Hội chứng sợ biển: Nguyên nhân, biểu hiện và cách vượt qua nỗi ám ảnh biển cả

Trong khi biển cả thường được gắn với hình ảnh thư giãn, du lịch và khám phá, thì với một số người, đại dương lại là nguồn gốc của sự lo lắng và ám ảnh. Hội chứng sợ biển tuy không phổ biến rộng rãi nhưng vẫn là một vấn đề tâm lý có thật. Việc hiểu rõ nguyên nhân, biểu hiện và cách can thiệp phù hợp sẽ giúp người mắc kiểm soát nỗi sợ và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Hội chứng sợ biển là gì? 

Hội chứng sợ biển hay còn được gọi là thalassophobia, là một dạng rối loạn lo âu đặc trưng bởi nỗi sợ dữ dội và kéo dài đối với biển cả, đại dương hoặc các vùng nước sâu rộng lớn. Người mắc hội chứng này có thể cảm thấy hoảng loạn, khó thở, tim đập nhanh hoặc buồn nôn khi nhìn thấy biển, nghĩ đến biển hoặc ở gần khu vực ven biển. 

Không giống như nỗi sợ thông thường, hội chứng sợ biển gây ra phản ứng tâm lý và thể chất mạnh mẽ, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày, du lịch, học tập hoặc công việc. Trong một số trường hợp, người bệnh còn tránh tiếp xúc với hình ảnh hoặc âm thanh liên quan đến biển. Dù không phổ biến như nhiều dạng ám ảnh khác, nhưng hội chứng này vẫn cần được nhận diện và điều trị đúng cách để tránh ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống của người mắc.

Nguyên nhân gây ra hội chứng sợ biển

Hội chứng sợ biển có thể hình thành từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm yếu tố tâm lý, sinh học, trải nghiệm cá nhân và ảnh hưởng từ môi trường sống. Dưới đây là các nguyên nhân chính thường được ghi nhận như:

Trải nghiệm tiêu cực liên quan đến biển hoặc nước sâu

Những người từng trải qua tai nạn như suýt chết đuối, bị lạc trên biển hoặc chứng kiến sự cố dưới nước có nguy cơ cao phát triển hội chứng này. Ký ức chấn thương khiến họ gắn biển cả với cảm giác sợ hãi và mất kiểm soát.

Ảnh hưởng từ phim ảnh, truyền thông và văn hóa đại chúng

Nhiều bộ phim kinh dị, tài liệu về tai nạn biển hoặc hình ảnh biển sâu nguy hiểm có thể gieo rắc nỗi sợ tiềm thức, nhất là khi tiếp xúc từ nhỏ. Những yếu tố như cá mập, quái vật biển hay vùng nước tối tăm thường khiến người xem hình thành ám ảnh kéo dài.

Yếu tố tâm lý và di truyền

Một số người có xu hướng lo âu cao hoặc có người thân mắc các rối loạn lo âu cũng dễ phát triển hội chứng sợ biển. Đây có thể là kết quả của sự kết hợp giữa di truyền và quá trình học tập từ môi trường sống.

Bản năng sinh tồn và sợ không gian rộng lớn

Con người có bản năng cảnh giác với những nơi không thể kiểm soát hoặc ẩn chứa nguy cơ như biển sâu. Nỗi sợ này được xem là phản ứng phòng vệ tự nhiên giúp tránh rủi ro trong quá trình tiến hóa.

Biểu hiện của hội chứng sợ biển

Người mắc hội chứng sợ biển thường có những phản ứng mạnh về cả mặt tâm lý và thể chất khi tiếp xúc với biển hoặc chỉ đơn thuần là nghĩ đến biển. Các biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Phản ứng lo âu và hoảng sợ khi nhìn thấy biển hoặc vùng nước sâu: Khi đối diện trực tiếp với biển, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác lo lắng quá mức, sợ hãi không kiểm soát, kèm theo đó là run rẩy, toát mồ hôi hoặc cảm giác lạnh sống lưng.
• Tránh né các hoạt động liên quan đến biển: Họ thường từ chối tham gia các chuyến du lịch biển, bơi lội, đi tàu thuyền hoặc thậm chí tránh cả hình ảnh, video hay âm thanh mô phỏng đại dương.
• Rối loạn thể chất khi tiếp xúc với yếu tố kích thích: Một số triệu chứng thường gặp bao gồm khó thở, tim đập nhanh, buồn nôn, chóng mặt hoặc cảm giác bị mất phương hướng khi gần biển hoặc chỉ nghĩ đến việc ở trong nước sâu.
• Ám ảnh kéo dài và suy nghĩ tiêu cực về biển cả: Người bệnh có thể thường xuyên mơ thấy những tình huống liên quan đến đuối nước, cá mập hay bị mắc kẹt trong vùng nước sâu, gây ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe tinh thần.

Hội chứng sợ biển ảnh hưởng thế nào đến đời sống và sức khỏe tâm thần?

Mặc dù biển cả thường gắn liền với sự thư giãn và khám phá, nhưng với một số người, đó lại là nguồn gốc của nỗi lo âu sâu sắc. Hội chứng sợ biển không chỉ dừng lại ở cảm giác sợ hãi nhất thời, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống và tâm lý người mắc. Cụ thể:

Giới hạn hoạt động thường nhật và trải nghiệm cá nhân

Người mắc có xu hướng tránh xa biển và các khu vực gần nước, điều này làm giảm khả năng tham gia các hoạt động du lịch, nghỉ dưỡng hoặc giải trí ven biển. Từ đó, họ đánh mất nhiều cơ hội kết nối xã hội và thư giãn.

Ảnh hưởng tiêu cực đến công việc và học tập

Một số ngành nghề hoặc hoạt động học tập liên quan đến thủy sản, hàng hải, sinh vật biển hoặc môi trường tự nhiên có thể bị loại trừ hoàn toàn, khiến người mắc hội chứng này gặp trở ngại lớn trong việc lựa chọn ngành nghề.

Tăng nguy cơ rối loạn lo âu kéo dài

Nỗi sợ biển kéo dài và không được kiểm soát có thể dẫn đến nhiều vấn đề tâm thần nghiêm trọng như rối loạn lo âu, mất ngủ mãn tính, trầm cảm hoặc cảm giác căng thẳng liên tục. Nếu không được phát hiện và can thiệp đúng lúc, các biểu hiện này có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe tinh thần.

Gây ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội

Việc lo lắng quá mức hoặc né tránh các hoạt động liên quan đến biển có thể khiến người mắc hội chứng sợ biển trở nên thu mình, khó hòa nhập. Tình trạng này làm giảm chất lượng mối quan hệ với bạn bè, người thân và gây trở ngại trong việc xây dựng kết nối xã hội tích cực.

Cách vượt qua nỗi sợ biển cả 

Hội chứng sợ biển có thể được cải thiện đáng kể nếu được can thiệp đúng cách. Dưới đây là những phương pháp hiệu quả thường được chuyên gia khuyến nghị như:

• Trị liệu nhận thức - hành vi (CBT): CBT giúp người bệnh nhận diện các suy nghĩ tiêu cực không hợp lý liên quan đến biển, đồng thời học cách thay thế chúng bằng các tư duy tích cực và thực tế hơn. Phương pháp này được áp dụng rộng rãi trong điều trị rối loạn lo âu và ám ảnh sợ.
• Liệu pháp phơi nhiễm dần (Exposure Therapy): Người bệnh được tiếp xúc từng bước với hình ảnh, âm thanh hoặc không gian biển một cách an toàn, từ thấp đến cao, giúp họ quen dần và giảm phản ứng sợ hãi theo thời gian.
• Thực hành thư giãn và kiểm soát hơi thở: Các kỹ thuật như thiền định, hít thở sâu, yoga có thể giúp kiểm soát căng thẳng và giảm phản ứng lo âu khi đối mặt với biển cả.
• Tư vấn tâm lý cá nhân hoặc theo nhóm: Chia sẻ với chuyên gia tâm lý hoặc những người có trải nghiệm tương tự giúp người bệnh cảm thấy được lắng nghe, đồng cảm và có thêm động lực để đối diện với nỗi sợ.

Hội chứng sợ biển là một dạng rối loạn tâm lý có thể điều trị được nếu được nhận diện và can thiệp đúng cách. Việc thấu hiểu, đồng hành cùng người bệnh và cung cấp phương pháp trị liệu khoa học sẽ góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm thiểu ảnh hưởng lâu dài của nỗi sợ này. Đồng thời, tăng cường nhận thức cộng đồng về các rối loạn lo âu là bước đi quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tinh thần toàn diện.