Enterococcus faecalis là gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa hiệu quả

Enterococcus faecalis là một loại vi khuẩn thường trú trong đường ruột và đa số không gây hại ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi xâm nhập vào các cơ quan khác hoặc gặp điều kiện thuận lợi, vi khuẩn này có thể gây nhiều bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng. Hiểu rõ nguyên nhân và cách phòng ngừa sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt ở những người có sức đề kháng yếu.

Enterococcus faecalis là gì?

Enterococcus faecalis (E. faecalis) là một loài vi khuẩn Gram dương tồn tại tự nhiên trong đường tiêu hóa của con người. Trong điều kiện bình thường, chúng là một phần của hệ vi sinh vật đường ruột và góp phần duy trì sự cân bằng của hệ tiêu hóa mà không gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Bên cạnh đường ruột, Enterococcus faecalis cũng có thể hiện diện ở khoang miệng và âm đạo. Loài vi khuẩn này có khả năng thích nghi rất tốt với môi trường sống, có thể tồn tại trong điều kiện có nhiệt độ cao, nồng độ muối lớn hoặc môi trường có tính axit.

Mặc dù thường vô hại khi nằm trong đường ruột, E. faecalis có thể trở thành tác nhân gây bệnh nếu di chuyển đến những vị trí vốn không có vi khuẩn như máu, đường tiết niệu, vết mổ hoặc các mô sâu trong cơ thể. Khi đó, vi khuẩn có khả năng gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm:

• Nhiễm khuẩn huyết;
• Viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn;
• Viêm màng não;
• Nhiễm trùng đường tiết niệu;
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc các ổ áp xe.

Đa số người khỏe mạnh ít khi mắc bệnh do Enterococcus faecalis. Ngược lại, nguy cơ nhiễm khuẩn tăng lên ở những người có bệnh lý nền, hệ miễn dịch suy giảm hoặc phải thực hiện nhiều thủ thuật y tế xâm lấn.

Phần lớn các trường hợp nhiễm E. faecalis được ghi nhận trong môi trường bệnh viện. Đây là nơi người bệnh thường phải đặt các thiết bị y tế như ống thông tiểu, đường truyền tĩnh mạch hoặc trải qua phẫu thuật, tạo điều kiện để vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể.

Một vấn đề đáng quan tâm hiện nay là ngày càng xuất hiện nhiều chủng Enterococcus faecalis kháng kháng sinh. Điều này khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn, đòi hỏi bác sĩ phải lựa chọn kháng sinh phù hợp dựa trên kết quả nuôi cấy và kháng sinh đồ thay vì sử dụng các thuốc thông thường.

Nguyên nhân gây nhiễm Enterococcus faecalis

Nhiễm Enterococcus faecalis chủ yếu xảy ra khi vi khuẩn từ đường tiêu hóa hoặc từ người mang vi khuẩn lan sang người khác thông qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp. Điều này thường liên quan đến việc vệ sinh cá nhân chưa đúng cách.

Do vi khuẩn có trong phân, người bệnh hoặc người mang vi khuẩn có thể làm phát tán E. faecalis nếu không rửa tay sạch sau khi đi vệ sinh. Sau đó, vi khuẩn dễ dàng bám lên nhiều bề mặt hoặc đồ dùng được sử dụng hằng ngày. Một số vật dụng thường có nguy cơ chứa vi khuẩn gồm:

• Tay nắm cửa;
• Điện thoại;
• Bàn phím máy tính;
• Mặt bàn hoặc các bề mặt tiếp xúc thường xuyên.

Khi người khác chạm vào các bề mặt này rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng hoặc chế biến thức ăn mà không rửa tay, nguy cơ lây truyền vi khuẩn sẽ tăng lên.

Nguy cơ lây nhiễm trong bệnh viện

Môi trường bệnh viện là nơi ghi nhận nhiều trường hợp nhiễm Enterococcus faecalis, đặc biệt ở những bệnh nhân điều trị dài ngày hoặc phải thực hiện các thủ thuật xâm lấn. Vi khuẩn có thể lây lan nếu nhân viên y tế hoặc người chăm sóc không thực hiện vệ sinh tay đúng quy trình giữa các lần tiếp xúc với người bệnh.

Ngoài ra, những thiết bị y tế không được khử khuẩn đầy đủ cũng có thể trở thành nguồn lây nhiễm, bao gồm:

• Ống thông tiểu;
• Đường truyền tĩnh mạch;
• Cổng chạy thận nhân tạo;
• Các dụng cụ hoặc thiết bị y tế xâm lấn khác.

Khi các dụng cụ này đưa vi khuẩn vượt qua hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể, E. faecalis có thể xâm nhập vào máu hoặc các cơ quan bên trong và gây nhiễm trùng.

Những đối tượng có nguy cơ cao

Không phải ai tiếp xúc với Enterococcus faecalis cũng sẽ mắc bệnh. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ nhiễm khuẩn cao hơn do sức đề kháng suy giảm hoặc thường xuyên phải can thiệp y tế. Các nhóm có nguy cơ bao gồm:

• Người ghép tạng;
• Người chạy thận nhân tạo;
• Người đang điều trị ung thư;
• Người suy giảm miễn dịch.

Ngoài những nhóm trên, người lớn tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc bệnh nhân phải nằm viện kéo dài cũng có nguy cơ cao hơn so với người khỏe mạnh.

Phòng ngừa nhiễm Enterococcus faecalis

Phần lớn các trường hợp nhiễm Enterococcus faecalis có thể được hạn chế nếu thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân và kiểm soát nhiễm khuẩn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với người đang điều trị tại bệnh viện hoặc có bệnh lý nền.

Để giảm nguy cơ mắc bệnh, bạn nên thực hiện các biện pháp sau:

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi đi vệ sinh, trước khi chế biến thực phẩm và trước khi ăn.
• Sử dụng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn khi không có điều kiện rửa tay bằng xà phòng.
• Không dùng chung các vật dụng cá nhân như bàn chải đánh răng, khăn mặt, khăn tắm hoặc dụng cụ ăn uống.
• Thường xuyên làm sạch và khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc nhiều như tay nắm cửa, điện thoại, điều khiển từ xa và bàn phím máy tính.
• Đảm bảo các thiết bị y tế như nhiệt kế, máy đo huyết áp, ống thông tiểu, đường truyền tĩnh mạch và các dụng cụ khác được vệ sinh, khử khuẩn theo đúng quy trình.
• Nếu mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc có van tim nhân tạo, hãy trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng kháng sinh dự phòng trước khi thực hiện thủ thuật nha khoa hoặc một số phẫu thuật khi có chỉ định nhằm giảm nguy cơ viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn.

Bên cạnh các biện pháp trên, việc sử dụng kháng sinh đúng chỉ định cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa tình trạng kháng thuốc. Người bệnh không nên tự ý mua hoặc ngừng kháng sinh khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ, vì điều này có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện các chủng vi khuẩn kháng thuốc và khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn.

Enterococcus faecalis là vi khuẩn tồn tại tự nhiên trong cơ thể và thường không gây hại ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, khi xâm nhập vào máu, đường tiết niệu hoặc các cơ quan khác, vi khuẩn có thể gây nhiều bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng, đặc biệt ở người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch. Duy trì vệ sinh tay, tuân thủ các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn và sử dụng kháng sinh đúng hướng dẫn là những cách hiệu quả giúp phòng ngừa nhiễm Enterococcus faecalis và hạn chế nguy cơ kháng kháng sinh.