Malassezia furfur là gì và gây ra những bệnh lý nào ở da?

Nấm men Malassezia furfur có thể tồn tại tự nhiên trên bề mặt da người và liên quan đến một số bệnh lý da liễu khi phát triển quá mức. Trong điều kiện thuận lợi, loại nấm này có thể góp phần gây lang ben và các vấn đề về da khác. Việc nhận biết đặc điểm, nguyên nhân phát triển, triệu chứng và phương pháp điều trị phù hợp giúp bạn chủ động chăm sóc da, hạn chế nguy cơ tái phát. Vậy loại nấm này có đặc điểm gì, gây ra những bệnh lý nào và cần kiểm soát ra sao?

Đặc điểm của nấm Malassezia furfur

Malassezia furfur (Pityrosporum ovale) là một loại nấm men có đặc tính ưa keratin và lipid, đồng thời khá khó nuôi cấy trong điều kiện phòng thí nghiệm. Trong điều kiện bình thường, nấm tồn tại hoại sinh trên da người và có thể lây truyền giữa người với người thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua các vật dụng như khăn lau, giường chiếu.

Nấm Malassezia furfur cư trú chủ yếu ở các lớp bề mặt của biểu bì và thường đóng vai trò là vi sinh vật cộng sinh, thuộc hệ vi sinh vật tự nhiên trên da người. Tuy nhiên, trong một số điều kiện nhất định, nấm có thể chuyển từ dạng nấm men sang dạng sợi nấm thông qua những cơ chế biến đổi phân tử chưa được xác định rõ. Sự chuyển đổi này có thể khiến nấm phát triển quá mức, làm mất cân bằng hệ vi sinh vật vốn tồn tại trên da và gia tăng nguy cơ gây bệnh.

Các yếu tố góp phần làm tăng khả năng gây nhiễm trùng

Một số đặc tính của nấm Malassezia furfur có thể hỗ trợ nấm bám trụ, phát triển và tăng khả năng gây bệnh, bao gồm:

• Khả năng hình thành màng sinh học: Giúp nấm tạo thành cấu trúc tập hợp trên bề mặt.
• Tăng khả năng bám dính: Hỗ trợ nấm liên kết với các bề mặt, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình cư trú và phát triển.
• Tính kỵ nước: Là đặc tính có thể ảnh hưởng đến tương tác giữa nấm với môi trường xung quanh.
• Khả năng hình thành sợi nấm: Nấm có thể phát triển thành các cấu trúc dạng sợi dài, hình trụ, góp phần vào sự thay đổi hình thái trong chu kỳ sống.

Những đặc điểm này có thể góp phần làm tăng khả năng tồn tại và phát triển của nấm trong những điều kiện thuận lợi, từ đó liên quan đến nguy cơ xuất hiện các tình trạng bệnh lý trên da.

Các bệnh lý có thể liên quan đến nấm men Malassezia furfur

Nấm Malassezia furfur có thể gây ra nhiều bệnh lý về da như lang ben, viêm nang lông, viêm da tăng tiết bã và gàu. Trong một số trường hợp đặc biệt, loại nấm này còn có khả năng xâm nhập vào máu, dẫn đến nhiễm nấm máu.

Lang ben (Pityriasis versicolor)

Lang ben thường xuất hiện ở nửa trên cơ thể, đặc biệt tại mặt, cổ, ngực và lưng. Tổn thương ở đùi hoặc cẳng chân ít gặp hơn.

Các đặc điểm thường gặp của bệnh gồm:

• Thay đổi màu sắc da: Vùng da nhiễm nấm xuất hiện những mảng đổi màu với ranh giới tương đối rõ, có thể mang màu trắng, hồng, vàng hoặc nâu. Màu sắc phụ thuộc vào sắc tố da ban đầu, mức độ bệnh và sự tiếp xúc với ánh nắng.
• Bề mặt tổn thương: Các mảng lang ben thường tập trung thành từng đám và có vảy mịn trên bề mặt.
• Cảm giác ngứa: Người bệnh có thể cảm thấy ngứa râm ran, châm chích như kim đâm khi ra nắng hoặc đổ nhiều mồ hôi.
• Sự khác biệt khi tiếp xúc ánh nắng: Nấm làm cản trở quá trình hấp thụ tia cực tím tại vùng da bị tổn thương. Vì vậy, khi tiếp xúc với ánh nắng, vùng da lành thường sẫm màu hơn, khiến các mảng lang ben càng dễ nhận thấy.

Bệnh thường gặp ở thanh thiếu niên trong độ tuổi 15 - 17, giai đoạn dậy thì, nhưng vẫn có thể xuất hiện ở trẻ em và người cao tuổi.

Viêm da tăng tiết bã (Seborrhoeic dermatitis)

Malassezia furfur có thể phối hợp với nhiều yếu tố từ cơ thể để thúc đẩy tình trạng viêm da tăng tiết bã. Gàu được xem là biểu hiện nhẹ của bệnh lý này.

Những yếu tố có thể góp phần gây bệnh bao gồm:

• Yếu tố từ cơ thể: Di truyền, rối loạn nội tiết và các vấn đề thần kinh, chẳng hạn như bệnh Parkinson.
• Thay đổi thành phần chất bã: Sự gia tăng các este và quá trình chuyển đổi triglyceride thành những axit béo chuỗi ngắn có thể liên quan đến cơ chế hình thành bệnh.
• Thay đổi môi trường trên da: Tình trạng da bị kiềm hóa do tăng tiết mồ hôi có thể tạo điều kiện thuận lợi cho bệnh.
• Yếu tố bên ngoài: Những tác động tại chỗ, bao gồm tình trạng chèn ép, cũng có thể góp phần làm bệnh xuất hiện.
• Tình trạng sức khỏe: Viêm da tăng tiết bã thường gặp ở người nhiễm HIV/AIDS.

Về biểu hiện lâm sàng, người bệnh thường có các vùng da đỏ, bong vảy và ngứa. Tổn thương chủ yếu tập trung ở những khu vực có nhiều tuyến bã nhờn như da đầu, mặt, lông mày, tai và phần thân trên.

Viêm nang lông do Malassezia (Pityriasis folliculitis)

Viêm nang lông do loại nấm này thường biểu hiện bằng các sẩn nhỏ hoặc mụn mủ tập trung quanh nang lông. Người bệnh có thể cảm thấy ngứa rõ hơn khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Nguyên nhân liên quan đến sự phát triển mạnh của các tế bào nấm men, khiến lỗ nang lông bị bít tắc và dẫn đến phản ứng viêm tại khu vực này.

Nhiễm nấm máu (Fungaemia)

Trong một số trường hợp, Malassezia furfur có thể xâm nhập vào máu và gây nhiễm nấm máu. Tình trạng này được ghi nhận ở những bệnh nhân được nuôi dưỡng bằng dịch truyền chứa lipid thông qua ống thông catheter. Người bệnh có thể gặp biến chứng hình thành huyết khối gây thuyên tắc tại phổi hoặc các cơ quan khác. Đây là tình trạng nghiêm trọng, cần được phát hiện và xử trí kịp thời.

Malassezia furfur là một loại nấm men có thể tồn tại tự nhiên trên da nhưng cũng liên quan đến một số bệnh lý da liễu, đặc biệt là lang ben. Việc nhận biết đúng biểu hiện, xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp giúp kiểm soát tổn thương, giảm khó chịu và hạn chế tái phát. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc không đáp ứng với chăm sóc thông thường, bạn nên thăm khám bác sĩ da liễu thay vì tự ý sử dụng thuốc kháng nấm. Duy trì vệ sinh da đúng cách và chăm sóc da phù hợp cũng góp phần bảo vệ sức khỏe làn da lâu dài.