Tăng huyết áp thai kỳ là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa

Tăng huyết áp là thước đo áp lực hoặc lực máu đẩy vào thành mạch máu. Khi bị tăng huyết áp, điều đó có nghĩa là áp lực này nằm trên phạm vi bình thường. Tăng huyết áp thai kỳ khác với các loại tăng huyết áp khác vì nó bắt đầu trong nửa sau của thai kỳ và thường biến mất sau khi sinh con.

Trong thời kỳ mang thai, tim phải hoạt động vất vả hơn vì nó phải bơm nhiều máu hơn đáng kể, điều này gây thêm căng thẳng cho cơ thể người mẹ. Huyết áp cao trong thai kỳ tác động đến cơ thể khác so với khi không mang thai.

Tăng huyết áp cũng có thể ảnh hưởng đến cách nhau thai phát triển và hoạt động. Điều này có nghĩa là thai nhi có thể không nhận được các chất dinh dưỡng cần thiết để phát triển với tốc độ bình thường.

Tăng huyết áp thai kỳ là tình trạng huyết áp cao xảy ra trong nửa sau thai kỳ nhưng không ảnh hưởng đến thận hoặc gây ra protein trong nước tiểu. Tuy nhiên, vì tăng huyết áp thai kỳ có thể tiến triển thành tiền sản giật, nên người mẹ sẽ được theo dõi thường xuyên hơn.

Những dấu hiệu và triệu chứng của tăng huyết áp thai kỳ 

Tăng huyết áp đôi khi được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” vì hầu hết mọi người không nhận thấy huyết áp của mình cao. Việc phát hiện huyết áp cao chủ yếu thông qua các lần khám thai định kỳ.

Các triệu chứng sau đây là những dấu hiệu phổ biến nhất của huyết áp cao trong thai kỳ. Tuy nhiên, mỗi phụ nữ có thể trải qua các triệu chứng khác nhau, và một bệnh nhân bị tăng huyết áp thai kỳ có thể hoàn toàn không có triệu chứng.

Các dấu hiệu và triệu chứng có thể bao gồm:

• Huyết áp tăng cao.
• Sưng: Sưng phù, đặc biệt là ở mặt và tay.
• Tăng cân đột ngột.
• Đau đầu: Đau đầu đột ngột và không biến mất là dấu hiệu cần gọi cho bác sĩ.
• Thay đổi thị lực: Thay đổi về thị lực, chẳng hạn như mờ mắt hoặc nhìn đôi.
• Buồn nôn hoặc nôn mửa.
• Đi tiểu ít hơn.
• Đau bụng: Đau bụng hoặc đau ở phần trên bên phải bụng hoặc quanh dạ dày.
• Thay đổi trong xét nghiệm chức năng gan hoặc thận.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh tăng huyết áp thai kỳ 

Không phải ai bị tăng huyết áp thai kỳ cũng sẽ phát triển các biến chứng. Tuy nhiên, tăng huyết áp làm tăng nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng hơn cho cả mẹ và thai nhi.

Đối với người mẹ:

Huyết áp cao đặt người mẹ vào nguy cơ mắc các biến chứng sau:

• Tiền sản giật: Có thể tiến triển thành sản giật, một biến chứng nghiêm trọng gây ra các cơn co giật.
• Đột quỵ.
• Các vấn đề về đông máu.
• Hội chứng HELLP: Đây là một biến chứng nghiêm trọng của tiền sản giật nặng hoặc sản giật. Hội chứng HELLP bao gồm sự phá vỡ các tế bào hồng cầu, thay đổi ở gan và gây tiểu cầu thấp.
• Tăng nguy cơ sinh mổ: Nếu bị tăng huyết áp nghiêm trọng, bác sĩ có thể đề nghị sinh bằng kẹp, giác hút hoặc mổ lấy thai.

Đối với thai nhi:

Huyết áp cao làm giảm lượng máu và chất dinh dưỡng mà nhau thai nhận được. Sự suy giảm này có thể gây ra:

• Hạn chế tăng trưởng trong tử cung: Hạn chế tăng trưởng thai nhi có thể dẫn đến cân nặng khi sinh thấp.
• Sinh non: Sinh ra trước 37 tuần thai.
• Thai chết lưu.
• Bóc tách nhau thai: Tình trạng nhau thai tách khỏi tử cung sớm.

Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là hầu hết những người bị huyết áp cao sẽ sinh ra những em bé khỏe mạnh khi tình trạng này được phát hiện sớm trong thai kỳ và được quản lý tốt.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Nếu bạn có tiền sử tăng huyết áp trước khi mang thai, bạn nên đi khám để thảo luận về những rủi ro và lợi ích của việc điều trị.

Nếu bạn được chẩn đoán mắc tăng huyết áp thai kỳ, bạn nên gọi cho bác sĩ chăm sóc thai kỳ nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Đau đầu đột ngột không biến mất.
• Suy giảm thị lực.
• Sưng phù.
• Đi tiểu ít hơn bình thường.

Nguyên nhân chính xác gây ra tăng huyết áp trong thai kỳ vẫn chưa được biết rõ. Tuy nhiên, các yếu tố di truyền, các điều kiện sức khỏe từ trước và các yếu tố ngoại cảnh có thể làm tăng nguy cơ phát triển tình trạng này. Khi huyết áp cao, sẽ có sự gia tăng sức cản của các mạch máu. Điều này có thể cản trở lưu lượng máu trong nhiều hệ thống cơ quan khác nhau của người mẹ mang thai, bao gồm gan, thận, não, tử cung và nhau thai.

Những ai có nguy cơ mắc phải tăng huyết áp thai kỳ? 

Bạn có thể có nhiều nguy cơ hơn mắc tăng huyết áp trong thai kỳ nếu bạn:

• Tuổi tác: Dưới 20 tuổi hoặc trên 40 tuổi.
• Tiền sử thai sản: Đã từng bị tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật trong các lần mang thai trước.
• Tiền sử gia đình: Có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp thai kỳ hoặc nếu mẹ hoặc chị em gái đã từng bị tiền sản giật.
• Đa thai: Mang đa thai (sinh đôi, sinh ba trở lên).
• Chủng tộc: Là người Mỹ gốc Phi.
• Bệnh nền: Mắc các bệnh lý mãn tính từ trước như tăng huyết áp từ trước, tiểu đường hoặc tiểu đường thai kỳ, bệnh thận, rối loạn hệ thống miễn dịch, chẳng hạn như lupus.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải tăng huyết áp thai kỳ

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh tăng huyết áp thai kỳ bao gồm:

• Mang thai lần đầu: Tình trạng này thường xảy ra ở những phụ nữ trẻ mang thai lần đầu.
• Tuổi mẹ cao: Phụ nữ trên 35 tuổi có nguy cơ cao hơn.
• Bệnh lý trước khi mang thai: Sự hiện diện của các bệnh lý như tăng huyết áp mãn tính, bệnh thận, tiểu đường hoặc rối loạn miễn dịch đều làm tăng nguy cơ.
• Thai kỳ phức tạp: Thai kỳ đa thai hoặc đã từng bị tăng huyết áp trong thai kỳ trước.
• Yếu tố di truyền và chủng tộc: Tiền sử gia đình có tăng huyết áp thai kỳ và chủng tộc Mỹ gốc Phi.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán tăng huyết áp thai kỳ

Chẩn đoán tăng huyết áp thai kỳ thường dựa trên sự gia tăng mức huyết áp. Tuy nhiên, các triệu chứng khác và các xét nghiệm loại trừ cũng giúp thiết lập chẩn đoán.

Quy trình chẩn đoán bao gồm:

• Đo huyết áp: Bác sĩ sẽ đo huyết áp tại mỗi lần khám thai trước sinh. Huyết áp cao thai kỳ được chẩn đoán khi huyết áp tâm thu cao hơn 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương cao hơn 90 mmHg. Nếu có sự thay đổi hoặc chỉ số cao hơn bình thường, bác sĩ có thể kiểm tra lại huyết áp sau đó.
• Xét nghiệm nước tiểu: Kiểm tra nước tiểu để tìm protein. Sự hiện diện của protein trong nước tiểu được sử dụng để chẩn đoán tiền sản giật và loại trừ tăng huyết áp thai kỳ.
• Xét nghiệm máu: Thực hiện các xét nghiệm máu để kiểm tra chức năng gan và thận, cũng như các yếu tố đông máu để loại trừ tiền sản giật.

Phương pháp điều trị tăng huyết áp thai kỳ

Mục tiêu của việc điều trị là ngăn chặn tình trạng bệnh tiến triển xấu hơn và giảm thiểu nguy cơ xảy ra các biến chứng cho cả người mẹ lẫn thai nhi. Lộ trình điều trị cụ thể sẽ tùy thuộc vào sức khỏe tổng thể, mức độ nghiêm trọng của bệnh và số tuần thai. Các phương pháp điều trị và quản lý phổ biến bao gồm:

• Theo dõi và kiểm tra: Gia tăng tần suất khám thai để theo dõi sát sao huyết áp và xét nghiệm nước tiểu. Mẹ bầu có thể cần tự theo dõi huyết áp tại nhà mỗi ngày.
• Chế độ sinh hoạt: Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, giảm lượng muối tiêu thụ và duy trì các hoạt động thể chất vừa phải như đi bộ.
• Sử dụng thuốc: Nếu chỉ số huyết áp vượt quá 140/90 mmHg, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hạ huyết áp. Với các trường hợp nặng (huyết áp trên 160/110 mmHg), bệnh nhân cần nhập viện và có thể được sử dụng magie sunfat để ngăn ngừa các cơn co giật nguy hiểm.
• Hỗ trợ thai nhi: Trong trường hợp có khả năng phải sinh sớm, bác sĩ sẽ tiêm corticosteroid để hỗ trợ phổi của thai nhi phát triển trưởng thành nhanh hơn, giúp giảm nguy cơ khó thở sau khi sinh.
• Can thiệp sản khoa: Nếu việc duy trì thai kỳ gây ra quá nhiều rủi ro, bác sĩ có thể đề xuất giục sinh hoặc mổ lấy thai trước khi thai đủ tháng, thường là trước tuần thứ 37 của thai kỳ.

Tăng huyết áp thai kỳ thường biến mất sau khi sinh. Tuy nhiên, nó làm tăng nguy cơ huyết áp cao và bệnh tim trong tương lai.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp bạn hạn chế diễn tiến của tăng huyết áp thai kỳ

Để giúp có một ca sinh an toàn và khỏe mạnh khi bị tăng huyết áp, người mẹ cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn y tế.

Chế độ sinh hoạt

Mẹ bầu cần tuân thủ chế độ sinh hoạt lành mạnh để đảm bảo sức khoẻ cho cả mẹ và bé:

• Tuân thủ thuốc: Uống thuốc huyết áp theo chỉ định.
• Theo dõi tại nhà: Kiểm tra huyết áp tại nhà theo hướng dẫn.
• Khám thai đầy đủ: Đi đến tất cả các cuộc hẹn khám thai trước sinh.
• Vận động và nghỉ ngơi: Thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ về hoạt động và tập thể dục cũng như có thời gian nghỉ ngơi hợp lý trong suốt thai kỳ.
• Tránh chất kích thích: Tránh hút thuốc và đồ uống có cồn.
• Thời kỳ hậu sản: Nếu có tăng huyết áp nghiêm trọng khi sinh, cần gặp bác sĩ trong vòng 10 ngày sau sinh. Tất cả những người bị tăng huyết áp thai kỳ nên có một cuộc hẹn khám tổng quát với bác sĩ từ 6 đến 8 tuần sau khi sinh để kiểm tra lại huyết áp.

Chế độ dinh dưỡng

Có một chế độ dinh dưỡng đúng là rất quan trọng đối với mẹ bầu bị tăng huyết áp thai kỳ:

• Ăn uống lành mạnh: Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng trong suốt thai kỳ.
• Giảm muối: Tiêu thụ ít muối hơn.

Phương pháp phòng ngừa tăng huyết áp thai kỳ

Việc phòng ngừa tăng huyết áp thai kỳ tập trung vào quản lý nguy cơ và thay đổi lối sống lành mạnh.

• Quản lý cân nặng: Duy trì cân nặng khỏe mạnh.
• Chế độ ăn uống và tập thể dục: Ăn uống lành mạnh và tập thể dục (đi bộ, đạp xe, yoga) vài lần mỗi tuần.
• Tránh chất độc hại: Tránh hút thuốc và rượu.
• Phòng ngừa sớm: Xác định sớm những phụ nữ có nguy cơ mắc tăng huyết áp thai kỳ có thể giúp ngăn ngừa một số biến chứng.
• Nhận biết dấu hiệu cảnh báo: Giáo dục về các triệu chứng cảnh báo cũng rất quan trọng vì việc nhận biết sớm có thể giúp phụ nữ nhận được điều trị kịp thời và ngăn ngừa bệnh trở nên tồi tệ hơn.