Các loại u xương ức thường gặp, cách chẩn đoán và điều trị

Xương ức nằm ở vị trí trung tâm của lồng ngực, nối với các xương sườn và góp phần bảo vệ tim, phổi cùng nhiều cấu trúc quan trọng bên trong. Khi xuất hiện một khối bất thường tại vùng này, nhiều người lo lắng về nguy cơ ung thư hoặc bệnh lý nghiêm trọng. Tuy nhiên, không phải mọi khối u đều là ung thư. Nguyên nhân có thể xuất phát từ tổn thương lành tính của xương, sụn, mô mềm hoặc một số bệnh lý khác. Việc đánh giá đặc điểm khối u, triệu chứng đi kèm và kết quả chẩn đoán hình ảnh có vai trò quan trọng trong xác định nguyên nhân. 

Các loại u xương ức

Khối u xuất hiện dưới xương ức có thể bắt nguồn từ xương ức, tuyến ức hoặc các mô, cơ quan nằm lân cận. Tùy theo vị trí hình thành và tính chất, mỗi loại u có biểu hiện cũng như mức độ ảnh hưởng khác nhau.

U xương ức

U xương ức là tình trạng hiếm gặp, có thể xuất phát trực tiếp từ xương, do ung thư ở cơ quan khác di căn đến hoặc phát triển từ các mô lân cận.

Dựa vào đặc điểm mô học, khối u tại xương ức có thể thuộc các nhóm:

• U lành tính: Không có đặc điểm ác tính.
• U ác tính: Có khả năng phát triển và xâm lấn sang các mô xung quanh.
• Tổn thương do viêm: Hình thành liên quan đến quá trình viêm tại khu vực xương ức.

Trong đó, khối u ác tính ở xương ức thường gây ra các biểu hiện như đau và sưng tại vị trí tổn thương.

U tuyến ức

U tuyến ức là một dạng khối u nằm ở vùng trung thất trước, phía sau xương ức. Bệnh có thể xuất hiện ở cả trẻ em và người trưởng thành, nam và nữ đều có khả năng mắc. Ung thư tuyến ức là dạng mô học thường gặp. Tuy nhiên, các loại u tuyến ức đều có khả năng xâm lấn sang những mô xung quanh, vì vậy cần được đánh giá và theo dõi về nguy cơ ác tính.

Nguyên nhân và đối tượng có nguy cơ

Nguyên nhân chính xác dẫn đến sự hình thành u tuyến ức hiện vẫn chưa được xác định rõ. Trên thực tế, bệnh có thể gặp ở nhiều độ tuổi khác nhau.

Độ tuổi xuất hiện bệnh cũng có sự khác biệt giữa người có và không có biểu hiện nhược cơ. Những trường hợp kèm nhược cơ thường được phát hiện ở độ tuổi trẻ hơn so với người không có triệu chứng này.

Triệu chứng nhận biết

Biểu hiện của u tuyến ức khá đa dạng. Một số người không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào và chỉ tình cờ phát hiện khối u khi thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh vùng lồng ngực.

Ở những trường hợp có triệu chứng, người bệnh có thể gặp:

• Ho khan;
• Đau hoặc tức ngực;
• Khó thở;
• Khó nuốt;
• Yếu cơ, nhược cơ.

Nhược cơ là một biểu hiện đáng chú ý vì có thể trở thành dấu hiệu gợi ý giúp phát hiện u tuyến ức. Tình trạng này liên quan đến cơ chế tự miễn và có thể biểu hiện từ yếu cơ toàn thân đến các triệu chứng ở cơ vận nhãn như sụp mi.

Khi nhược cơ diễn tiến nặng, người bệnh có thể bị yếu cơ lan tỏa và ảnh hưởng đến hoạt động hô hấp. Trong khi đó, trường hợp nhẹ có thể chủ yếu biểu hiện ở các cơ vận nhãn. U tuyến ức hiếm khi đã có di căn xa ngay tại thời điểm được chẩn đoán.

Giai đoạn tiến triển và biến chứng chèn ép

U tuyến ức được phân chia theo nhiều giai đoạn dựa trên mức độ phát triển và xâm lấn của khối u. Ở giai đoạn sớm, bệnh có thể chưa gây ra biểu hiện rõ ràng. Khi khối u tiến triển, các triệu chứng thường liên quan đến tình trạng xâm lấn hoặc chèn ép những cấu trúc quan trọng trong trung thất.

Một số biểu hiện có thể xuất hiện gồm:

• Phù áo khoác: Có thể liên quan đến tình trạng chèn ép tĩnh mạch chủ trên.
• Đau ngực, khó thở: Xảy ra khi khối u ảnh hưởng đến các cấu trúc trong lồng ngực.
• Yếu hoặc liệt dây thần kinh hoành: Khối u xâm lấn dây thần kinh, làm giảm vận động cơ hoành và gây khó thở.
• Tràn dịch màng phổi: Có thể xảy ra khi khối u xâm lấn đến màng phổi.

Cách chẩn đoán khối u xương ức

Khi nhận thấy xuất hiện khối bất thường ở vùng dưới xương ức, người bệnh nên được thăm khám để xác định chính xác nguyên nhân. Tùy đặc điểm khối u và các triệu chứng đi kèm, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều phương pháp sau:

Thăm khám trực tiếp

Đầu tiên, bác sĩ sẽ kiểm tra vùng xuất hiện khối u bằng cách quan sát và dùng tay sờ nắn. Qua đó, có thể đánh giá vị trí, kích thước, độ cứng, khả năng di động và một số đặc điểm khác của khối bất thường. Ngoài ra, bác sĩ cũng xem xét những biểu hiện liên quan như đau, sưng, đỏ da hoặc sự xuất hiện của các hạch bạch huyết ở những vị trí khác.

Siêu âm vùng tổn thương

Siêu âm là kỹ thuật không xâm lấn, tương đối đơn giản và thường được sử dụng để khảo sát khối u. Phương pháp này giúp đánh giá kích thước và cấu tạo của khối, từ đó hỗ trợ phân biệt giữa mô mỡ, dịch hoặc mô mềm. Bên cạnh đó, siêu âm có thể phát hiện một số tình trạng như u nang hoặc áp xe nếu chúng xuất hiện kèm theo.

Chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu

Trong trường hợp cần khảo sát rõ hơn, bác sĩ có thể chỉ định chụp CT hoặc MRI. Những phương pháp này cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc bên trong khối u cũng như mối liên hệ giữa khối bất thường với các cơ quan và mô xung quanh. CT hoặc MRI đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá khối u nằm sâu, tổn thương tại các cơ quan nội tạng hoặc những dấu hiệu gợi ý khối u ác tính.

Xét nghiệm bổ sung

Tùy vào biểu hiện lâm sàng và nguyên nhân được nghi ngờ, người bệnh có thể được yêu cầu thực hiện một số xét nghiệm hỗ trợ, chẳng hạn:

• Công thức máu để đánh giá tình trạng sức khỏe và các bất thường liên quan.
• Xét nghiệm chức năng gan, men gan khi cần kiểm tra khả năng ảnh hưởng đến gan.
• Dấu ấn ung thư trong những trường hợp bác sĩ nhận thấy có yếu tố cần đánh giá thêm.
• Xét nghiệm vi khuẩn nếu khối u có đặc điểm gợi ý áp xe hoặc nhiễm trùng.

Sinh thiết để xác định bản chất khối u

Nếu khối u có những đặc điểm khiến bác sĩ nghi ngờ ác tính, sinh thiết có thể được thực hiện để lấy một mẫu mô đem phân tích. Kết quả kiểm tra tế bào và mô bệnh học giúp xác định bản chất của khối u, đồng thời cung cấp cơ sở quan trọng để bác sĩ đưa ra hướng điều trị phù hợp tiếp theo.

Điều trị khối u vùng dưới xương ức

Tùy vào nguồn gốc khối u, mức độ tiến triển và tình trạng sức khỏe, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Xử trí u xương ức

Phương pháp điều trị phụ thuộc vào loại u, mức độ ác tính và khả năng tái tạo thành ngực.

• Phẫu thuật: Là phương pháp chính đối với ung thư xương ức, thường bao gồm cắt bỏ khối u và phần mô xung quanh nếu có xâm lấn, sau đó tái tạo thành ngực.
• Hóa trị, xạ trị: Có thể phối hợp trước phẫu thuật để thu nhỏ khối u hoặc sau phẫu thuật nhằm tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại.

Điều trị u tuyến ức

Điều trị u tuyến ức tập trung vào kiểm soát nhược cơ đồng thời loại bỏ hoặc kiểm soát khối u.

• Điều trị nhược cơ: Có thể sử dụng corticoid và thuốc kháng cholinesterase theo chỉ định của bác sĩ.
• Trường hợp yếu cơ toàn thân: Có thể cần lọc máu hoặc thay huyết tương để giảm kháng thể tự miễn.
• Phẫu thuật: Là phương pháp chính khi khối u còn khả năng cắt bỏ, thường áp dụng ở giai đoạn I–IVA và chưa di căn xa.
• Xạ trị: Có thể thực hiện sau phẫu thuật hoặc khi khối u chưa được loại bỏ hoàn toàn.
• Hóa trị: Được cân nhắc bổ trợ hoặc tân bổ trợ, nhất là với bệnh ở giai đoạn tiến triển.

U xương ức có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và không phải trường hợp nào cũng nguy hiểm. Tuy nhiên, khối mới xuất hiện, phát triển nhanh, gây đau kéo dài hoặc đi kèm triệu chứng bất thường cần được thăm khám để xác định bản chất. Người bệnh không nên tự chọc, nặn hoặc trì hoãn kiểm tra khi nhận thấy thay đổi tại vùng ngực. Chẩn đoán đúng nguyên nhân giúp lựa chọn cách theo dõi hoặc điều trị phù hợp, đồng thời hạn chế lo lắng không cần thiết.