Mộng du là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Mộng du là một dạng rối loạn giấc ngủ trong đó người bệnh thực hiện các hành động như đi lại, ngồi dậy hoặc nói chuyện khi vẫn đang ở trạng thái ngủ sâu và không có ý thức về những hành vi này. Tình trạng này thường xảy ra trong giai đoạn ngủ không chuyển động mắt nhanh của chu kỳ giấc ngủ.

Mộng du thường gặp ở trẻ em hơn so với người lớn và có xu hướng giảm dần theo tuổi. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, tình trạng này vẫn có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, đặc biệt khi có các yếu tố liên quan đến căng thẳng, thiếu ngủ hoặc rối loạn tâm lý.

Trong nhiều trường hợp, người bị mộng du không nhớ rõ những gì đã xảy ra trong lúc ngủ. Các hành vi khi mộng du có thể đơn giản như ngồi dậy trên giường hoặc phức tạp hơn như đi lại trong nhà, mở cửa hoặc thực hiện một số hoạt động thường ngày. Vì vậy, việc nhận biết và quản lý tình trạng này là cần thiết để đảm bảo an toàn và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Những dấu hiệu và triệu chứng của mộng du

Mộng du thường xảy ra trong giai đoạn ngủ sâu của chu kỳ giấc ngủ và người bệnh thường không nhận thức được hành động của mình trong lúc đó. Các biểu hiện có thể khác nhau ở mỗi người, từ những hành vi đơn giản đến phức tạp.

Các dấu hiệu và triệu chứng thường gặp gồm:

• Ngồi dậy trên giường hoặc đi lại khi vẫn đang ngủ.
• Thực hiện một số hành động đơn giản như mở cửa, sắp xếp đồ vật hoặc di chuyển trong nhà.
• Ánh mắt trống rỗng, ít phản ứng khi được gọi hoặc hỏi.
• Khó đánh thức trong lúc đang mộng du.
• Không nhớ hoặc chỉ nhớ rất ít về những gì đã xảy ra sau khi tỉnh dậy.
• Có thể nói chuyện hoặc phát ra âm thanh trong lúc ngủ.

Biến chứng có thể gặp khi bị mộng du

Mặc dù mộng du thường không gây nguy hiểm nghiêm trọng trong đa số trường hợp, nhưng nhiều người vẫn thắc mắc mộng du có nguy hiểm không. Trên thực tế, tình trạng này có thể tiềm ẩn một số rủi ro nhất định đối với sức khỏe và sự an toàn của người bệnh, đặc biệt khi các hành vi xảy ra trong lúc ngủ không được kiểm soát. Những nguy cơ có thể gặp bao gồm:

• Té ngã hoặc chấn thương do đi lại trong khi ngủ.
• Tai nạn khi va chạm với đồ vật hoặc ngã cầu thang.
• Ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và gây mệt mỏi ban ngày.
• Gây lo lắng hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt của các thành viên trong gia đình.
• Tăng nguy cơ tai nạn nếu người bệnh ra khỏi nhà hoặc thực hiện hành vi nguy hiểm trong lúc ngủ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám bác sĩ khi các cơn mộng du xảy ra thường xuyên, gây nguy cơ chấn thương, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày hoặc kéo dài đến tuổi trưởng thành. Việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân, loại trừ các rối loạn giấc ngủ khác và đưa ra phương pháp quản lý phù hợp nhằm đảm bảo an toàn và cải thiện chất lượng giấc ngủ.

Mộng du xảy ra khi quá trình chuyển đổi giữa các giai đoạn của giấc ngủ bị rối loạn, khiến não bộ chưa hoàn toàn thức dậy nhưng cơ thể lại có thể thực hiện các hành động. Nhiều yếu tố khác nhau có thể góp phần gây ra tình trạng này. Vậy tại sao bị mộng du? Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Thiếu ngủ hoặc giấc ngủ không đều đặn trong thời gian dài.
• Căng thẳng tâm lý hoặc áp lực trong cuộc sống.
• Sốt, đặc biệt ở trẻ em.
• Sử dụng một số loại thuốc ảnh hưởng đến hệ thần kinh hoặc giấc ngủ.
• Rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ.
• Yếu tố di truyền khi trong gia đình có người từng bị mộng du.

Những ai có nguy cơ mắc phải mộng du?

Mộng du có thể gặp ở nhiều đối tượng nhưng thường phổ biến hơn ở trẻ em, đặc biệt trong độ tuổi từ khoảng 4 đến 12 tuổi. Tỷ lệ mộng du ở trẻ em cao hơn so với người trưởng thành do hệ thần kinh và chu kỳ giấc ngủ vẫn đang trong quá trình phát triển. Ở người lớn, mộng du ít gặp hơn nhưng có thể liên quan đến căng thẳng, rối loạn giấc ngủ hoặc các bệnh lý thần kinh. Nam và nữ đều có thể mắc mộng du với tỷ lệ tương đối tương đương.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc phải mộng du

Một số yếu tố có thể làm tăng khả năng xuất hiện các cơn mộng du hoặc khiến tình trạng này xảy ra thường xuyên hơn, bao gồm:

• Tiền sử gia đình có người bị mộng du.
• Thiếu ngủ kéo dài hoặc thay đổi lịch sinh hoạt đột ngột.
• Căng thẳng tâm lý hoặc lo âu kéo dài.
• Sử dụng rượu bia hoặc một số loại thuốc an thần.
• Sốt cao hoặc bệnh lý ảnh hưởng đến hệ thần kinh.
• Rối loạn giấc ngủ khác như ngưng thở khi ngủ.

Phương pháp chẩn đoán và xét nghiệm mộng du

Chẩn đoán mộng du chủ yếu dựa trên khai thác bệnh sử và đánh giá các biểu hiện xảy ra trong khi ngủ. Bác sĩ sẽ hỏi về tần suất các cơn mộng du, thời điểm xảy ra trong đêm, các hành vi mà người bệnh thực hiện khi ngủ và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Ngoài ra, thông tin từ người thân hoặc người ngủ cùng cũng rất quan trọng vì người bệnh thường không nhớ những gì đã xảy ra trong lúc mộng du. Việc thăm khám còn nhằm loại trừ các rối loạn giấc ngủ khác hoặc bệnh lý thần kinh có liên quan.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm hoặc phương pháp đánh giá để hỗ trợ chẩn đoán, bao gồm:

• Đa ký giấc ngủ để theo dõi các hoạt động của não, nhịp tim, hô hấp và cử động cơ thể trong khi ngủ.
• Điện não đồ nhằm đánh giá hoạt động điện của não và loại trừ các bệnh lý thần kinh như động kinh.
• Ghi nhật ký giấc ngủ để theo dõi thói quen ngủ và thời điểm xuất hiện các cơn mộng du.
• Đánh giá tâm lý hoặc tâm thần trong trường hợp nghi ngờ liên quan đến căng thẳng hoặc rối loạn tâm lý.

Điều trị mộng du

Nội khoa

Việc điều trị mộng du thường tập trung vào kiểm soát các yếu tố gây khởi phát và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Trong nhiều trường hợp, tình trạng mộng du có thể giảm dần khi điều chỉnh thói quen sinh hoạt và giấc ngủ.

Các phương pháp điều trị nội khoa có thể bao gồm:

• Điều chỉnh thói quen ngủ và đảm bảo ngủ đủ giấc mỗi ngày.
• Kiểm soát căng thẳng và áp lực tâm lý.
• Điều trị các rối loạn giấc ngủ liên quan nếu có.
• Sử dụng thuốc trong một số trường hợp đặc biệt theo chỉ định của bác sĩ.
• Tư vấn tâm lý hoặc liệu pháp hành vi khi cần thiết.

Ngoại khoa

Ngoại khoa hầu như không được áp dụng trong điều trị mộng du vì đây là rối loạn giấc ngủ liên quan đến hoạt động của hệ thần kinh trung ương.

Những thói quen sinh hoạt giúp hạn chế diễn tiến của mộng du

Chế độ sinh hoạt

Việc duy trì thói quen sinh hoạt hợp lý và cải thiện chất lượng giấc ngủ có thể giúp giảm tần suất các cơn mộng du và hạn chế nguy cơ xảy ra các hành vi nguy hiểm trong khi ngủ.

Các biện pháp nên thực hiện gồm:

• Duy trì giờ đi ngủ và thức dậy đều đặn mỗi ngày.
• Đảm bảo ngủ đủ giấc để tránh tình trạng thiếu ngủ kéo dài.
• Giảm căng thẳng và áp lực tâm lý trước khi đi ngủ.
• Tạo môi trường ngủ yên tĩnh, thoải mái và ít ánh sáng.
• Tránh sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian gần trước khi ngủ.
• Hạn chế rượu bia và các chất kích thích vào buổi tối.
• Sắp xếp không gian ngủ an toàn để giảm nguy cơ chấn thương khi xảy ra mộng du.

Chế độ dinh dưỡng

Chế độ dinh dưỡng hợp lý có thể góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ và hỗ trợ hoạt động ổn định của hệ thần kinh. Nên ưu tiên các thực phẩm giàu vitamin nhóm B, magie và các dưỡng chất có lợi cho hệ thần kinh như ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, các loại hạt, cá và sữa. Đồng thời, nên hạn chế đồ uống chứa caffeine, thức ăn nhiều đường hoặc thực phẩm khó tiêu vào buổi tối vì chúng có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn và làm tăng nguy cơ xuất hiện các cơn mộng du.

Phòng ngừa mộng du

Việc duy trì lối sống lành mạnh và kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến giấc ngủ có thể giúp giảm nguy cơ xuất hiện tình trạng này, các phương pháp phòng ngừa chung gồm:

• Duy trì thói quen ngủ nghỉ khoa học và ngủ đủ giấc mỗi ngày.
• Hạn chế căng thẳng tâm lý và duy trì trạng thái tinh thần ổn định.
• Tránh sử dụng rượu bia hoặc các chất kích thích trước khi ngủ.
• Điều trị sớm các rối loạn giấc ngủ nếu có.
• Tạo môi trường ngủ an toàn để hạn chế nguy cơ tai nạn khi xảy ra mộng du.

Mộng du là một rối loạn giấc ngủ thường gặp, đặc biệt ở trẻ em và đa số trường hợp có xu hướng giảm dần theo thời gian. Tuy nhiên, khi tình trạng này xảy ra thường xuyên hoặc gây nguy cơ mất an toàn, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và có biện pháp kiểm soát phù hợp. Việc duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh, ngủ đủ giấc và giảm căng thẳng có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và hạn chế các cơn mộng du.