Giun xoắn là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Việc tiêu thụ các sản phẩm từ thịt chưa được nấu chín kỹ luôn là một mối lo ngại về an toàn thực phẩm. Trong số các mầm bệnh tiềm ẩn, ký sinh trùng là một trong những tác nhân nguy hiểm nhất, có thể gây ra những ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe mà không phải ai cũng lường trước được.

Giun xoắn là gì?

Giun xoắn, có tên khoa học là Trichinella spiralis, là một loài giun tròn ký sinh. Chúng sống chủ yếu trong ruột non và các cơ vân của vật chủ, bao gồm cả động vật và con người. Bệnh do loại giun này gây ra được gọi là bệnh giun xoắn (trichinosis).

Khi ở dạng trưởng thành, giun cái có thể dài khoảng 2,2mm và giun đực dài khoảng 1,2mm. Mặc dù có kích thước nhỏ, chúng có khả năng sinh sản nhanh chóng và gây ra những tổn thương đáng kể khi ấu trùng di chuyển và đóng kén trong các mô cơ của cơ thể.

Giun xoắn lây nhiễm qua đường nào?

Con đường lây nhiễm chính của giun xoắn là qua đường tiêu hóa. Nguyên nhân hàng đầu là do ăn phải thịt sống hoặc chưa được nấu chín kỹ có chứa nang ấu trùng của giun. Các loại thịt có nguy cơ cao bao gồm thịt lợn, thịt thú rừng như lợn rừng, gấu.

Vòng đời của ký sinh trùng này bắt đầu khi người hoặc động vật ăn phải thịt nhiễm bệnh. Dưới tác động của axit và enzyme trong dạ dày, lớp vỏ kén của ấu trùng bị phá vỡ. Ấu trùng được giải phóng, di chuyển đến ruột non, và phát triển thành giun trưởng thành trong vòng vài ngày.

Tại ruột non, giun cái đẻ ra hàng ngàn ấu trùng mới. Các ấu trùng này sẽ xâm nhập vào hệ tuần hoàn máu và bạch huyết, theo đó đi đến khắp cơ thể. Điểm đến cuối cùng của chúng là các cơ vân, nơi chúng tạo ra một lớp vỏ bọc (gọi là kén) và có thể tồn tại trong đó nhiều năm, chờ đợi một vật chủ mới.

Triệu chứng nhiễm giun xoắn

Các triệu chứng nhiễm giun xoắn thường được chia thành hai giai đoạn chính, tương ứng với vòng đời của ký sinh trùng trong cơ thể. Mức độ nghiêm trọng của bệnh phụ thuộc vào số lượng ấu trùng mà người bệnh ăn phải.

Giai đoạn đầu (giai đoạn đường ruột), xảy ra khoảng 1 - 2 ngày sau khi nhiễm, các triệu chứng thường liên quan đến hệ tiêu hóa, bao gồm:

• Tiêu chảy;
• Đau bụng, co thắt;
• Buồn nôn và nôn;
• Mệt mỏi.

Giai đoạn sau (giai đoạn xâm nhập cơ), thường bắt đầu từ 2 đến 8 tuần sau khi nhiễm, khi ấu trùng di chuyển và đóng kén trong cơ. Đây là giai đoạn các triệu chứng trở nên rõ rệt và đặc trưng hơn:

• Sốt cao, có thể lên đến 39 - 40°C, kèm theo ớn lạnh.
• Phù mí mắt, phù mặt là một trong những dấu hiệu rất điển hình.
• Đau cơ dữ dội, đặc biệt khi vận động, ho, nhai hoặc thở sâu.
• Xuất huyết dưới móng tay, trong mắt (kết mạc, võng mạc).
• Đau đầu và nhạy cảm với ánh sáng.

Biến chứng của bệnh giun xoắn

Nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh giun xoắn có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng. Các biến chứng này xảy ra khi ấu trùng di chuyển và gây viêm ở các cơ quan quan trọng.

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất là viêm cơ tim (myocarditis), xảy ra khi ấu trùng xâm nhập vào cơ tim, gây rối loạn nhịp tim và suy tim. Các vấn đề về thần kinh cũng có thể xuất hiện, chẳng hạn như viêm não (encephalitis) hoặc viêm màng não (meningitis), dẫn đến co giật, lú lẫn hoặc các di chứng thần kinh khác.

Ngoài ra, tình trạng viêm phổi có thể phát triển nếu ấu trùng xâm nhập vào cơ hoành và các cơ hô hấp, gây khó thở và suy hô hấp. Việc điều trị sớm là yếu tố then chốt để ngăn ngừa những hậu quả nặng nề này.

Chẩn đoán và điều trị

Việc chẩn đoán bệnh thường dựa vào sự kết hợp giữa các triệu chứng lâm sàng đặc trưng (như phù mí mắt, đau cơ, sốt) và tiền sử ăn thịt chưa nấu chín. Để xác định chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định một số xét nghiệm cận lâm sàng.

Các xét nghiệm máu có thể cho thấy sự gia tăng đáng kể của bạch cầu ái toan, một dấu hiệu của phản ứng miễn dịch với ký sinh trùng. Xét nghiệm huyết thanh học, như xét nghiệm ELISA, được dùng để phát hiện kháng thể chống lại giun xoắn trong máu. Xét nghiệm kháng thể có thể âm tính ở giai đoạn rất sớm, vì cơ thể cần thời gian tạo kháng thể. Vì vậy, kết quả âm tính sớm không hoàn toàn loại trừ bệnh. Trong những trường hợp khó chẩn đoán, sinh thiết cơ có thể được thực hiện để tìm kiếm nang ấu trùng trong mô cơ.

Về điều trị, các loại thuốc chống ký sinh trùng như albendazole hoặc mebendazole thường được sử dụng để tiêu diệt giun trưởng thành trong ruột. Đối với các triệu chứng ở giai đoạn xâm nhập cơ, bác sĩ có thể kê thêm thuốc giảm đau và thuốc chống viêm (corticosteroid) để kiểm soát tình trạng viêm và giảm đau cơ.

Cách phòng ngừa nhiễm giun xoắn

Phòng bệnh luôn là biện pháp hiệu quả và quan trọng nhất. Để chủ động phòng ngừa nhiễm giun xoắn, mọi người cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về an toàn vệ sinh thực phẩm.

• Nấu chín kỹ thịt: Đây là nguyên tắc vàng. Thịt lợn và thịt thú rừng cần được nấu chín hoàn toàn đến nhiệt độ bên trong đạt ít nhất 71°C (160°F). Nên sử dụng nhiệt kế thực phẩm để đảm bảo an toàn.
• Đông lạnh thịt đúng cách: Đông lạnh dày không quá 15 cm có thể được đông lạnh ở -15°C trong ít nhất 20 ngày trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, phương pháp này có thể không hiệu quả với một số chủng giun xoắn ở động vật hoang dã.
• Tránh ăn thịt sống: Tuyệt đối không ăn các món như tiết canh, nem chua, thịt tái, gỏi thịt sống.
• Vệ sinh dụng cụ nhà bếp: Rửa tay kỹ bằng xà phòng trước và sau khi chế biến thịt sống. Sử dụng thớt, dao và các dụng cụ riêng cho thịt sống và thực phẩm chín để giúp phòng nhiễm chéo các tác nhân khác; nguồn lây giun xoắn cho người chủ yếu là ăn phải thịt có ấu trùng Trichinella.

Tóm lại, bệnh do giun xoắn là một bệnh nhiễm ký sinh trùng hoàn toàn có thể phòng tránh được thông qua thói quen ăn chín uống sôi và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Khi có bất kỳ dấu hiệu nghi ngờ nào sau khi ăn các loại thịt có nguy cơ, bạn cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và chẩn đoán kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.