Bệnh da do nấm sợi: Nhận biết sớm, điều trị đúng và phòng tái phát

Ngứa kéo dài, bong vảy da hay xuất hiện các mảng đỏ bất thường là những triệu chứng khiến nhiều người khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày. Một trong những nguyên nhân thường gặp gây ra các biểu hiện này là bệnh da do nấm sợi. Việc hiểu đúng về bệnh giúp người mắc tránh điều trị sai cách và kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

Bệnh da do nấm sợi là gì?

Bệnh da do nấm sợi là tình trạng nhiễm nấm nông ở da, tóc hoặc móng, do các chủng nấm sợi (dermatophyte) gây ra. Đây là một trong những bệnh da liễu thường gặp, đặc biệt phổ biến tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm như Việt Nam. Nấm sợi có khả năng xâm nhập và phát triển ở lớp sừng của da - nơi giàu keratin, từ đó gây ra các tổn thương đặc trưng trên bề mặt da.

Mặc dù bệnh da do nấm sợi không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, nhưng bệnh thường gây ngứa nhiều, tổn thương da kéo dài và có xu hướng lan rộng nếu không được điều trị đúng cách. Ngoài ra, bệnh dễ tái phát khi các yếu tố thuận lợi cho nấm phát triển không được kiểm soát.

Các chủng nấm sợi thường gặp gây bệnh ở người bao gồm Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton. Tùy theo vị trí nhiễm nấm, bệnh da do nấm sợi có thể biểu hiện dưới nhiều thể khác nhau như nấm thân mình, nấm bẹn, nấm mặt, nấm bàn tay, nấm bàn chân hoặc nấm vùng râu.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây bệnh da do nấm sợi

Bệnh da do nấm sợi xảy ra khi da tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với các chủng nấm sợi có khả năng gây bệnh. Nguồn lây nhiễm nấm có thể đến từ nhiều yếu tố khác nhau, bao gồm lây từ người sang người, từ động vật sang người hoặc từ môi trường xung quanh như đất, sàn nhà, phòng tắm, bể bơi công cộng.

Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh da do nấm sợi bao gồm:

• Khí hậu nóng ẩm: Môi trường ẩm ướt tạo điều kiện thuận lợi cho nấm sợi phát triển và sinh sôi.
• Ra nhiều mồ hôi: Mồ hôi làm thay đổi độ pH và hàng rào bảo vệ tự nhiên của da, khiến da dễ bị nấm xâm nhập.
• Vệ sinh cá nhân chưa phù hợp: Không giữ da khô ráo, mặc quần áo ẩm ướt, sử dụng chung đồ cá nhân như quần áo, khăn tắm, giày dép.
• Da bị tổn thương: Da xây xát, khô nứt hoặc rối loạn cấu trúc lớp sừng làm giảm khả năng bảo vệ của da.
• Suy giảm miễn dịch và rối loạn nội tiết: Người có bệnh nền, dùng thuốc kháng sinh kéo dài hoặc thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ cao mắc nấm sợi.
• Tiếp xúc với động vật mắc nấm: Chó, mèo hoặc gia súc bị nhiễm nấm có thể là nguồn lây bệnh sang người.

Triệu chứng bệnh da do nấm sợi theo từng vị trí

Triệu chứng của bệnh da do nấm sợi có thể khác nhau tùy theo vị trí da bị tổn thương, tuy nhiên đặc điểm chung thường là các mảng da đỏ, bong vảy, ngứa và có xu hướng lan rộng ra xung quanh.

• Nấm sợi ở bàn chân: Bệnh thường gặp ở người hay mang giày kín trong thời gian dài. Tổn thương có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như bong vảy khô ở lòng bàn chân, viêm kẽ giữa các ngón chân gây đỏ, nứt, chảy dịch, hoặc xuất hiện các mụn nước nằm sâu dưới da. Một số trường hợp có thể kèm theo tổn thương móng với móng đổi màu, dày và dễ mủn.
• Nấm sợi ở bẹn: Tổn thương thường xuất hiện ở vùng bẹn, đùi trong hoặc nếp gấp da. Da bị đỏ, có vảy mịn, bờ tổn thương rõ và hơi gồ cao, trung tâm thường nhạt màu hơn. Các mảng tổn thương có thể lan rộng, liên kết thành hình cung và gây ngứa nhiều, đặc biệt khi ra mồ hôi.
• Nấm sợi ở mặt: Nấm sợi vùng mặt thường gây các mảng da đỏ, rát, bong vảy nhẹ, kích thước từ nhỏ đến vài centimet. Bờ tổn thương có thể nổi nhẹ so với da lành. Do ảnh hưởng đến thẩm mỹ, nấm sợi ở mặt dễ khiến người bệnh lo lắng và thường bị nhầm với các bệnh da khác.
• Nấm sợi ở thân mình: Biểu hiện điển hình là các mảng da hình tròn hoặc hình cung, có xu hướng lành ở trung tâm và lan rộng ra xung quanh. Tổn thương thường kèm theo ngứa và bong vảy, có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc lan tỏa trên diện rộng.
• Nấm sợi vùng râu (ít gặp): Bệnh thường gặp ở người thường xuyên tiếp xúc với động vật. Tổn thương có thể làm sợi râu gãy, bong vảy hoặc khô cứng. Một số trường hợp có biểu hiện viêm rõ, cần được chẩn đoán và điều trị sớm để tránh biến chứng.

Điều trị bệnh da do nấm sợi như thế nào?

Điều trị bệnh da do nấm sợi cần dựa trên nguyên tắc loại bỏ tác nhân gây bệnh, kiểm soát triệu chứng và ngăn ngừa tái phát. Phác đồ điều trị được lựa chọn tùy theo vị trí tổn thương, mức độ lan rộng và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Việc tự ý dùng thuốc không đúng chỉ định có thể khiến bệnh kéo dài, kháng thuốc hoặc tái phát nhiều lần.

Điều trị tại chỗ

Điều trị tại chỗ là lựa chọn ưu tiên trong các trường hợp tổn thương khu trú, mức độ nhẹ đến trung bình. Các thuốc kháng nấm bôi ngoài da có tác dụng ức chế hoặc tiêu diệt nấm sợi tại vùng tổn thương. Thuốc thường được bôi 1 - 2 lần mỗi ngày trong thời gian tối thiểu từ 2 đến 4 tuần.

Việc điều trị cần tiếp tục thêm một thời gian nhất định sau khi tổn thương đã lành hoàn toàn để đảm bảo loại bỏ triệt để nấm và giảm nguy cơ tái phát. Trong một số trường hợp, có thể phối hợp thuốc hỗ trợ giúp làm bong vảy hoặc bạt sừng nhằm tăng hiệu quả thẩm thấu của thuốc kháng nấm.

Điều trị toàn thân

Điều trị toàn thân được chỉ định khi bệnh da do nấm sợi lan rộng, tổn thương dai dẳng không đáp ứng với thuốc bôi, tái phát nhiều lần hoặc ở các vị trí đặc biệt như mặt, râu, bàn tay và bàn chân. Các thuốc kháng nấm đường uống được sử dụng theo liều lượng và thời gian cụ thể, tùy thuộc vào từng đối tượng người bệnh.

Trong quá trình điều trị toàn thân, người bệnh cần được theo dõi chức năng gan, thận theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc dùng thuốc phải tuân thủ đúng chỉ định, không tự ý ngưng thuốc sớm hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có tư vấn y tế. Việc thăm khám chuyên khoa da liễu giúp xác định chính xác thể bệnh và lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả và hạn chế biến chứng.

Phòng ngừa bệnh da do nấm sợi và hạn chế tái phát

Bệnh da do nấm sợi có xu hướng dễ tái phát nếu các yếu tố thuận lợi cho nấm phát triển không được kiểm soát. Do đó, phòng ngừa đóng vai trò quan trọng không kém điều trị trong việc kiểm soát bệnh lâu dài.

• Giữ vệ sinh cá nhân và da khô thoáng: Người bệnh cần tắm rửa hàng ngày, lau khô cơ thể sau khi tắm hoặc ra mồ hôi, đặc biệt tại các vùng nếp gấp da. Tránh mặc quần áo ẩm ướt, bó sát; ưu tiên trang phục rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt. Giày dép cần thông thoáng và được làm khô thường xuyên.
• Không dùng chung đồ dùng cá nhân: Không sử dụng chung quần áo, khăn tắm, giày dép, chăn màn với người khác, đặc biệt là người đang mắc bệnh nấm da. Quần áo và đồ vải nên được giặt sạch, phơi dưới ánh nắng hoặc sấy khô để hạn chế nấm tồn tại.
• Tránh tiếp xúc với nguồn lây: Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với động vật có dấu hiệu mắc bệnh nấm da. Khi buộc phải tiếp xúc, cần rửa tay sạch sẽ và theo dõi da để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
• Chăm sóc da đúng cách: Tránh lạm dụng các sản phẩm tẩy rửa mạnh hoặc xà phòng có tính kiềm cao vì có thể làm tổn thương hàng rào bảo vệ da. Nên sử dụng các sản phẩm vệ sinh dịu nhẹ, phù hợp với làn da.
• Nâng cao sức đề kháng: Duy trì chế độ sinh hoạt lành mạnh, ăn uống đầy đủ dưỡng chất, tập luyện thể dục đều đặn giúp tăng cường hệ miễn dịch, từ đó giảm nguy cơ nhiễm và tái phát bệnh da do nấm sợi.
• Đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ: Khi xuất hiện các triệu chứng ngứa kéo dài, bong vảy hoặc tổn thương da bất thường, người bệnh nên đi khám da liễu sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tránh để bệnh tiến triển nặng hoặc tái phát nhiều lần.

Bệnh da do nấm sợi là bệnh da liễu phổ biến, dễ gặp nhưng cũng dễ tái phát nếu không điều trị và chăm sóc đúng cách. Việc nhận biết sớm triệu chứng, tuân thủ điều trị theo hướng dẫn y khoa và chủ động phòng ngừa đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát bệnh. Khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh da do nấm sợi, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa da liễu để được tư vấn phù hợp.