Dấu hiệu bé sắp biết nói: Những cột mốc ngôn ngữ quan trọng

Trước khi có thể nói thành những từ hoàn chỉnh, trẻ đã trải qua một quá trình dài phát triển các kỹ năng tiền ngôn ngữ. Quá trình này diễn ra theo từng giai đoạn, với những cột mốc quan trọng mà cha mẹ có thể quan sát và hỗ trợ con trên hành trình phát triển diệu kỳ này. Hãy cùng Tiêm chủng Long Châu tìm hiểu dấu hiệu bé sắp biết nói ngay trong bài viết sau!

Trẻ thường bắt đầu biết nói khi nào?

Nhiều ba mẹ thường thắc mắc trẻ mấy tháng biết nói. Trên thực tế, mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt và sẽ phát triển theo tốc độ của riêng mình. Tuy nhiên, vẫn có những cột mốc phát triển ngôn ngữ chung mà cha mẹ có thể tham khảo để theo dõi sự tiến bộ của con. Quá trình này thường bắt đầu từ rất sớm, ngay từ những tháng đầu đời.

• Giai đoạn 3 - 6 tháng tuổi: Trẻ bắt đầu tạo ra những âm thanh gừ gừ, ê a. Đây là cách bé luyện tập sử dụng dây thanh âm và khám phá khả năng tạo ra âm thanh của mình.
• Giai đoạn 6 - 9 tháng tuổi: Bé chuyển sang giai đoạn bập bẹ, tạo ra các chuỗi âm thanh lặp đi lặp lại như “ba-ba”, “ma-ma”, “da-da”. Dù những âm thanh này chưa có ý nghĩa cụ thể, chúng là nền tảng quan trọng cho việc học nói.
• Giai đoạn 9 - 12 tháng tuổi: Trẻ bắt đầu bắt chước âm thanh và ngữ điệu của người lớn. Bé có thể nói được những từ đơn giản đầu tiên như “ba”, “mẹ” và hiểu được các mệnh lệnh đơn giản như “không được”, “lại đây”, đặc biệt khi có kèm cử chỉ.
• Giai đoạn 12 - 18 tháng tuổi: Vốn từ vựng của trẻ tăng lên, có thể nói được khoảng 10 - 20 từ đơn. Bé cũng bắt đầu sử dụng cử chỉ nhiều hơn để diễn đạt mong muốn.
• Giai đoạn 18 - 24 tháng tuổi: Đây là giai đoạn bùng nổ ngôn ngữ. Trẻ có thể nói được khoảng 50 từ hoặc nhiều hơn và bắt đầu kết hợp hai từ lại với nhau để tạo thành câu đơn giản như “mẹ bế”, “uống sữa”.

Những dấu hiệu bé sắp biết nói

Quan sát con mỗi ngày, cha mẹ có thể nhận thấy những thay đổi tinh tế báo hiệu bé sắp bước vào giai đoạn tập nói. Dưới đây là những dấu hiệu bé sắp biết nói rõ ràng nhất mà cha mẹ không nên bỏ qua.

• Bập bẹ có ngữ điệu: Âm thanh bập bẹ của trẻ không còn đơn điệu mà bắt đầu có ngữ điệu lên xuống, giống như đang tham gia một cuộc trò chuyện thực sự. Đây là một trong những dấu hiệu quan trọng cho thấy bé đang thực hành nhịp điệu và cấu trúc của ngôn ngữ.
• Sử dụng cử chỉ để giao tiếp: Trẻ chủ động dùng cử chỉ để thể hiện nhu cầu của mình, chẳng hạn như chỉ tay vào đồ vật mình muốn, vẫy tay chào tạm biệt, hoặc giang tay đòi bế. Việc này cho thấy bé đã hiểu được mục đích của giao tiếp.
• Phản ứng với tên gọi và âm thanh: Khi được gọi tên, bé sẽ quay đầu lại. Bé cũng tỏ ra chú ý đến các cuộc trò chuyện của mọi người xung quanh, cho thấy khả năng nghe và xử lý âm thanh đang phát triển.
• Cố gắng bắt chước âm thanh: Trẻ nỗ lực lặp lại những âm thanh, từ ngữ đơn giản mà mình nghe được từ người lớn. Dù có thể chưa chính xác, đây là một bước tiến lớn trong việc học cách tạo ra âm thanh có chủ đích.
• Hiểu các mệnh lệnh đơn giản: Khi cha mẹ yêu cầu “đưa cho mẹ quả bóng” hoặc “lại đây với ba”, bé có thể hiểu và làm theo mà không cần kèm theo cử chỉ. Điều này chứng tỏ khả năng ngôn ngữ tiếp nhận của bé đang phát triển tốt.

Cách giúp trẻ phát triển ngôn ngữ

Cha mẹ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc tạo ra một môi trường giàu ngôn ngữ để kích thích sự phát triển của trẻ. Việc nhận ra các dấu hiệu bé sắp biết nói và áp dụng những phương pháp tương tác phù hợp sẽ giúp con nhanh chóng hoàn thiện kỹ năng này, hạn chế tình trạng chậm nói, rối loạn ngôn ngữ:

• Trò chuyện thường xuyên: Hãy nói chuyện với con về mọi thứ xung quanh, từ việc thay tã, chuẩn bị bữa ăn dặm, đến những gì bạn thấy khi đi dạo. Dù bé chưa hiểu hết, việc này giúp con làm quen với âm thanh và nhịp điệu của ngôn ngữ.
• Đọc sách cùng con mỗi ngày: Chọn những cuốn sách phù hợp với độ tuổi có hình ảnh to, rõ nét và màu sắc sặc sỡ. Vừa đọc vừa chỉ vào các hình ảnh và gọi tên chúng. Đây là cách tuyệt vời để xây dựng vốn từ vựng cho trẻ.
• Hát và đọc thơ cho bé nghe: Các bài hát và vần thơ có giai điệu vui tươi, lặp đi lặp lại giúp trẻ dễ dàng ghi nhớ các mẫu âm thanh và từ ngữ.
• Hưởng ứng nỗ lực giao tiếp của con: Khi bé bập bẹ, hãy nhìn vào mắt bé và trả lời lại như thể bạn đang trò chuyện. Điều này khuyến khích bé tiếp tục tương tác và cho bé thấy rằng những âm thanh bé tạo ra đều có giá trị.
• Mở rộng và sửa lỗi một cách tích cực: Nếu bé nói “bóng”, bạn có thể mở rộng thành “Đúng rồi, đây là quả bóng màu xanh”. Nếu bé phát âm sai, thay vì nói “con nói sai rồi”, hãy lặp lại từ đó một cách chính xác.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám vì chậm nói?

Mặc dù mỗi trẻ có nhịp độ phát triển riêng, cha mẹ cần lưu ý đến những dấu hiệu cảnh báo về việc chậm nói. Việc can thiệp sớm có thể tạo ra sự khác biệt lớn. Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia ngôn ngữ trị liệu nếu nhận thấy các dấu hiệu sau:

• Đến 12 tháng tuổi: Trẻ không bập bẹ, không sử dụng các cử chỉ như chỉ tay hay vẫy tay.
• Đến 18 tháng tuổi: Trẻ không thể nói được bất kỳ từ đơn nào, kể cả “ba” hay “mẹ”. Bé cũng gặp khó khăn trong việc hiểu các mệnh lệnh đơn giản.
• Đến 24 tháng tuổi: Vốn từ của trẻ ít hơn 25 từ, chưa biết kết hợp hai từ thành cụm từ có ý nghĩa. Bé chỉ bắt chước lời nói hoặc hành động mà không tự tạo ra ngôn ngữ.
• Ở bất kỳ độ tuổi nào: Nếu trẻ mất đi các kỹ năng ngôn ngữ hoặc xã hội đã từng có, hoặc không có giao tiếp bằng mắt, cha mẹ cần đưa con đi khám ngay.

Hành trình chứng kiến con lớn khôn và cất lên những tiếng nói đầu tiên luôn tràn đầy cảm xúc. Việc theo dõi các dấu hiệu bé sắp biết nói không chỉ giúp cha mẹ hiểu con hơn mà còn là cơ hội để tương tác và gắn kết. Hãy kiên nhẫn, tạo ra một môi trường giao tiếp tích cực và đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia nếu bạn cảm thấy lo lắng về sự phát triển của con.