Khi nào đóng hậu môn nhân tạo? Điều kiện và những lưu ý cần biết

Hậu môn nhân tạo có thể được tạo tạm thời để chuyển hướng dòng phân trong thời gian đại trực tràng hồi phục hoặc được duy trì vĩnh viễn khi không thể khôi phục đường tiêu hóa tự nhiên. Vì vậy, không phải người bệnh nào cũng có thể đóng hậu môn nhân tạo và cũng không có một thời điểm đóng cố định áp dụng cho tất cả mọi người.

Chỉ định làm hậu môn nhân tạo khi nào?

Hậu môn nhân tạo là lỗ mở được tạo bằng phẫu thuật để đưa một đoạn ruột ra thành bụng, giúp phân thoát ra ngoài thay vì đi theo đường tự nhiên. Hậu môn nhân tạo có thể được thực hiện tạm thời hoặc vĩnh viễn tùy bệnh lý và khả năng phục hồi của đường ruột.

Bảo vệ đoạn ruột hoặc miệng nối

Hậu môn nhân tạo tạm thời có thể được tạo để chuyển hướng dòng phân, giúp đoạn ruột tổn thương hoặc miệng nối phía dưới có thời gian lành. Chỉ định này có thể gặp sau một số phẫu thuật đại trực tràng, chấn thương trực tràng hoặc đường rò phức tạp.

Giải áp khi đường ruột bị tắc

Khi đại tràng hoặc trực tràng bị tắc, hậu môn nhân tạo có thể giúp đưa phân và hơi ra ngoài, giảm áp lực trong ruột. Nguyên nhân có thể gồm ung thư đại trực tràng gây tắc, hẹp đại tràng hoặc một số bệnh, dị tật đại trực tràng ở trẻ em.

Điều trị bệnh lý đại trực tràng

Một số trường hợp ung thư đại trực tràng, viêm đại trực tràng nặng, chấn thương hoặc dị tật hậu môn - trực tràng có thể cần tạo hậu môn nhân tạo. Việc sử dụng tạm thời hay vĩnh viễn phụ thuộc vào bệnh lý, phương pháp phẫu thuật và khả năng tái lập đường lưu thông của ruột.

Khi nào đóng hậu môn nhân tạo?

Đóng hậu môn nhân tạo là phẫu thuật đưa đoạn ruột trở lại ổ bụng và tái lập đường lưu thông tiêu hóa. Thủ thuật này chỉ thực hiện đối với hậu môn nhân tạo tạm thời và khi nguyên nhân khiến người bệnh phải chuyển hướng dòng phân đã được giải quyết hoặc kiểm soát phù hợp.

Không có mốc thời gian chung áp dụng cho mọi người bệnh. Trong thực hành, một số hậu môn nhân tạo có thể được đóng sau vài tháng, nhưng thời điểm thực tế thay đổi đáng kể tùy loại phẫu thuật ban đầu, quá trình lành miệng nối, điều trị ung thư nếu có, biến chứng sau mổ và tình trạng sức khỏe.

Bác sĩ thường đánh giá một số điều kiện quan trọng trước khi quyết định phẫu thuật:

• Đoạn ruột phía dưới đã hồi phục: Miệng nối hoặc vùng tổn thương cần lành đủ để phân có thể lưu thông trở lại với nguy cơ rò ở mức chấp nhận được.
• Đường ruột phía dưới thông suốt: Không có tình trạng tắc hoặc hẹp đáng kể khiến phân khó lưu thông sau khi đóng hậu môn nhân tạo.
• Không có nhiễm trùng chưa kiểm soát: Nhiễm trùng trong ổ bụng, vùng chậu hoặc quanh hậu môn nhân tạo cần được đánh giá và xử trí phù hợp trước phẫu thuật.
• Sức khỏe cho phép thực hiện phẫu thuật: Tình trạng dinh dưỡng, bệnh nền, khả năng hồi phục và nguy cơ gây mê - phẫu thuật đều được cân nhắc.
• Bệnh lý ban đầu đã được kiểm soát phù hợp: Với người bệnh ung thư, thời điểm đóng hậu môn nhân tạo còn có thể phụ thuộc vào kế hoạch hóa trị, xạ trị hoặc các phương pháp điều trị khác.

Trước khi đóng, bác sĩ có thể chỉ định thăm khám và một số xét nghiệm hoặc phương tiện chẩn đoán để đánh giá đoạn ruột phía dưới và miệng nối. Không phải mọi người bệnh đều cần cùng một loại xét nghiệm.

Những lưu ý cần biết khi chăm sóc và theo dõi hậu môn nhân tạo

Trong thời gian chưa đóng hậu môn nhân tạo, chăm sóc đúng cách giúp bảo vệ da, duy trì hoạt động của lỗ mở và phát hiện sớm các bất thường. Người bệnh nên được hướng dẫn bởi bác sĩ hoặc điều dưỡng chuyên về chăm sóc hậu môn nhân tạo. Một số vấn đề quan trọng cần chú ý gồm:

• Giữ vùng da quanh hậu môn nhân tạo sạch và khô: Phân tiếp xúc kéo dài với da có thể gây kích ứng. Túi chứa cần được gắn vừa vặn để hạn chế rò dịch ra vùng da xung quanh.
• Theo dõi màu sắc và hình dạng lỗ mở: Hậu môn nhân tạo bình thường thường có màu hồng đến đỏ và ẩm. Nếu lỗ mở chuyển màu tím sẫm, đen, nhợt bất thường hoặc chảy máu nhiều, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế.
• Theo dõi lượng phân: Thay đổi đột ngột về lượng phân, không có phân kèm đau chướng bụng hoặc lượng dịch ra quá nhiều có thể là dấu hiệu cần được đánh giá, đặc biệt ở người có hồi tràng nhân tạo (ileostomy) vì nguy cơ mất nước có thể cao hơn.
• Chú ý chế độ ăn và nước uống: Sau phẫu thuật, chế độ ăn thường được điều chỉnh từng bước tùy khả năng dung nạp. Người bệnh nên nhai kỹ, ăn uống theo hướng dẫn và bảo đảm đủ nước khi không có chống chỉ định.
• Vận động phù hợp: Đi bộ và vận động nhẹ thường có lợi cho quá trình hồi phục. Tuy nhiên, việc nâng vật nặng và tập luyện gắng sức cần tuân theo hướng dẫn của ê-kíp điều trị để hạn chế nguy cơ biến chứng ở thành bụng.
• Tái khám đúng lịch: Các lần tái khám giúp bác sĩ đánh giá tình trạng hậu môn nhân tạo, bệnh lý ban đầu và khả năng tái lập lưu thông đường ruột. Đây cũng là thời điểm phù hợp để trao đổi về kế hoạch đóng hậu môn nhân tạo nếu người bệnh đủ điều kiện.

Người bệnh nên đi khám sớm khi xuất hiện đau bụng tăng, chướng bụng nhiều, nôn liên tục, sốt, vết mổ hoặc vùng quanh hậu môn nhân tạo sưng đỏ và chảy mủ, chảy máu nhiều, lỗ mở đổi màu bất thường hoặc ngừng ra phân kèm các triệu chứng tắc ruột.

Hiểu rõ khi nào đóng hậu môn nhân tạo giúp người bệnh có sự chuẩn bị phù hợp cho quá trình điều trị và phục hồi. Thời điểm đóng không dựa đơn thuần vào số tuần hay số tháng sau lần mổ đầu mà cần được cá thể hóa dựa trên khả năng lành của ruột, tình trạng bệnh ban đầu và sức khỏe tổng thể. Người bệnh nên tái khám theo lịch để bác sĩ đánh giá thời điểm tái lập lưu thông đường tiêu hóa an toàn, phù hợp.