Chỉ số De Ritis là gì? Ý nghĩa trong đánh giá chức năng gan

Trong các xét nghiệm đánh giá chức năng gan, AST và ALT là hai chỉ số quen thuộc. Tuy nhiên, việc phân tích tỷ lệ giữa chúng, được gọi là chỉ số De Ritis, mới thực sự mở ra một góc nhìn chuyên sâu hơn, giúp các bác sĩ đánh giá nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng và thậm chí là tiên lượng các bệnh lý về gan.

Chỉ số De Ritis là gì?

Chỉ số De Ritis, còn được gọi là tỷ số De Ritis hay tỷ số AST/ALT, là tỷ lệ giữa nồng độ hai enzyme gan trong máu: Aspartate transaminase (AST) và Alanine transaminase (ALT). Tỷ lệ này được đặt theo tên của nhà khoa học Fernando De Ritis, người đầu tiên mô tả về nó vào năm 1957 như một công cụ hữu ích trong chẩn đoán lâm sàng các bệnh về gan.

Để hiểu rõ hơn về chỉ số này, chúng ta cần biết về hai enzyme cấu thành nó. Cả AST và ALT đều là các men gan, được giải phóng vào máu khi tế bào gan bị tổn thương. Tuy nhiên, sự phân bố của chúng trong tế bào gan và các cơ quan khác có sự khác biệt quan trọng.

ALT (Alanine transaminase) được tìm thấy chủ yếu và gần như đặc hiệu cho gan, tồn tại trong bào tương (phần dịch lỏng) của tế bào gan. Trong khi đó, AST (Aspartate transaminase) không chỉ có ở gan mà còn xuất hiện ở nhiều cơ quan khác như tim, cơ xương, thận, não. Đặc biệt trong tế bào gan, AST có mặt ở cả bào tương (khoảng 20%) và trong ty thể (khoảng 80%) - "nhà máy năng lượng" của tế bào.

Cách tính chỉ số De Ritis

Việc tính toán chỉ số này vô cùng đơn giản và không đòi hỏi thêm bất kỳ xét nghiệm phức tạp nào ngoài kết quả men gan AST và ALT đã có. Bác sĩ hoặc kỹ thuật viên sẽ áp dụng công thức sau:

Chỉ số De Ritis = Nồng độ AST trong máu / Nồng độ ALT trong máu

Hai giá trị AST và ALT phải được lấy từ cùng một mẫu máu và đo bằng cùng một đơn vị, thường là U/L (đơn vị trên lít). Kết quả của phép chia này chính là chỉ số De Ritis, một con số không có đơn vị, mang ý nghĩa so sánh tương quan giữa hai loại men gan.

Chỉ số De Ritis bình thường là bao nhiêu?

Ở một người trưởng thành khỏe mạnh, các tế bào gan thay mới một cách tự nhiên và giải phóng một lượng nhỏ AST, ALT vào máu. Do thời gian bán hủy (tốc độ đào thải khỏi máu) của AST (khoảng 17 giờ) ngắn hơn ALT (khoảng 47 giờ), nồng độ ALT trong máu thường cao hơn một chút.

Vì vậy, giá trị tham chiếu của chỉ số De Ritis ở người khỏe mạnh thường dao động trong khoảng từ 0,8 đến 1,0. Tuy nhiên, con số này có thể thay đổi tùy thuộc vào độ tuổi:

• Người lớn: Khoảng 0,8 - 1,0.

• Trẻ em: Khoảng 1,5 - 2,0.

• Trẻ sơ sinh: Lớn hơn hoặc bằng 2,0.

Cần lưu ý rằng các khoảng giá trị này chỉ mang tính tham khảo. Mỗi phòng xét nghiệm có thể có những khoảng tham chiếu riêng. Do đó, việc diễn giải kết quả luôn cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa.

De Ritis tăng hoặc giảm có ý nghĩa gì?

Sự thay đổi của chỉ số De Ritis, dù tăng hay giảm so với mức bình thường, đều là dấu hiệu cảnh báo những bất thường đang xảy ra. Ý nghĩa của sự thay đổi này phụ thuộc vào mức độ tổn thương tế bào và nguyên nhân gây bệnh.

Khi chỉ số De Ritis < 1,0 (ALT chiếm ưu thế)

Khi tỷ lệ này thấp hơn 1, điều đó có nghĩa là nồng độ ALT trong máu đang cao hơn AST. Tình trạng này thường gợi ý đến các tổn thương gan ở mức độ nhẹ đến trung bình, chủ yếu làm tổn thương màng tế bào và giải phóng các enzyme trong bào tương, trong đó có ALT.

Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Viêm gan do virus cấp tính (như viêm gan B, viêm gan C) trong giai đoạn hồi phục.

• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD).

• Viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH).

• Tổn thương gan do một số loại thuốc hoặc độc chất (ví dụ: Ngộ độc acetaminophen).

Khi chỉ số De Ritis > 1,0 (AST chiếm ưu thế)

Ngược lại, khi tỷ lệ này lớn hơn 1, nồng độ AST đang vượt trội so với ALT. Điều này thường là dấu hiệu của một tổn thương tế bào gan nghiêm trọng hơn, gây hoại tử tế bào và phá vỡ cả ty thể, giải phóng một lượng lớn AST từ ty thể vào máu.

Các nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Bệnh gan do rượu: Đây là nguyên nhân điển hình nhất. Tỷ lệ De Ritis thường > 1,5 và có thể ≥ 2,0 ở những người xơ gan do rượu.

• Xơ gan: Do bất kỳ nguyên nhân nào (virus, rượu, tự miễn), khi gan tiến triển đến giai đoạn xơ hóa nặng hoặc xơ gan, chỉ số này thường tăng > 1,0.

• Viêm gan virus tối cấp: Mặc dù viêm gan virus cấp thường có tỷ lệ 1,0 là một dấu hiệu tiên lượng xấu.

• Bệnh Wilson: Rối loạn chuyển hóa đồng gây tổn thương gan.

• Tổn thương ngoài gan: Do AST còn có ở cơ, tim, thận,... nên các bệnh lý như tổn thương cơ (tiêu cơ vân), nhồi máu cơ tim, đột quỵ cũng có thể làm tăng chỉ số này.

Chỉ số De Ritis được sử dụng để chẩn đoán bệnh gì?

Dựa trên những ý nghĩa lâm sàng kể trên, chỉ số De Ritis đã trở thành một công cụ hỗ trợ đắc lực cho bác sĩ trong việc chẩn đoán và theo dõi nhiều bệnh lý, đặc biệt là các bệnh về gan.

• Phân biệt nguyên nhân gây tổn thương gan: Đây là ứng dụng quan trọng nhất. Một tỷ lệ > 2,0 là dấu hiệu rất mạnh mẽ gợi ý bệnh gan do rượu, trong khi tỷ lệ < 1,0 thường hướng đến các nguyên nhân khác như viêm gan virus hoặc gan nhiễm mỡ không do rượu. Điều này giúp bác sĩ định hướng các xét nghiệm chuyên sâu tiếp theo.

• Đánh giá mức độ xơ hóa và tiên lượng bệnh gan mạn tính: Ở những bệnh nhân viêm gan mạn tính (do virus hoặc các nguyên nhân khác), việc chỉ số De Ritis tăng dần và vượt qua mốc 1,0 là một dấu hiệu cảnh báo gan đang tiến triển đến giai đoạn xơ hóa hoặc đã bị xơ gan. Nó giúp tiên lượng diễn biến bệnh và quyết định thời điểm can thiệp điều trị tích cực hơn.

• Phân biệt tổn thương gan với các tổn thương cơ quan khác: Khi một bệnh nhân có chỉ số AST tăng cao nhưng ALT lại bình thường hoặc tăng rất ít (dẫn đến chỉ số De Ritis cao), bác sĩ sẽ nghĩ đến các nguyên nhân ngoài gan, chẳng hạn như tiêu cơ vân sau vận động quá sức, viêm đa cơ hoặc các bệnh lý về tim.

Tóm lại, chỉ số De Ritis không phải là một xét nghiệm độc lập mà là một công cụ diễn giải kết quả, mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về sức khỏe lá gan. Khi kết hợp với các triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm khác, nó cung cấp những thông tin vô giá, giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác và kế hoạch điều trị phù hợp cho người bệnh. Nếu có bất kỳ lo lắng nào về kết quả xét nghiệm men gan của mình, bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được tư vấn cụ thể.