Không chỉ là cảm cúm - Những dấu hiệu thần kinh cảnh báo viêm não

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), viêm não vẫn là một trong những nguyên nhân quan trọng gây tử vong và tàn tật thần kinh trên toàn cầu, đặc biệt ở trẻ em. Trên thực tế, không ít trường hợp nhập viện muộn vì các dấu hiệu ban đầu dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường. Khi người bệnh xuất hiện các biểu hiện thần kinh rõ rệt, não có thể đã bị tổn thương đáng kể.

Viêm não không phải là bệnh hiếm gặp và cũng không phải lúc nào diễn tiến nhẹ. WHO và các tổ chức y tế quốc tế xếp viêm não vào nhóm bệnh lý thần kinh đe dọa tính mạng, có thể để lại hậu quả lâu dài ngay cả khi người bệnh qua khỏi giai đoạn cấp.

Điều đáng lo ngại là ở giai đoạn đầu, viêm não thường không có biểu hiện quá đặc hiệu. Chính sự chủ quan trước những triệu chứng ban đầu đã khiến nhiều người bỏ lỡ “thời gian vàng” để can thiệp y tế.

Viêm não là tình trạng viêm nhu mô não, tức là mô não bị tổn thương do phản ứng viêm. Nguyên nhân thường gặp nhất là virus, ngoài ra có thể liên quan đến một số vi khuẩn hoặc phản ứng miễn dịch bất thường của cơ thể.

Não là trung tâm điều khiển mọi hoạt động sống như ý thức, vận động, trí nhớ và cảm xúc. Khi não bị viêm, các chức năng này có thể bị rối loạn ở nhiều mức độ khác nhau. Chính vì vậy, biểu hiện của viêm não không chỉ dừng lại ở sốt hay đau đầu, mà thường bộc lộ rõ nhất qua các dấu hiệu thần kinh.

Các dấu hiệu này không phải lúc nào cũng dễ nhận ra, đặc biệt với những người chưa có kiến thức y tế.

Viêm não có thể khởi phát giống như một bệnh nhiễm trùng thông thường, với các triệu chứng như sốt, mệt mỏi hoặc đau đầu nhẹ. Tuy nhiên, khi não bắt đầu bị ảnh hưởng, người bệnh sẽ xuất hiện những dấu hiệu thần kinh - đây chính là lúc cần coi tình trạng này là cấp cứu y tế.

Dưới đây là các dấu hiệu thần kinh thường gặp của viêm não.

1. Rối loạn ý thức: Người bệnh có thể lơ mơ, ngủ gà, khó đánh thức, lú lẫn hoặc không nhận biết được xung quanh.
2. Co giật: Có thể xảy ra ngay cả ở người chưa từng có tiền sử động kinh. Co giật mới xuất hiện luôn là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm.
3. Thay đổi hành vi hoặc tính cách: Người bệnh trở nên kích động, cáu gắt bất thường, nói năng không phù hợp hoặc có hành vi khác lạ so với bình thường.
4. Rối loạn ngôn ngữ: Nói khó, nói không rõ, nói lắp hoặc không diễn đạt được ý muốn nói.
5. Yếu hoặc liệt tay chân: Cảm giác yếu một bên cơ thể, đi lại khó khăn hoặc mất thăng bằng.
6. Đau đầu dữ dội, tăng nhanh: Cơn đau đầu không giống đau đầu thông thường, có xu hướng nặng dần và không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.
7. Cứng cổ, buồn nôn hoặc nôn: Đặc biệt khi kèm sốt và rối loạn ý thức.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chỉ cần xuất hiện một dấu hiệu thần kinh bất thường kèm theo sốt, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay. Không nên chờ đợi các triệu chứng “đủ nặng” mới đi khám, vì viêm não có thể tiến triển nhanh chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày.

Một trong những câu hỏi thường gặp là viêm não có phòng ngừa được không? Câu trả lời là không phải mọi trường hợp viêm não đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng nhiều nguyên nhân phổ biến gây biến chứng viêm não đã có vắc xin phòng bệnh hiệu quả.

Một số bệnh truyền nhiễm có thể gây viêm não đã được kiểm soát đáng kể nhờ tiêm chủng, tiêu biểu như Viêm não Nhật Bản; Cúm; Viêm màng não do Não mô cầu, Phế cầu khuẩn; Sởi - Quai bị - Rubella; Dại; Thương hàn. Vắc xin không chỉ giúp hạn chế nguy cơ nhiễm bệnh, mà còn góp phần giảm mức độ nặng và nguy cơ biến chứng thần kinh nếu người bệnh không may mắc bệnh.

Việc tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch và đúng đối tượng theo khuyến cáo của ngành y tế là một trong những biện pháp dự phòng hiệu quả và bền vững nhất để bảo vệ não bộ, đặc biệt đối với trẻ em.

Trong trường hợp nghi ngờ viêm não, yếu tố quan trọng nhất là không chậm trễ. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá và xử trí kịp thời. Việc tự theo dõi tại nhà hoặc tự ý dùng thuốc có thể làm chậm trễ quá trình chẩn đoán và điều trị.

Gia đình và người chăm sóc đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Đôi khi, chính sự thay đổi nhỏ trong hành vi hoặc ý thức của người bệnh lại là dấu hiệu cảnh báo đầu tiên của tổn thương não.

Viêm não là bệnh lý thần kinh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể giảm hậu quả nếu được phát hiện kịp thời. Việc hiểu rõ mức độ nghiêm trọng của bệnh, nhận biết sớm các dấu hiệu thần kinh của viêm não và chủ động phòng ngừa bằng vắc xin là những bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe não bộ cho mỗi cá nhân và cộng đồng. Đừng chủ quan trước những biểu hiện bất thường, bởi với viêm não, thời gian chính là sự sống.