Dementia là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Sa sút trí tuệ không chỉ đơn giản là tình trạng hay quên khi tuổi cao. Người mắc Dementia có thể gặp khó khăn trong việc ghi nhớ thông tin, giao tiếp, suy luận, định hướng hoặc thực hiện những công việc vốn quen thuộc. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường có thể giúp người bệnh được thăm khám và tìm nguyên nhân phù hợp. Cùng tìm hiểu Dementia là gì, nguyên nhân và những triệu chứng thường gặp trong bài viết dưới đây.

Dementia là gì?

Dementia (sa sút trí tuệ) là thuật ngữ dùng để mô tả một nhóm các triệu chứng liên quan đến sự suy giảm chức năng nhận thức, có thể ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng suy nghĩ, ngôn ngữ, định hướng, phán đoán và thực hiện các hoạt động hằng ngày. Tình trạng này thường tiến triển theo thời gian và có thể làm giảm khả năng tự chăm sóc, giao tiếp cũng như duy trì cuộc sống độc lập.

Dementia không phải là một bệnh lý riêng biệt mà là một hội chứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, bệnh Alzheimer là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất. Ngoài ra, sa sút trí tuệ còn có thể liên quan đến bệnh mạch máu não, thể Lewy, thoái hóa thùy trán - thái dương hoặc một số bệnh lý và tình trạng sức khỏe khác.

Nguyên nhân của chứng Dementia là gì?

Dementia (sa sút trí tuệ) có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý khác nhau gây tổn thương hoặc làm suy giảm chức năng của các tế bào thần kinh trong não. Khi các tế bào thần kinh bị tổn thương, các kết nối giữa những vùng não cũng có thể bị ảnh hưởng, từ đó làm suy giảm trí nhớ, khả năng suy nghĩ, ngôn ngữ, phán đoán hoặc thực hiện các hoạt động hằng ngày.

Bệnh Alzheimer

Bệnh Alzheimer là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây Dementia. Bệnh liên quan đến những thay đổi bất thường trong não và thường tiến triển từ từ, khiến chức năng nhận thức suy giảm theo thời gian.

Sa sút trí tuệ do mạch máu

Tổn thương não do đột quỵ hoặc bệnh lý mạch máu có thể ảnh hưởng đến khả năng cung cấp máu và oxy cho các tế bào thần kinh. Tùy vị trí và mức độ tổn thương, người bệnh có thể gặp vấn đề về tư duy, trí nhớ, khả năng tập trung hoặc vận động.

Một số dạng Dementia khác

Ngoài Alzheimer và nguyên nhân mạch máu, Dementia còn có thể liên quan đến Dementia thể Lewy, thoái hóa thùy trán - thái dương và một số bệnh lý thoái hóa thần kinh khác. Mỗi dạng có đặc điểm triệu chứng và diễn tiến riêng, vì vậy việc xác định nguyên nhân rất quan trọng để lựa chọn hướng chăm sóc và điều trị phù hợp.

Những nguyên nhân có thể điều trị

Không phải mọi trường hợp suy giảm trí nhớ hoặc nhận thức đều đồng nghĩa với Dementia. Một số tình trạng có thể gây triệu chứng tương tự như thiếu vitamin B12, rối loạn tuyến giáp, tác dụng phụ của thuốc, trầm cảm hoặc một số vấn đề sức khỏe khác. Nếu được phát hiện và điều trị đúng nguyên nhân, chức năng nhận thức trong một số trường hợp có thể được cải thiện.

Vì vậy, khi xuất hiện suy giảm trí nhớ hoặc nhận thức kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì tự chẩn đoán.

Triệu chứng nhận biết chứng Dementia là gì?

Dementia (sa sút trí tuệ) có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau tùy nguyên nhân và mức độ bệnh. Các triệu chứng thường tiến triển dần và bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng suy nghĩ, giao tiếp, sinh hoạt hoặc tự chăm sóc. Một số dấu hiệu thường gặp gồm:

Suy giảm trí nhớ

Người bệnh thường xuyên quên những thông tin mới, sự kiện vừa xảy ra, lịch hẹn hoặc các công việc cần thực hiện. Tình trạng này có thể ngày càng rõ rệt và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Khó khăn trong suy nghĩ và xử lý thông tin

Khả năng tập trung, suy luận và giải quyết vấn đề có thể suy giảm. Người bệnh gặp khó khăn khi lập kế hoạch, tổ chức công việc hoặc xử lý những nhiệm vụ vốn từng thực hiện thành thạo.

Rối loạn ngôn ngữ và giao tiếp

Người bệnh có thể khó tìm từ phù hợp, diễn đạt ý tưởng không rõ ràng, lặp lại câu hỏi hoặc gặp khó khăn khi hiểu thông tin trong giao tiếp.

Khó định hướng và nhận biết không gian

Một số người có thể bị lạc ngay tại những địa điểm quen thuộc, không xác định được ngày tháng hoặc gặp khó khăn khi đánh giá khoảng cách, định hướng không gian và nhận diện đồ vật.

Thay đổi hành vi và cảm xúc

Tính cách hoặc tâm trạng có thể thay đổi so với trước đây. Người bệnh có thể trở nên lo lắng, dễ kích động, thờ ơ hoặc có những hành vi không phù hợp với hoàn cảnh. Một số trường hợp còn xuất hiện nhận thức hoặc niềm tin không phù hợp với thực tế.

Gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày

Khi tình trạng tiến triển, người bệnh có thể gặp khó khăn trong những việc quen thuộc như nấu ăn, sử dụng thiết bị, quản lý tiền bạc, đi lại, chăm sóc bản thân hoặc thực hiện các công việc phức tạp.

Không phải mọi trường hợp hay quên hoặc thay đổi tâm trạng đều là Dementia. Tuy nhiên, nếu các biểu hiện kéo dài, tăng dần hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống, người bệnh nên được đưa đi thăm khám để bác sĩ đánh giá nguyên nhân và mức độ suy giảm nhận thức.

Phòng ngừa bệnh sa sút trí tuệ (Dementia)

Hiện chưa có biện pháp nào đảm bảo phòng ngừa hoàn toàn sa sút trí tuệ (Dementia). Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ có thể góp phần bảo vệ sức khỏe não bộ, đồng thời giảm nguy cơ suy giảm nhận thức theo thời gian.

Duy trì hoạt động trí não

Đọc sách, học một kỹ năng mới, chơi nhạc cụ, giải câu đố hoặc tham gia các hoạt động đòi hỏi tư duy có thể giúp duy trì sự linh hoạt của não bộ. Bạn nên lựa chọn những hoạt động phù hợp với sở thích và thực hiện thường xuyên thay vì chỉ tập trung vào một loại bài tập trí nhớ.

Tăng cường vận động và giao tiếp xã hội

Hoạt động thể chất đều đặn có lợi cho sức khỏe tim mạch và não bộ. Đi bộ, đạp xe, bơi lội hoặc tập các bài vận động phù hợp có thể được duy trì trong sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh đó, giao tiếp với gia đình, bạn bè và tham gia các hoạt động cộng đồng cũng giúp duy trì đời sống tinh thần và nhận thức.

Không hút thuốc lá

Hút thuốc có liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch và sức khỏe não bộ. Vì vậy, bỏ thuốc lá là một bước quan trọng để bảo vệ sức khỏe lâu dài và hạn chế các nguy cơ liên quan đến mạch máu.

Kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch

Tăng huyết áp, cholesterol cao, đái tháo đường và thừa cân, béo phì có thể liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức. Kiểm tra sức khỏe định kỳ, dùng thuốc theo chỉ định và duy trì cân nặng phù hợp giúp kiểm soát những yếu tố này.

Duy trì chế độ ăn cân bằng

Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, hạt và chất béo không bão hòa. Kiểu ăn giàu thực phẩm thực vật như chế độ Địa Trung Hải có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch và não bộ.

Đảm bảo giấc ngủ chất lượng

Ngủ đủ và duy trì giờ ngủ đều đặn giúp cơ thể và não bộ có thời gian phục hồi. Nếu thường xuyên ngáy to, ngừng thở hoặc thở hổn hển khi ngủ, nên trao đổi với bác sĩ vì đây có thể là dấu hiệu của rối loạn hô hấp khi ngủ.

Điều trị các vấn đề sức khỏe

Suy giảm thính lực, trầm cảm, thiếu vitamin hoặc một số bệnh lý khác có thể ảnh hưởng đến chức năng nhận thức. Vì vậy, nên thăm khám khi xuất hiện bất thường và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì tự bổ sung vitamin hoặc thực phẩm chức năng với mục đích phòng Dementia.

Dementia (sa sút trí tuệ) là một hội chứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó bệnh Alzheimer và các bệnh lý mạch máu não là những nguyên nhân thường gặp. Triệu chứng không chỉ bao gồm suy giảm trí nhớ mà còn có thể ảnh hưởng đến khả năng tư duy, ngôn ngữ, định hướng, hành vi và sinh hoạt hằng ngày. Một số tình trạng gây suy giảm nhận thức có thể điều trị được, vì vậy khi nhận thấy các dấu hiệu kéo dài hoặc tiến triển, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và có hướng chăm sóc phù hợp.