể trao đổi thêm với bác sĩ về các loại sữa công thức đã được bổ sung sẵn enzyme lactase.

Điều chỉnh chế độ ăn khi có bệnh lý nền

Nếu bất dung nạp lactose là hậu quả của bệnh Celiac tiềm ẩn, khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm, việc xây dựng chế độ ăn không chứa gluten là rất quan trọng. Cha mẹ nên tránh các thực phẩm từ lúa mì, lúa mạch và lúa mạch đen, thay thế bằng các nguồn tinh bột an toàn như gạo, ngô, khoai. Cách ăn uống này giúp giảm viêm niêm mạc ruột, tạo điều kiện cho enzyme lactase được sản xuất trở lại và cải thiện khả năng dung nạp lactose theo thời gian.

Phòng ngừa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Với những trẻ có cơ địa nhạy cảm với lactose, việc chăm sóc đúng cách ngay từ sớm giúp hạn chế triệu chứng rối loạn tiêu hóa, đồng thời vẫn đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng cho sự phát triển toàn diện của bé. Cha mẹ có thể áp dụng các nguyên tắc sau:

• Ưu tiên nuôi con bằng sữa mẹ: Sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tối ưu cho trẻ sơ sinh, giàu kháng thể và phù hợp với hệ vi sinh đường ruột non nớt của bé. Nhờ đó, trẻ bú mẹ thường tiêu hóa tốt hơn và có sức đề kháng đường ruột cao hơn.

• Lựa chọn sữa công thức phù hợp khi cần thiết: Nếu trẻ dùng sữa ngoài, việc chọn loại sữa không chứa lactose hoặc hàm lượng lactose thấp, có bổ sung enzyme lactase nên được thực hiện theo tư vấn của bác sĩ để hỗ trợ tiêu hóa hiệu quả.
• Không tự ý thay đổi sữa hoặc bổ sung men: Việc chuyển đổi sữa hay sử dụng enzyme lactase cần có chỉ định y tế. Tự ý thay đổi có thể khiến trẻ rối loạn tiêu hóa hoặc thiếu hụt dinh dưỡng cần thiết.
• Điều chỉnh cách cho bú hợp lý: Nên chia nhỏ cữ bú, cho bé bú nhiều lần với lượng sữa mỗi lần ít hơn. Cách này giúp giảm gánh nặng cho đường ruột còn non yếu, hạn chế đầy bụng, nôn trớ và tiêu chảy.
• Thận trọng khi trẻ bước vào giai đoạn ăn dặm: Các thực phẩm có nguồn gốc từ sữa như sữa chua, phô mai, váng sữa hay kem cần được giới thiệu từng lượng nhỏ và theo dõi kỹ phản ứng của trẻ. Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, nên tạm ngưng và thử lại sau.
• Đảm bảo cung cấp đủ canxi: Do trẻ bất dung nạp lactose thường tiêu thụ ít sữa, cha mẹ cần bổ sung canxi từ các nguồn thực phẩm khác như cá, tôm, rau xanh đậm, đậu phụ, các loại đậu… để hỗ trợ phát triển xương.
• Theo dõi và khám định kỳ: Quan sát sát sao tình trạng tiêu hóa của trẻ và tuân thủ lịch thăm khám giúp phát hiện sớm bất thường, từ đó điều chỉnh chế độ nuôi dưỡng kịp thời và an toàn cho bé.

Tóm lại, cách chữa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh cần dựa trên nguyên nhân cụ thể và sự hướng dẫn của bác sĩ, nhằm kiểm soát triệu chứng mà vẫn đảm bảo dinh dưỡng cho bé. Khi được phát hiện sớm, chăm sóc đúng cách và theo dõi sát sao, đa số trẻ có thể cải thiện dần khả năng dung nạp lactose và phát triển khỏe mạnh theo từng giai đoạn.