Lucid dream là gì? Lucid dream xảy ra khi nào?

Không phải ai cũng từng trải nghiệm lucid dream, nhưng đây là một hiện tượng đã được khoa học nghiên cứu trong nhiều năm. Hiểu rõ về trạng thái này sẽ giúp bạn phân biệt nó với những giấc mơ thông thường cũng như có cái nhìn khách quan hơn về những lợi ích và hạn chế của nó.

Lucid dream là gì?

Lucid dream là trạng thái mà một người nhận thức được mình đang ở trong giấc mơ khi giấc mơ vẫn đang diễn ra. Ở một số trường hợp, người mơ chỉ đơn giản biết mình đang mơ, trong khi những người khác còn có thể tác động hoặc thay đổi một phần diễn biến của giấc mơ theo ý muốn.

Không giống những giấc mơ thông thường, lucid dream mang lại cảm giác chân thực hơn. Người trải nghiệm có thể nhớ rõ bối cảnh, nhân vật, cảm xúc hoặc các sự kiện diễn ra sau khi tỉnh dậy. Mức độ kiểm soát giấc mơ cũng khác nhau ở từng người, không phải ai cũng có thể điều khiển hoàn toàn những gì xảy ra.

Theo các nghiên cứu về giấc ngủ, khoảng một nửa dân số từng trải qua ít nhất một lần lucid dream trong đời, trong khi chỉ một tỷ lệ nhỏ gặp hiện tượng này thường xuyên. Đây được xem là một trải nghiệm bình thường của não bộ và không đồng nghĩa với bệnh lý hay rối loạn tâm thần.

Lucid dream xảy ra khi nào?

Các nhà khoa học cho rằng lucid dream xuất hiện nhiều nhất trong giai đoạn giấc ngủ REM (Rapid Eye Movement), giai đoạn ngủ có chuyển động mắt nhanh. Đây cũng là thời điểm não bộ hoạt động mạnh, nhịp thở nhanh hơn và phần lớn những giấc mơ sống động xuất hiện.

Thông thường, cơ thể sẽ bước vào giấc ngủ REM khoảng 90 phút sau khi ngủ. Giai đoạn REM đầu tiên chỉ kéo dài khoảng 10 phút, nhưng mỗi chu kỳ REM sau đó sẽ dài hơn, có thể lên đến gần một giờ vào cuối đêm.

Trong giai đoạn này, hoạt động của não gần tương đương khi bạn đang thức, vì vậy các hình ảnh, cảm xúc và diễn biến trong giấc mơ thường rất rõ ràng. Đây cũng là lý do lucid dream thường xảy ra vào nửa sau của giấc ngủ, khi thời lượng REM kéo dài hơn.

Mặc dù phần lớn bằng chứng cho thấy lucid dream liên quan đến giấc ngủ REM, một số nhà nghiên cứu cho rằng hiện tượng này cũng có thể xuất hiện ở thời điểm chuyển tiếp giữa REM và các giai đoạn ngủ khác. Tuy nhiên, giả thuyết này vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu để khẳng định.

Lucid dream có lợi ích gì không?

Trong nhiều năm, lucid dream đã trở thành chủ đề được quan tâm trong lĩnh vực khoa học thần kinh và y học giấc ngủ. Dù chưa được xem là một phương pháp điều trị tiêu chuẩn, một số nghiên cứu cho thấy hiện tượng này có thể mang lại lợi ích ở một số nhóm đối tượng.

Có thể giúp giảm ác mộng

Một trong những lợi ích được nghiên cứu nhiều nhất của lucid dream là hỗ trợ giảm tần suất hoặc mức độ khó chịu của những cơn ác mộng. Khi nhận ra mình đang mơ, một số người có thể thay đổi diễn biến giấc mơ hoặc đối mặt với tình huống đáng sợ theo cách chủ động hơn. Điều này giúp giảm cảm giác sợ hãi và có thể khiến các cơn ác mộng lặp đi lặp lại ít ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.

Hỗ trợ giảm lo âu

Cảm giác làm chủ được giấc mơ có thể tạo ra trải nghiệm tích cực sau khi thức dậy. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận rằng điều này giúp người tham gia cảm thấy tự tin hơn khi đối diện với các tình huống căng thẳng trong cuộc sống.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng bằng chứng hiện nay vẫn còn hạn chế và chưa đủ để xem lucid dream là phương pháp điều trị rối loạn lo âu.

Có thể góp phần cải thiện tâm trạng

Một số nghiên cứu ban đầu cho thấy những người trải nghiệm lucid dream thường có xu hướng khám phá bản thân nhiều hơn, từ đó tăng cảm giác tích cực và giảm bớt các biểu hiện trầm buồn.

Dù vậy, hiệu quả này chưa được chứng minh rõ ràng trên quy mô lớn. Nếu có dấu hiệu trầm cảm kéo dài, người bệnh vẫn cần được đánh giá và điều trị bởi chuyên gia sức khỏe tâm thần.

Hỗ trợ rèn luyện kỹ năng vận động

Các nhà khoa học nhận thấy khi con người tưởng tượng hoặc thực hành một động tác trong lucid dream, nhiều vùng não liên quan đến vận động vẫn được kích hoạt. Một số nghiên cứu nhỏ ghi nhận việc luyện tập các động tác đơn giản như gõ ngón tay hoặc phối hợp cử động trong giấc mơ có thể giúp cải thiện hiệu suất sau khi tỉnh dậy. Tuy nhiên, kết quả này mới dừng ở quy mô nghiên cứu và chưa áp dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng.

Có thể cải thiện khả năng giải quyết vấn đề

Giấc mơ tỉnh thức đôi khi tạo điều kiện để não bộ nhìn nhận một vấn đề dưới góc nhìn mới. Điều này đặc biệt hữu ích với các tình huống cần tư duy sáng tạo, chẳng hạn như giải quyết mâu thuẫn trong công việc hoặc tìm ý tưởng mới. Trong khi đó, lợi ích đối với các bài toán logic hoặc nhiệm vụ đòi hỏi tính toán chính xác vẫn chưa có nhiều bằng chứng thuyết phục.

Khơi gợi sự sáng tạo

Một số người tham gia nghiên cứu cho biết họ tìm ra ý tưởng mới hoặc có thêm cảm hứng sáng tạo sau khi trải nghiệm lucid dream. Một số trường hợp còn mô tả việc "trao đổi" với các nhân vật trong giấc mơ để tìm hướng giải quyết cho vấn đề đang gặp phải. Mặc dù những kết quả này khá thú vị, giới chuyên môn vẫn cho rằng cần thêm nhiều nghiên cứu để xác định mối liên hệ giữa lucid dream và khả năng sáng tạo.

Có thể hỗ trợ người mắc PTSD

Một số nghiên cứu ban đầu ghi nhận rằng các chương trình hướng dẫn về lucid dream giúp một số người mắc rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) giảm bớt ác mộng và cải thiện sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực đang được nghiên cứu. Lucid dream không thể thay thế các phương pháp điều trị PTSD đã được chứng minh hiệu quả như liệu pháp tâm lý hoặc điều trị bằng thuốc khi có chỉ định.

Những bí quyết giúp ngủ ngon hơn

Nếu muốn cải thiện chất lượng giấc ngủ hoặc giảm tình trạng ác mộng, việc xây dựng thói quen ngủ lành mạnh vẫn quan trọng hơn việc cố gắng tạo ra lucid dream. Dưới đây là một số cách giúp bạn ngủ ngon hơn mỗi ngày:

• Ngủ đủ giấc, duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định, kể cả vào cuối tuần để đồng hồ sinh học hoạt động ổn định.
• Hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính hoặc các thiết bị phát ánh sáng xanh trong khoảng 30 - 60 phút trước khi đi ngủ.
• Tránh uống cà phê, trà đặc, nước tăng lực hoặc rượu bia vào buổi tối vì có thể làm gián đoạn giấc ngủ REM.
• Tập thể dục thường xuyên nhưng nên hoàn thành trước giờ đi ngủ vài tiếng để cơ thể có thời gian thư giãn.
• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối, mát mẻ và lựa chọn nệm, gối phù hợp để tạo môi trường ngủ thoải mái.
• Nếu thường xuyên mất ngủ, ác mộng kéo dài hoặc cảm thấy buồn ngủ quá mức vào ban ngày, nên khám chuyên khoa để được đánh giá nguyên nhân.

Lucid dream là một hiện tượng thú vị cho thấy não bộ vẫn hoạt động rất phức tạp trong khi ngủ. Một số nghiên cứu cho thấy trạng thái này có thể hỗ trợ giảm ác mộng, tăng khả năng sáng tạo hoặc cải thiện sức khỏe tinh thần ở một số người, nhưng bằng chứng vẫn đang tiếp tục được bổ sung. Thay vì cố gắng tạo ra lucid dream, việc duy trì thói quen ngủ lành mạnh và chăm sóc sức khỏe toàn diện vẫn là nền tảng quan trọng để có giấc ngủ chất lượng.