Làm gì khi chỉ số ALT cao? Những nguyên nhân gây ALT tăng

ALT là enzyme tập trung chủ yếu trong tế bào gan và có thể tăng trong máu khi gan bị viêm hoặc tổn thương. Tuy nhiên, chỉ số này không phản ánh toàn bộ chức năng gan và cũng không xác định chính xác nguyên nhân nếu được đánh giá riêng lẻ. Vì vậy, người có ALT tăng không nên chủ quan hoặc tự dùng thuốc khi chưa được chỉ định. 

Làm gì khi chỉ số ALT cao?

Khi phát hiện ALT tăng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân và hướng dẫn xử trí. Một số lưu ý gồm:

• Tuân thủ kế hoạch theo dõi, điều trị và xét nghiệm lại theo chỉ định của bác sĩ.
• Thông báo đầy đủ các thuốc, vitamin, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
• Không tự dùng thuốc “hạ men gan”, sản phẩm bổ gan hoặc tự ý ngừng thuốc điều trị.
• Tránh rượu bia trong thời gian xác định nguyên nhân và theo dõi ALT.
• Duy trì chế độ ăn cân đối, kiểm soát cân nặng và các bệnh nền.
• Vận động phù hợp nhưng tránh tập gắng sức trước khi xét nghiệm lại.
• Tái khám đúng hẹn hoặc khám sớm nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Cần đến cơ sở y tế ngay nếu ALT tăng kèm vàng da tiến triển nhanh, lơ mơ, lú lẫn, nôn kéo dài, chảy máu bất thường, đau bụng dữ dội hoặc nghi ngờ quá liều paracetamol.

ALT tăng bao nhiêu là đáng lo?

Khoảng tham chiếu ALT thay đổi theo giới tính, phương pháp xét nghiệm và từng phòng xét nghiệm, vì vậy nên đối chiếu với giới hạn trên bình thường (ULN) ghi trên phiếu kết quả.

• ALT tăng nhẹ: Có thể gặp trong gan nhiễm mỡ, sử dụng rượu bia, dùng thuốc hoặc bệnh gan mạn tính. Nếu tăng kéo dài, cần tìm nguyên nhân.
• ALT tăng nhiều: Có thể gặp trong viêm gan virus, tổn thương gan do thuốc hoặc các bệnh gây tổn thương tế bào gan. Mức ALT không phản ánh trực tiếp chức năng gan.
• ALT khoảng 1.000 U/L trở lên: Gợi ý tổn thương gan cấp như thiếu máu cục bộ, ngộ độc paracetamol hoặc viêm gan virus cấp và cần được đánh giá sớm.

ALT cần được diễn giải cùng triệu chứng và các xét nghiệm khác như bilirubin, PT/INR và albumin.

Những nguyên nhân nào có thể làm ALT tăng?

ALT tăng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Đây là một enzyme tập trung chủ yếu ở gan, vì vậy ALT thường tăng khi tế bào gan bị tổn thương. Tuy nhiên, chỉ số này cần được đánh giá cùng các xét nghiệm khác và bối cảnh lâm sàng để xác định nguyên nhân.

Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa

Bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD) thường gặp ở người thừa cân, béo phì, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu hoặc hội chứng chuyển hóa. Đây là một trong những nguyên nhân thường gặp gây tăng aminotransferase.

Viêm gan virus

Viêm gan do virus, đặc biệt viêm gan B và viêm gan C, có thể gây tổn thương tế bào gan và làm ALT tăng. Các nhiễm virus khác gây viêm gan cấp cũng có thể làm aminotransferase tăng.

Sử dụng rượu bia

Uống nhiều rượu bia hoặc sử dụng kéo dài có thể gây gan nhiễm mỡ, viêm gan liên quan rượu và xơ gan. Trong bệnh gan liên quan rượu, AST thường tăng nổi bật hơn ALT, nhưng ALT vẫn có thể tăng.

Tổn thương gan do thuốc và thực phẩm bổ sung

Thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược và một số thực phẩm bổ sung đều có thể gây tổn thương gan. Tổn thương gan do thuốc có thể biểu hiện theo kiểu tổn thương tế bào gan, ứ mật hoặc hỗn hợp.

Quá liều paracetamol (acetaminophen) là một nguyên nhân đặc biệt quan trọng, có thể gây ALT và AST tăng rất cao và dẫn đến suy gan cấp, cần được đánh giá và xử trí khẩn cấp.

Viêm gan tự miễn

Viêm gan tự miễn xảy ra khi hệ miễn dịch tấn công gan, gây viêm và tổn thương tế bào gan. ALT và AST có thể tăng đáng kể. Chẩn đoán không dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ mà cần kết hợp bệnh sử, xét nghiệm miễn dịch, loại trừ các nguyên nhân khác và trong nhiều trường hợp đánh giá mô học gan.

Bệnh gan và đường mật

Các bệnh gây ứ mật hoặc tắc nghẽn đường mật thường biểu hiện bằng ALP và GGT tăng nổi bật hơn aminotransferase. Tuy nhiên, ALT và AST cũng có thể tăng, kể cả tăng đáng kể trong một số trường hợp tắc nghẽn đường mật cấp.

Rối loạn di truyền hoặc chuyển hóa

Một số bệnh ít gặp như bệnh Wilson, bệnh ứ sắt di truyền (hemochromatosis) và thiếu alpha-1 antitrypsin có thể gây tổn thương gan và làm ALT tăng.

Tổn thương gan do thiếu máu cục bộ hoặc giảm tưới máu

Tình trạng gan bị giảm cung cấp máu hoặc oxy, chẳng hạn trong một số trường hợp sốc hoặc suy tuần hoàn nặng, có thể gây tổn thương tế bào gan cấp và làm aminotransferase tăng rất cao.

Tổn thương cơ hoặc vận động gắng sức

ALT tập trung chủ yếu ở gan nhưng không hoàn toàn đặc hiệu cho gan. Vận động cường độ cao, đặc biệt tập tạ hoặc hoạt động gây tổn thương cơ, có thể làm AST và ALT tăng mà không nhất thiết có tổn thương gan. Trong trường hợp này, creatine kinase (CK) thường hữu ích để đánh giá khả năng tổn thương cơ.

Tóm lại, với thắc mắc làm gì khi chỉ số ALT cao, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp. Bên cạnh việc tái khám theo hẹn, cần tránh rượu bia, sử dụng thuốc an toàn và duy trì lối sống lành mạnh để hỗ trợ bảo vệ gan.