Đa thai là gì? Nguyên nhân, cách theo dõi và những vấn đề mẹ bầu cần lưu ý

Trong những năm gần đây, tỷ lệ đa thai có xu hướng gia tăng, đặc biệt liên quan đến các phương pháp hỗ trợ sinh sản. Mang đa thai vừa là niềm vui lớn nhưng cũng đi kèm nhiều thách thức về sức khỏe cho cả mẹ và thai nhi. Việc hiểu rõ đa thai là gì, nguyên nhân hình thành, cách theo dõi và những lưu ý quan trọng sẽ giúp thai phụ chủ động hơn trong suốt thai kỳ.

Đa thai là gì?

Đa thai là gì? Đa thai là tình trạng trong một thai kỳ có từ hai thai nhi trở lên phát triển đồng thời trong tử cung người mẹ. Đây là một dạng thai kỳ đặc biệt, chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số ca mang thai nhưng đòi hỏi sự chăm sóc y tế kỹ lưỡng hơn.

Đa thai được phân biệt theo số lượng thai nhi:

• Song thai: Mang 2 thai nhi.
• Tam thai hoặc hơn: Mang 3 thai nhi trở lên (hiếm gặp hơn).

Đa thai còn được phân loại theo cấu trúc bánh nhau và buồng ối:

• Đa thai chung bánh nhau: Các thai nhi chia sẻ chung một bánh nhau, thường gặp ở đa thai cùng trứng.
• Đa thai khác bánh nhau: Mỗi thai nhi có bánh nhau riêng, thường gặp ở đa thai khác trứng.

Do tải trọng lên cơ thể mẹ lớn hơn, dễ dẫn đến các biến chứng như sinh non, thiếu máu mẹ, chậm phát triển thai. Tuy nhiên, đa thai không phải là bệnh lý mà là một tình trạng sinh lý đặc biệt, chỉ cần theo dõi y tế chặt chẽ là có thể diễn ra an toàn.

Nguyên nhân dẫn đến đa thai

Đa thai hình thành do nhiều yếu tố, chủ yếu liên quan đến quá trình thụ tinh và phát triển phôi thai sớm. Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến đa thai có thể kể đến như:

• Rụng nhiều trứng trong cùng một chu kỳ kinh nguyệt dẫn đến nhiều trứng được thụ tinh cùng lúc (đa thai khác trứng).
• Yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu gia đình (đặc biệt bên mẹ) có tiền sử sinh đôi, nguy cơ đa thai tăng lên rõ rệt.
• Tuổi mẹ mang thai cũng ảnh hưởng. Phụ nữ trên 30 tuổi, đặc biệt 35 - 40 tuổi, có tỷ lệ rụng nhiều trứng cao hơn.
• Sử dụng các phương pháp hỗ trợ sinh sản như kích thích buồng trứng, thụ tinh ống nghiệm (IVF) làm tăng đáng kể khả năng đa thai do chuyển nhiều phôi hoặc rụng nhiều trứng.
• Một số yếu tố sinh lý khác của người mẹ như cân nặng, chiều cao, số lần sinh con trước đó cũng có liên quan. 

Những nguy cơ và vấn đề thường gặp trong thai kỳ đa thai

Thai kỳ đa thai tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn so với thai đơn, ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi. Cụ thể:

Đối với mẹ bầu

Khi mang đa thai, cơ thể mẹ phải hoạt động gấp đôi, gấp ba công suất bình thường dẫn đến các vấn đề sức khỏe phổ biến như:

• Thiếu máu nghiêm trọng: Nhu cầu sắt và axit folic tăng vọt để cung cấp cho nhiều bào thai khiến mẹ dễ bị chóng mặt, mệt mỏi và tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Tiền sản giật và cao huyết áp: Tỷ lệ mẹ bầu đa thai bị cao huyết áp thai kỳ cao gấp 2 - 3 lần so với thai đơn, thường diễn tiến nhanh và nặng hơn.
• Tiểu đường thai kỳ: Do sự thay đổi nội tiết tố mạnh mẽ và áp lực chuyển hóa lớn để nuôi dưỡng nhiều thai nhi cùng lúc.
• Áp lực lên hệ xương khớp: Đa thai gây áp lực cực lớn lên cột sống, vùng chậu và các tĩnh mạch chân, dễ gây phù nề và giãn tĩnh mạch.

Đối với thai nhi

Các bé trong thai kỳ đa thai thường phải "chia sẻ" không gian và nguồn dưỡng chất dẫn đến một loạt các vấn đề như:

• Sinh non (nguy cơ cao nhất): Hơn 50% ca song thai sinh trước tuần 37. Sinh non dẫn đến trẻ bị nhẹ cân, hệ hô hấp chưa hoàn thiện (suy hô hấp) và gặp khó khăn trong việc điều hòa thân nhiệt.
• Chậm tăng trưởng trong tử cung: Sự cạnh tranh dưỡng chất hoặc diện tích bánh nhau hạn chế khiến một hoặc các bé không đạt được cân nặng tiêu chuẩn.
• Biến chứng đặc thù (với thai chung bánh nhau): Hội chứng truyền máu song thai (TTTS) hoặc thai chậm tăng trưởng có chọn lọc là những tình huống khẩn cấp cần can thiệp y khoa chuyên sâu.

Quản lý và chăm sóc thai kỳ đa thai

Thai kỳ đa thai là một hành trình kỳ diệu nhưng đi kèm với nhiều thách thức y khoa. Việc theo dõi chặt chẽ không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn là chìa khóa để cải thiện tiên lượng cho cả mẹ và các bé. 

Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về cách quản lý và chăm sóc thai kỳ đa thai, bạn đọc có thể tham khảo:

Thiết lập lộ trình theo dõi y khoa chặt chẽ

Khác với thai đơn, đa thai cần một lịch trình thăm khám dày đặc và chuyên sâu hơn:

• Chẩn đoán sớm (tuần 8 - 12): Đây là mốc thời gian "vàng" để xác định số lượng thai, loại bánh nhau và buồng ối. Việc biết rõ thai chung hay riêng bánh nhau sẽ quyết định toàn bộ phác đồ theo dõi sau này.
• Tần suất thăm khám: Thường dao động từ 2 - 4 tuần/lần. Ở những giai đoạn nhạy cảm hoặc đối với trường hợp chung bánh nhau, lịch khám có thể dày hơn theo chỉ định của bác sĩ.

Siêu âm tầm soát và đánh giá chuyên sâu

Mỗi lần siêu âm thai là một bước kiểm tra toàn diện để đảm bảo các bé đang phát triển cân bằng:

• Tăng trưởng thai nhi: Theo dõi sát sao cân nặng và chiều dài của từng bé để phát hiện sớm tình trạng chậm tăng trưởng có chọn lọc.
• Đánh giá môi trường sống: Kiểm tra độ bám của bánh nhau, đo lượng nước ối từng buồng và quan sát dòng máu qua Doppler để đảm bảo nguồn nuôi dưỡng ổn định.
• Tầm soát biến chứng: Kiểm tra chức năng tim thai và đo chiều dài cổ tử cung để dự phòng nguy cơ sinh non.

Chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt 

Cơ thể mẹ bầu đa thai phải hoạt động gấp đôi, gấp ba, vì vậy cần một chế độ dinh dưỡng đặc biệt:

• Dinh dưỡng đúng và đủ: Tăng cường lượng calo lành mạnh, ưu tiên đạm, sắt, canxi và axit folic theo nhu cầu tăng vọt của cơ thể.
• Ưu tiên nghỉ ngơi: Hạn chế tối đa các công việc nặng, tránh căng thẳng kéo dài và hạn chế di chuyển xa, đặc biệt là trong tam cá nguyệt cuối.

Những lưu ý quan trọng để thai kỳ suôn sẻ

Để bảo vệ bản thân và các con, mẹ bầu cần lưu ý những vấn đề sau:

• Không chủ quan với dấu hiệu lạ: Liên hệ y tế ngay lập tức nếu xuất hiện tình trạng ra máu âm đạo, đau bụng dưới, phù nề đột ngột, đau đầu hoặc khó thở. Đây có thể là dấu hiệu của tiền sản giật hoặc chuyển dạ sớm.
• Cẩn trọng với thuốc và thực phẩm bổ sung: Tuyệt đối không tự ý dùng thêm vitamin liều cao hoặc các thực phẩm chức năng truyền miệng mà chưa có sự đồng ý của bác sĩ.
• Chọn đúng cơ sở y tế: Đa thai tiềm ẩn nguy cơ sinh non và các biến chứng sau sinh, vì vậy hãy ưu tiên các bệnh viện sản khoa có uy tín, trang bị máy móc hiện đại và có khoa hồi sức sơ sinh (NICU) mạnh.

Đa thai là một thai kỳ đặc biệt, mang lại niềm vui lớn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn so với thai đơn. Việc hiểu rõ về đa thai, nguyên nhân hình thành, các nguy cơ có thể gặp và cách theo dõi phù hợp sẽ giúp mẹ bầu chủ động chăm sóc sức khỏe, góp phần đảm bảo an toàn cho cả mẹ và các thai nhi. Hãy luôn lắng nghe cơ thể và tuân thủ hướng dẫn y tế để đón các bé chào đời khỏe mạnh!