Eczema là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Eczema, hay còn gọi là bệnh chàm, là một trong những bệnh da liễu phổ biến nhất, có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi từ trẻ sơ sinh đến người trưởng thành. Nhóm tình trạng viêm da này không chỉ gây khó chịu về thể chất mà còn ảnh hưởng đến tâm lý và chất lượng cuộc sống. Hiểu rõ về bệnh là bước đầu tiên và quan trọng nhất để chung sống hòa bình và kiểm soát hiệu quả các triệu chứng.

Eczema là bệnh gì?

Eczema, hay bệnh chàm, là thuật ngữ chung chỉ một nhóm các tình trạng viêm da mạn tính làm cho da bị đỏ, ngứa, khô và kích ứng. Dạng phổ biến nhất là viêm da cơ địa (atopic dermatitis), thường bắt đầu từ thời thơ ấu và có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Bệnh phát triển theo từng đợt và rất dễ tái phát, đặc biệt khi thời tiết thay đổi hoặc tiếp xúc với các yếu tố gây kích ứng.

Về bản chất, eczema là kết quả của sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, sự rối loạn của hệ miễn dịch và các yếu tố từ môi trường. Bệnh làm tổn thương hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, khiến da mất đi độ ẩm và trở nên nhạy cảm hơn với các tác nhân gây hại từ bên ngoài. Mặc dù không nguy hiểm đến tính mạng, các triệu chứng của eczema có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hàng ngày và sự tự tin của người bệnh.

Triệu chứng nhận biết eczema

Các biểu hiện của eczema có thể khác nhau ở mỗi người và thay đổi tùy theo độ tuổi cũng như mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tuy nhiên, hầu hết các trường hợp đều có những triệu chứng chung điển hình, phát triển qua từng giai đoạn.

• Ngứa dữ dội: Đây là triệu chứng đặc trưng và gây khó chịu nhất. Cơn ngứa có thể xuất hiện trước cả khi các dấu hiệu khác trên da bùng phát và thường tồi tệ hơn vào ban đêm.
• Da tấy đỏ và viêm: Vùng da bị ảnh hưởng trở nên đỏ, sưng và có cảm giác nóng rát. Ở trẻ sơ sinh, tổn thương thường xuất hiện ở mặt và da đầu. Ở trẻ lớn và người lớn, bệnh hay gặp ở các nếp gấp như khuỷu tay, sau đầu gối, cổ và cổ tay.
• Mụn nước: Trên nền da đỏ có thể xuất hiện những mụn nước nhỏ li ti, chứa dịch trong. Khi các mụn nước này vỡ ra, chúng sẽ chảy dịch và có nguy cơ gây nhiễm trùng.
• Da khô và bong tróc: Hàng rào bảo vệ da bị suy yếu khiến da mất nước nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng khô, căng và bong vảy.
• Da dày và sậm màu (Lichen hóa): Nếu tình trạng ngứa và gãi kéo dài, vùng da bị bệnh sẽ trở nên dày, cứng, sần sùi và sậm màu hơn so với vùng da xung quanh.

Nguyên nhân và yếu tố làm bệnh nặng hơn

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra eczema vẫn chưa được kết luận chắc chắn. Tuy nhiên, các nhà khoa học đã xác định được sự kết hợp của nhiều yếu tố làm khởi phát và khiến bệnh trở nên trầm trọng hơn.

Nguyên nhân cốt lõi được cho là sự tương tác giữa yếu tố di truyền và các vấn đề trong hệ thống miễn dịch. Những người có tiền sử gia đình mắc eczema, hen suyễn hoặc viêm mũi dị ứng sẽ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Một số đột biến gen, đặc biệt là gen mã hóa protein filaggrin, làm suy yếu chức năng của hàng rào bảo vệ da, khiến da dễ mất nước và dễ bị các chất kích ứng xâm nhập.

Bên cạnh đó, nhiều yếu tố từ môi trường và lối sống có thể kích hoạt các đợt bùng phát bệnh, bao gồm:

• Chất gây kích ứng: Xà phòng, chất tẩy rửa mạnh, hóa chất, nước hoa.
• Chất gây dị ứng: Phấn hoa, lông động vật, mạt bụi nhà, một số loại thực phẩm.
• Thời tiết: Không khí quá khô và lạnh vào mùa đông hoặc quá nóng và ẩm vào mùa hè có thể làm bệnh nặng hơn.
• Nhiễm trùng: Vi khuẩn (như tụ cầu vàng), virus hoặc nấm có thể xâm nhập vào vùng da bị tổn thương và gây bội nhiễm.
• Căng thẳng (stress): Yếu tố tâm lý không trực tiếp gây bệnh nhưng được chứng minh là một trong những tác nhân phổ biến làm bùng phát các triệu chứng.
• Quần áo: Các chất liệu thô ráp như len hoặc sợi tổng hợp có thể gây cọ xát và kích ứng da.

Eczema có lây không?

Đây là một trong những băn khoăn phổ biến nhất của nhiều người. Câu trả lời chắc chắn là: Eczema hoàn toàn không lây nhiễm. Bạn không thể bị lây bệnh từ người khác qua tiếp xúc da, dùng chung đồ vật hay bất kỳ con đường nào khác.

Eczema là một tình trạng viêm da cơ địa, không phải là bệnh truyền nhiễm do vi sinh vật gây ra. Bệnh phát sinh từ các yếu tố nội tại của cơ thể như di truyền và phản ứng của hệ miễn dịch. Vì vậy, việc tiếp xúc với vùng da bị tổn thương của người bệnh không có nguy cơ lây truyền bệnh.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vùng da bị eczema do gãi nhiều có thể bị trầy xước, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập và gây nhiễm trùng thứ phát (bội nhiễm). Tình trạng nhiễm trùng này có thể lây lan nếu không được vệ sinh và điều trị đúng cách, nhưng bản thân bệnh eczema thì không.

Điều trị và chăm sóc da khi bị eczema

Đối với các thể eczema mạn tính như viêm da cơ địa, bệnh có thể tái phát, nhưng điều trị và chăm sóc đúng cách giúp kiểm soát tốt triệu chứng. Mục tiêu chính là giảm viêm, làm dịu cơn ngứa và phục hồi hàng rào bảo vệ da.

Các phương pháp điều trị y khoa có thể bao gồm:

• Thuốc bôi tại chỗ: Các loại kem hoặc thuốc mỡ chứa corticosteroid là lựa chọn phổ biến để giảm viêm và ngứa. Các thuốc ức chế calcineurin cũng có thể được bác sĩ chỉ định cho các vùng da nhạy cảm.
• Thuốc uống: Trong trường hợp ngứa nghiêm trọng, bác sĩ có thể kê đơn thuốc kháng histamin để kiểm soát triệu chứng. Kháng sinh có thể cần thiết nếu có dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn. Đối với các trường hợp nặng và khó điều trị, các thuốc ức chế miễn dịch hoặc liệu pháp sinh học có thể được cân nhắc.
• Liệu pháp ánh sáng (Quang trị liệu): Sử dụng tia cực tím có kiểm soát để điều trị các trường hợp eczema dai dẳng.

Bên cạnh việc tuân thủ chỉ định của bác sĩ, chế độ chăm sóc da hàng ngày đóng vai trò vô cùng quan trọng:

• Dưỡng ẩm thường xuyên: Đây là nguyên tắc vàng. Sử dụng kem dưỡng ẩm dịu nhẹ, không hương liệu ít nhất hai lần mỗi ngày, đặc biệt là sau khi tắm, để khóa ẩm và phục hồi hàng rào da.
• Tắm đúng cách: Tắm bằng nước ấm (không quá nóng) trong khoảng 5-10 phút. Sử dụng sữa tắm dịu nhẹ, không chứa xà phòng. Sau khi tắm, lau khô nhẹ nhàng và thoa kem dưỡng ẩm ngay lập tức.
• Tránh các tác nhân kích ứng: Lựa chọn quần áo làm từ chất liệu mềm mại như cotton. Sử dụng chất tẩy rửa không mùi, không thuốc nhuộm cho quần áo và ga giường.
• Kiểm soát cơn ngứa: Hạn chế gãi để tránh làm tổn thương da. Có thể chườm mát, vỗ nhẹ lên vùng da ngứa hoặc sử dụng các loại kem làm dịu da theo tư vấn của chuyên gia y tế.
• Quản lý căng thẳng: Thực hành các kỹ thuật thư giãn như thiền, yoga hoặc tập thể dục nhẹ nhàng để giảm stress, một yếu tố có thể làm bệnh bùng phát.

Hiểu rõ Eczema là bệnh gì giúp bạn có biện pháp kiểm soát bệnh phù hợp. Eczema là một hành trình dài đòi hỏi sự kiên nhẫn và chăm sóc đúng cách. Bằng việc kết hợp tuân thủ điều trị của bác sĩ và xây dựng một thói quen chăm sóc da khoa học, bạn hoàn toàn có thể kiểm soát tốt tình trạng bệnh, giữ cho làn da khỏe mạnh và tận hưởng cuộc sống một cách trọn vẹn.