Bệnh viêm lợi là gì? Những điều cần biết về viêm lợi

Viêm lợi là tình trạng viêm khu trú ở mô lợi bao quanh răng, đặc trưng bởi hiện tượng đỏ, sưng, dễ chảy máu khi chải răng hoặc thăm khám, nhưng chưa gây mất bám dính quanh răng hay tiêu xương ổ răng. Đây là giai đoạn sớm của bệnh nha chu và thường có thể hồi phục nếu được phát hiện, điều trị kịp thời.

Viêm lợi là một trong những bệnh lý phổ biến nhất trong các bệnh về răng miệng. Phần lớn trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành đều có thể xuất hiện các dấu hiệu viêm lợi ở nhiều mức độ khác nhau. Bệnh gặp ở cả hai giới và xuất hiện ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên nguy cơ cao hơn ở những người vệ sinh răng miệng kém, hút thuốc lá, mắc đái tháo đường, suy giảm miễn dịch hoặc có thay đổi nội tiết như phụ nữ mang thai và tuổi dậy thì. Tỷ lệ mắc có xu hướng gia tăng theo tuổi và chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi điều kiện chăm sóc sức khỏe răng miệng cũng như yếu tố kinh tế, xã hội.

Theo Phân loại bệnh nha chu và bệnh lý quanh implant năm 2018 (AAP/EFP), viêm lợi được chia thành hai nhóm chính:

• Viêm lợi do mảng bám răng: Thể bệnh phổ biến nhất, nguyên nhân chủ yếu do mảng bám vi khuẩn tích tụ quanh răng và viền lợi. Bệnh thường hồi phục nếu loại bỏ mảng bám và chăm sóc răng miệng đúng cách.
• Viêm lợi không do mảng bám răng: Không bắt nguồn từ mảng bám vi khuẩn mà liên quan đến các nguyên nhân như nhiễm trùng, bệnh tự miễn, dị ứng, chấn thương, rối loạn di truyền hoặc tổn thương tân sinh. Điều trị chủ yếu dựa vào nguyên nhân gây bệnh.

Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh viêm lợi

Viêm lợi thường tiến triển âm thầm và ở giai đoạn đầu có thể không gây đau, khiến nhiều người khó nhận biết. Khi tình trạng viêm kéo dài, người bệnh có thể xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:

• Lợi đỏ, sưng và phù nề: Lợi mất màu hồng săn chắc bình thường, trở nên đỏ hoặc đỏ sẫm, sưng to và mềm hơn khi quan sát.
• Chảy máu lợi: Dễ chảy máu khi chải răng, dùng chỉ nha khoa hoặc thăm khám nha khoa. Đây là một trong những dấu hiệu sớm và phổ biến nhất của viêm lợi.
• Hôi miệng kéo dài: Mảng bám và vi khuẩn tích tụ trong khoang miệng có thể gây mùi hôi khó chịu dù đã vệ sinh răng miệng.
• Lợi nhạy cảm hoặc đau nhẹ: Người bệnh có thể cảm thấy ê, khó chịu hoặc đau nhẹ khi ăn uống, đặc biệt khi dùng thức ăn nóng, lạnh hoặc cứng.
• Lợi tụt nhẹ hoặc thay đổi hình dạng: Trong một số trường hợp, bờ lợi có thể co nhẹ, mất đường viền bình thường hoặc tạo cảm giác răng dài hơn.

Biến chứng có thể gặp khi mắc viêm lợi

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm lợi có thể kéo dài và dẫn đến nhiều biến chứng tại chỗ, ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng. Các biến chứng thường gặp gồm:

• Viêm nha chu: Đây là biến chứng quan trọng và thường gặp nhất. Tình trạng viêm lan xuống các mô nâng đỡ răng, gây mất bám dính, tiêu xương ổ răng và làm tăng nguy cơ mất răng.
• Tụt lợi: Viêm kéo dài có thể làm bờ lợi co rút, khiến chân răng lộ ra ngoài, gây ê buốt và làm tăng nguy cơ sâu chân răng.
• Áp xe lợi hoặc áp xe nha chu: Vi khuẩn có thể xâm nhập sâu vào mô quanh răng, hình thành ổ mủ gây sưng đau, chảy mủ và hôi miệng.
• Răng lung lay và mất răng: Khi viêm nha chu tiến triển làm phá hủy dây chằng nha chu và xương ổ răng, răng có thể trở nên lung lay và cuối cùng bị mất nếu không được điều trị.
• Ảnh hưởng đến chức năng ăn nhai và chất lượng cuộc sống: Đau, chảy máu lợi, hôi miệng và mất răng có thể gây khó khăn khi ăn uống, giao tiếp và ảnh hưởng đến thẩm mỹ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Viêm lợi ở giai đoạn sớm thường có thể kiểm soát hiệu quả nếu được thăm khám và điều trị kịp thời. Người bệnh nên đến cơ sở nha khoa khi xuất hiện các dấu hiệu như lợi sưng đỏ, chảy máu khi chải răng hoặc dùng chỉ nha khoa kéo dài trên 1 - 2 tuần, hôi miệng dai dẳng, đau hoặc sưng lợi, lợi tụt, răng lung lay hoặc có mủ quanh chân răng. Ngoài ra, người mắc đái tháo đường, phụ nữ mang thai hoặc người có nguy cơ cao mắc bệnh nha chu cũng nên khám răng định kỳ để phát hiện sớm và ngăn ngừa bệnh tiến triển thành viêm nha chu.

Viêm lợi chủ yếu xảy ra khi vi khuẩn trong mảng bám tích tụ lâu ngày trên bề mặt răng và viền lợi, gây kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ. Bên cạnh nguyên nhân trực tiếp này, nhiều yếu tố về thói quen sinh hoạt, nội tiết, bệnh lý toàn thân và thuốc điều trị cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh hoặc khiến tình trạng viêm kéo dài. Những nguyên nhân thường gặp gồm:

• Mảng bám vi khuẩn và cao răng: Đây là nguyên nhân chủ yếu gây viêm lợi. Mảng bám là lớp màng sinh học chứa nhiều vi khuẩn bám trên bề mặt răng và viền lợi. Khi không được làm sạch thường xuyên, vi khuẩn sẽ tiết độc tố kích thích phản ứng viêm, khiến lợi sưng đỏ, dễ chảy máu. Lâu dần, mảng bám khoáng hóa thành cao răng, tạo điều kiện cho vi khuẩn tiếp tục phát triển và duy trì tình trạng viêm.
• Vệ sinh răng miệng không đúng cách: Chải răng không đủ số lần, chải không đúng kỹ thuật, không làm sạch kẽ răng hoặc không lấy cao răng định kỳ khiến mảng bám tích tụ ngày càng nhiều, làm tăng nguy cơ viêm lợi.
• Thay đổi nội tiết: Những giai đoạn như tuổi dậy thì, mang thai, chu kỳ kinh nguyệt hoặc mãn kinh có thể làm mô lợi nhạy cảm hơn với mảng bám vi khuẩn.
• Hút thuốc lá: Thuốc lá làm giảm lưu lượng máu đến mô lợi, suy giảm khả năng đáp ứng miễn dịch và cản trở quá trình lành thương, từ đó làm tăng nguy cơ mắc và kéo dài tình trạng viêm lợi.
• Bệnh lý toàn thân và suy giảm miễn dịch: Các bệnh như đái tháo đường, nhiễm HIV/AIDS hoặc các rối loạn miễn dịch có thể làm giảm khả năng chống lại vi khuẩn trong khoang miệng, khiến viêm lợi dễ xảy ra và khó kiểm soát.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc như phenytoin, cyclosporin hoặc thuốc chẹn kênh canxi có thể gây phì đại lợi, tạo nhiều vị trí lưu giữ mảng bám và làm tăng nguy cơ viêm lợi.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh viêm lợi?

Viêm lợi có thể gặp ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn như:

• Người mắc đái tháo đường: Đường huyết kiểm soát kém làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và viêm lợi.
• Phụ nữ mang thai hoặc tuổi dậy thì: Thay đổi nội tiết khiến lợi nhạy cảm hơn với mảng bám vi khuẩn.
• Người cao tuổi: Dễ tích tụ cao răng, mắc bệnh mạn tính và gặp khó khăn trong việc vệ sinh răng miệng.
• Người suy giảm miễn dịch: Khả năng chống lại vi khuẩn trong khoang miệng giảm, làm tăng nguy cơ viêm lợi.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh viêm lợi

Nhiều yếu tố trong sinh hoạt và sức khỏe cũng có thể làm tăng khả năng xuất hiện hoặc khiến viêm lợi tiến triển nặng hơn:

• Không vệ sinh răng miệng đúng cách: Chải răng không đúng kỹ thuật, không dùng chỉ nha khoa hoặc không lấy cao răng định kỳ.
• Chế độ ăn nhiều đường: Làm tăng sự phát triển của vi khuẩn gây mảng bám.
• Hút thuốc lá: Làm giảm tưới máu mô lợi và cản trở quá trình lành thương.
• Sử dụng một số thuốc: Phenytoin, cyclosporin và thuốc chẹn kênh canxi có thể gây phì đại lợi, tạo điều kiện tích tụ mảng bám.
• Khô miệng: Giảm tiết nước bọt làm giảm khả năng làm sạch tự nhiên của khoang miệng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán bệnh viêm lợi

Việc chẩn đoán viêm lợi dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và các phương pháp cận lâm sàng khi cần thiết. Thăm khám lâm sàng giúp bác sĩ khai thác triệu chứng, tiền sử bệnh và thăm khám khoang miệng để đánh giá tình trạng lợi như màu sắc, mức độ sưng đỏ, chảy máu khi thăm khám, sự hiện diện của mảng bám và cao răng, đồng thời kiểm tra xem có dấu hiệu mất bám dính hay tiêu xương quanh răng hay không. Trong khi đó, các xét nghiệm và kỹ thuật cận lâm sàng hỗ trợ xác định nguyên nhân, đánh giá tình trạng mô quanh răng, đồng thời loại trừ các bệnh lý khác có biểu hiện tương tự. Sự phối hợp giữa hai phương pháp giúp chẩn đoán chính xác, xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp và theo dõi hiệu quả điều trị.

• Đo độ sâu túi lợi và đánh giá bám dính quanh răng: Sử dụng đầu dò nha chu để xác định có hình thành túi nha chu hay mất bám dính hay không.
• Chụp X-quang răng: Phim quanh chóp hoặc phim toàn cảnh được chỉ định khi cần đánh giá xương ổ răng, loại trừ tiêu xương và các bệnh lý quanh răng khác.
• Đánh giá mảng bám và chỉ số lợi: Chỉ số mảng bám (Plaque Index) hoặc chỉ số lợi (Gingival Index) để đánh giá mức độ viêm và theo dõi đáp ứng điều trị.

Phương pháp điều trị bệnh viêm lợi

Điều trị viêm lợi chủ yếu nhằm loại bỏ mảng bám, cao răng và duy trì vệ sinh răng miệng tốt để mô lợi phục hồi. Phương pháp cụ thể được lựa chọn tùy theo nguyên nhân và mức độ viêm của từng người.

• Lấy cao răng và làm sạch mảng bám: Đây là phương pháp điều trị chính. Bác sĩ loại bỏ cao răng, mảng bám và vi khuẩn tích tụ ở bề mặt răng, kẽ răng và vùng sát viền lợi.
• Chăm sóc răng miệng đúng cách: Người bệnh cần chải răng ít nhất hai lần mỗi ngày, làm sạch kẽ răng bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ để hạn chế mảng bám hình thành trở lại.
• Điều chỉnh các vị trí dễ giữ mảng bám: Miếng trám thừa, răng giả không phù hợp hoặc khí cụ chỉnh nha khó vệ sinh có thể được sửa lại nhằm giúp việc làm sạch răng dễ dàng hơn.
• Sử dụng thuốc hỗ trợ khi cần: Bác sĩ có thể chỉ định dung dịch súc miệng kháng khuẩn hoặc thuốc điều trị nguyên nhân đặc hiệu. Người bệnh không nên tự ý sử dụng kháng sinh.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến bệnh viêm lợi

Chế độ sinh hoạt

• Vệ sinh răng miệng đúng cách: Chải răng 2 lần/ngày, dùng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ và súc miệng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Khám răng định kỳ: Lấy cao răng và kiểm tra sức khỏe răng miệng định kỳ để phát hiện, xử lý sớm các bất thường.
• Hạn chế các yếu tố nguy cơ: Không hút thuốc lá, tránh chải răng quá mạnh hoặc dùng vật cứng làm tổn thương lợi.
• Kiểm soát sức khỏe toàn thân: Điều trị tốt các bệnh mạn tính như đái tháo đường và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Chế độ dinh dưỡng

• Ăn uống đầy đủ dưỡng chất: Tăng cường rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu vitamin C, canxi và vitamin D.
• Hạn chế thực phẩm bất lợi: Giảm đồ ngọt, nước uống có đường và thực phẩm dễ bám dính trên răng để hạn chế mảng bám.
• Uống đủ nước: Giúp duy trì độ ẩm khoang miệng và hỗ trợ làm sạch vi khuẩn, cặn thức ăn.

Phương pháp phòng ngừa bệnh viêm lợi

Viêm lợi phần lớn có thể phòng ngừa được nếu duy trì vệ sinh răng miệng đúng cách và kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Thực hiện tốt các biện pháp dưới đây không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn hạn chế viêm lợi tái phát và tiến triển thành viêm nha chu.

• Giữ vệ sinh răng miệng: Chải răng ít nhất 2 lần/ngày, kết hợp chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ để làm sạch mảng bám.
• Khám răng định kỳ: Lấy cao răng và kiểm tra sức khỏe răng miệng theo khuyến cáo của bác sĩ.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Không hút thuốc lá, ăn uống cân đối và hạn chế thực phẩm nhiều đường.
• Kiểm soát các bệnh lý liên quan: Quản lý tốt đái tháo đường và các bệnh mạn tính, đồng thời tuân thủ hướng dẫn điều trị nếu đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến lợi.
• Phát hiện và điều trị sớm: Đi khám khi có dấu hiệu như chảy máu lợi, sưng đỏ hoặc hôi miệng kéo dài để được xử trí kịp thời.