Khi nào trẻ có thể tự ngủ? Thời điểm và cách tập ngủ hiệu quả

Giấc ngủ đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong những năm đầu đời của trẻ, không chỉ giúp bé nghỉ ngơi mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển thể chất, trí não và cảm xúc. Tuy nhiên, nhiều bậc cha mẹ thường gặp khó khăn khi con chỉ ngủ được khi bế ru, vỗ về hoặc cần người lớn nằm cạnh. Điều này khiến không ít người băn khoăn khi nào trẻ có thể tự ngủ, cũng như làm thế nào để giúp con hình thành thói quen ngủ độc lập một cách nhẹ nhàng, khoa học. Cùng tìm hiểu lời giải đáp cho vấn đề này qua bài viết sau của Tiêm chủng Long Châu.

Định nghĩa và tầm quan trọng giấc ngủ của trẻ

Giấc ngủ là trạng thái nghỉ ngơi tự nhiên của cơ thể, trong đó các hoạt động thể chất giảm xuống nhưng não bộ vẫn tiếp tục làm việc để xử lý thông tin và phục hồi năng lượng. Đối với trẻ nhỏ, giấc ngủ còn đóng vai trò then chốt trong việc phát triển hệ thần kinh, củng cố trí nhớ và hỗ trợ tăng trưởng chiều cao, cân nặng.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, thời gian ngủ chiếm phần lớn trong ngày. Trung bình, trẻ sơ sinh có thể ngủ từ 14 - 17 giờ mỗi ngày, chia thành nhiều giấc ngắn do nhu cầu bú sữa thường xuyên. Khi trẻ ngủ, hormone tăng trưởng được tiết ra nhiều nhất, giúp cơ thể phát triển khỏe mạnh và hoàn thiện các chức năng quan trọng.

Giấc ngủ của trẻ cũng trải qua các giai đoạn khác nhau, bao gồm giấc ngủ nông và giấc ngủ sâu. Trong những tháng đầu đời, chu kỳ ngủ của trẻ chưa ổn định, trẻ dễ tỉnh giấc và cần sự hỗ trợ từ cha mẹ để quay lại giấc ngủ. Chính vì vậy, việc hiểu rõ đặc điểm các giai đoạn của giấc ngủ sẽ giúp cha mẹ xác định chính xác khi nào trẻ có thể tự ngủ, thay vì áp dụng một cách máy móc hoặc quá sớm.

Ngoài ra, giấc ngủ chất lượng còn giúp trẻ ổn định cảm xúc, ít quấy khóc và tăng khả năng tập trung khi thức. Trẻ ngủ không đủ hoặc ngủ không sâu giấc có thể trở nên cáu kỉnh, mệt mỏi và ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện.

Khi nào trẻ có thể tự ngủ?

Không có một mốc thời gian tuyệt đối áp dụng cho tất cả trẻ, bởi khả năng tự ngủ phụ thuộc vào sự phát triển sinh lý, tính cách của từng bé và cách cha mẹ xây dựng thói quen ngủ từ sớm. Tuy nhiên, theo các chuyên gia nhi khoa, phần lớn trẻ bắt đầu có khả năng tự ngủ trong khoảng từ 4 - 6 tháng tuổi.

Ở giai đoạn này, nhịp sinh học của trẻ dần hoàn thiện hơn, trẻ bắt đầu phân biệt được ngày và đêm, thời gian ngủ ban đêm kéo dài hơn và số lần thức giấc giảm dần. Đây cũng là lúc nhiều cha mẹ đặt câu hỏi khi nào trẻ có thể tự ngủ mà không cần bế ru hay vỗ về liên tục.

Một số dấu hiệu cho thấy trẻ đã sẵn sàng học cách tự ngủ bao gồm:

• Trẻ có thể tự làm dịu bản thân bằng cách mút tay, mút ti giả hoặc xoay người tìm tư thế thoải mái.
• Trẻ ngủ được những giấc dài hơn vào ban đêm.
• Trẻ không còn cần bú đêm quá thường xuyên.
• Khi tỉnh giấc ngắn, trẻ có thể tự ngủ lại mà không khóc lớn.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng đạt được những dấu hiệu này cùng một thời điểm. Một số bé có thể cần thêm thời gian do đang trong giai đoạn mọc răng, học lẫy, bò hoặc gặp thay đổi môi trường sống. Vì vậy, khi nào trẻ có thể tự ngủ còn phụ thuộc nhiều vào sự linh hoạt và quan sát của cha mẹ.

Thông thường, trong khoảng 6 - 12 tháng tuổi, đa số trẻ khỏe mạnh đã có thể tự đi vào giấc ngủ và ngủ lại sau khi tỉnh giấc ngắn nếu được hướng dẫn đúng cách. Đây cũng là giai đoạn phù hợp để cha mẹ củng cố thói quen ngủ độc lập cho trẻ.

Cách để trẻ tự ngủ

Khi đã hiểu rõ khi nào trẻ có thể tự ngủ, cha mẹ có thể chủ động áp dụng những phương pháp phù hợp để hỗ trợ con hình thành kỹ năng này một cách tự nhiên, không ép buộc.

Xây dựng thói quen đi ngủ đều đặn

Thói quen trước giờ ngủ giúp trẻ nhận biết rằng sắp đến thời điểm nghỉ ngơi. Cha mẹ nên duy trì các hoạt động lặp lại mỗi tối như tắm nước ấm, thay đồ ngủ, đọc sách hoặc hát ru nhẹ nhàng. Việc này giúp trẻ cảm thấy an toàn và dễ dàng chuyển sang trạng thái buồn ngủ.

Thiết lập lịch sinh hoạt ăn - chơi - ngủ hợp lý

Một lịch sinh hoạt ổn định giúp trẻ điều chỉnh đồng hồ sinh học và biết khi nào cần ăn, khi nào cần ngủ. Trẻ được ăn đủ, chơi đủ sẽ dễ ngủ hơn và ít thức giấc vì đói hay quá mệt.

Đặt trẻ xuống giường khi còn buồn ngủ nhưng chưa ngủ hẳn

Đây là bước quan trọng giúp trẻ học cách tự ngủ. Khi được đặt xuống giường trong trạng thái buồn ngủ, trẻ sẽ dần quen với việc tự chìm vào giấc ngủ mà không phụ thuộc hoàn toàn vào việc bế ru hay vỗ về.

Tạo môi trường ngủ phù hợp

Không gian ngủ cần yên tĩnh, ánh sáng dịu và nhiệt độ dễ chịu. Phòng ngủ quá sáng hoặc ồn ào có thể khiến trẻ khó đi vào giấc ngủ sâu. Ngoài ra, giường ngủ của trẻ cần đảm bảo an toàn, không có quá nhiều đồ vật gây phân tâm.

Kiên nhẫn và nhất quán

Quá trình rèn trẻ tự ngủ không thể thành công chỉ sau vài ngày. Sẽ có những thời điểm trẻ khóc hoặc phản kháng, đặc biệt khi thay đổi thói quen cũ. Sự kiên nhẫn và nhất quán của cha mẹ đóng vai trò then chốt trong việc giúp trẻ thích nghi.

Việc áp dụng các phương pháp trên đúng thời điểm khi nào trẻ có thể tự ngủ sẽ giúp quá trình này diễn ra nhẹ nhàng hơn, hạn chế căng thẳng cho cả cha mẹ và bé.

Hiểu rõ đặc điểm giấc ngủ theo từng giai đoạn phát triển sẽ giúp cha mẹ trả lời chính xác câu hỏi khi nào trẻ có thể tự ngủ và lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp. Mỗi đứa trẻ có nhịp phát triển riêng, vì vậy cha mẹ không nên so sánh hay quá lo lắng nếu con chưa tự ngủ sớm. Với sự kiên nhẫn, nhất quán và môi trường ngủ an toàn, trẻ sẽ dần hình thành thói quen ngủ độc lập, mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe và sự phát triển toàn diện trong những năm đầu đời.