Ngộ độc nặng do ăn hạt của cây củ đậu: Nguy hiểm không nên chủ quan

Thời gian gần đây, các cơ sở y tế liên tục ghi nhận những ca ngộ độc nghiêm trọng do ăn hạt cây củ đậu, trong đó có cả trẻ nhỏ và người lớn rơi vào tình trạng hôn mê, suy hô hấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Dù củ đậu là loại củ quen thuộc, thường được dùng để ăn sống hoặc giải nhiệt, nhưng hạt, quả, lá và thân dây của cây củ đậu lại chứa độc tố rất mạnh, tuyệt đối không được sử dụng làm thực phẩm.

Nhiều bệnh nhân nguy kịch sau khi ăn hạt củ đậu

Theo thông tin từ Bệnh viện Bạch Mai, các bác sĩ đã tiếp nhận và điều trị tích cực 3 bệnh nhân nặng trong một vụ ngộ độc do ăn hạt cây củ đậu. Khi nhập viện, các bệnh nhân đều trong tình trạng nguy kịch, có trường hợp hôn mê sâu, suy hô hấp, phải thở máy và hồi sức tích cực. Sau quá trình điều trị, tình trạng sức khỏe đã có cải thiện và tạm thời ổn định.

Trước đó, tối ngày 8/1, Bệnh viện Đa khoa Hải Hậu tiếp nhận 6 bệnh nhân trong cùng một gia đình, gồm 4 người lớn và 2 trẻ nhỏ. Ngay sau khi ăn hạt củ đậu, các bệnh nhân xuất hiện hàng loạt triệu chứng như buồn nôn, đau bụng, kích thích, vật vã, rối loạn ý thức, trong đó một trẻ nhỏ bị co giật. Các bệnh nhân nhanh chóng được chuyển tuyến, trong đó 3 ca nặng tiếp tục được đưa lên Bệnh viện Bạch Mai.

Hai trường hợp đặc biệt nặng phải thở máy

Trong số các ca chuyển tuyến, một bệnh nhân nam 58 tuổi và một trẻ 19 tháng tuổi là hai trường hợp nặng nhất. Bệnh nhân nam nhập viện trong tình trạng hôn mê sâu, tụt huyết áp, suy hô hấp, phải thở máy và điều trị tại Trung tâm Chống độc. Trẻ 19 tháng tuổi bị suy hô hấp nặng, rối loạn chuyển hóa, phải thở máy và theo dõi sát tại Trung tâm Nhi khoa.

Gia đình cho biết đã hái quả củ đậu mọc gần nhà, luộc lấy hạt để ăn, mỗi người ăn từ 3 - 6 hạt, trong đó bệnh nhân 58 tuổi ăn nhiều nhất. Chỉ sau 15 - 20 phút, các triệu chứng ngộ độc xuất hiện nhanh chóng, người ăn nhiều nhất ngất và rơi vào hôn mê.

Nhờ được cấp cứu kịp thời, hiện bệnh nhân nam đã cai máy thở và tỉnh táo, trong khi trẻ nhỏ cũng đã rút ống nội khí quản, tình trạng tạm ổn nhưng vẫn cần theo dõi sát chức năng các cơ quan.

Hạt củ đậu chứa độc tố rotenone

Theo các bác sĩ Trung tâm Chống độc, cây củ đậu chỉ có phần củ là ăn được. Các bộ phận còn lại như hạt, quả, lá và thân dây đều chứa rotenone - một chất độc cực mạnh.

Rotenone có thể:

• Ức chế hô hấp tế bào;
• Ngăn cản quá trình tạo năng lượng;
• Gây nhiễm toan chuyển hóa nặng;
• Tác động trực tiếp lên hệ thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Đây là chất từng được dùng làm thuốc trừ sâu, cho thấy mức độ độc tính rất cao. Đặc biệt, ngộ độc rotenone hiện chưa có thuốc giải đặc hiệu, người bệnh có thể tử vong chỉ sau 2 - 5 giờ nếu không được cấp cứu kịp thời.

Triệu chứng ngộ độc hạt củ đậu rất nguy hiểm

Nguyên nhân khiến nhiều người mắc sai lầm là do tên gọi “củ đậu” và hình dạng hạt giống các loại đậu thông thường. Tuy nhiên, các bác sĩ nhấn mạnh:

• Chỉ phần của củ đậu mới an toàn để ăn.
• Hạt, quả, lá và thân dây tuyệt đối không được sử dụng, kể cả luộc hay chế biến kỹ.
• Không dùng các bộ phận khác của cây làm thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng.

Ngộ độc hạt củ đậu có thể gây:

• Buồn nôn, nôn dữ dội;
• Đau bụng quằn quại, tiêu chảy;
• Kích thích, vật vã, bứt rứt;
• Co giật, rối loạn ý thức, hôn mê;
• Suy hô hấp, tụt huyết áp;
• Nhiễm toan chuyển hóa, suy đa cơ quan;
• Nếu chậm trễ trong xử trí, nguy cơ tử vong rất cao.

Xử trí khi lỡ ăn hạt củ đậu

Khi nghi ngờ hoặc phát hiện người đã ăn hạt hoặc các phần khác của cây củ đậu:

• Nếu người bệnh còn tỉnh táo, trong vòng 1 giờ, có thể uống nước để gây nôn;
• Nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất;
• Khi đã có triệu chứng ngộ độc thực phẩm: Cấp cứu ngay, không tự xử trí tại nhà;
• Xử trí càng sớm, cơ hội sống càng cao;
• Cảnh báo quan trọng cho cộng đồng.

Các chuyên gia cảnh báo, củ đậu lành tính không đồng nghĩa với toàn bộ cây đều an toàn. Sự chủ quan và nhầm lẫn với những loại cây quen thuộc có thể dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, nhất là đối với trẻ nhỏ.

Người dân cần tuyệt đối không ăn hạt cây củ đậu, đồng thời nhắc nhở người thân và trẻ em để phòng tránh những tai nạn ngộ độc đáng tiếc.

Ngộ độc do ăn hạt cây củ đậu là tình trạng nguy hiểm, có thể xảy ra nhanh chóng và đe dọa tính mạng chỉ sau vài giờ. Nếu phần củ an toàn để ăn, thì hạt, quả, lá và thân dây tuyệt đối không được sử dụng dưới bất kỳ hình thức nào. Mỗi người cần nâng cao cảnh giác, tránh thử theo kinh nghiệm truyền miệng, đặc biệt với trẻ nhỏ. Nhận biết đúng, phòng tránh kịp thời và xử trí sớm để ngăn ngừa ngộ độc đáng tiếc, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.