Lộ tuyến cổ tử cung là gì? Những điều cần biết về lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến cổ tử cung là tình trạng biểu mô trụ tiết nhầy vốn nằm trong ống cổ tử cung phát triển lan ra bề mặt ngoài cổ tử cung, nơi bình thường được phủ bởi biểu mô lát tầng. Đây không phải là tổn thương viêm hay khối u, mà là một biến đổi về vị trí của các loại tế bào tại vùng chuyển tiếp cổ tử cung. 

Cơ chế hình thành chủ yếu liên quan đến tác động của nội tiết tố estrogen. Khi nồng độ estrogen tăng, biểu mô trụ phát triển mạnh và có xu hướng “dịch chuyển” ra phía ngoài lỗ cổ tử cung. Do biểu mô trụ mỏng, giàu mạch máu và có chức năng tiết nhầy, khi tiếp xúc trực tiếp với môi trường âm đạo có tính acid và hệ vi sinh vật thường trú, vùng lộ tuyến dễ bị kích thích, tăng tiết dịch và dễ chảy máu khi va chạm. Đồng thời, sự thay đổi môi trường tại cổ tử cung tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn xâm nhập, từ đó làm tăng nguy cơ viêm cổ tử cung thứ phát.

Lộ tuyến cổ tử cung gặp chủ yếu ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, khi hoạt động nội tiết còn mạnh. Tình trạng này thường xuất hiện nhiều hơn ở phụ nữ mang thai, phụ nữ đang sử dụng thuốc tránh thai nội tiết hoặc trong các giai đoạn sinh lý có nồng độ estrogen cao. Ở phụ nữ sau mãn kinh, lộ tuyến ít gặp hơn do suy giảm estrogen làm biểu mô trụ thoái triển và vùng chuyển tiếp co rút vào trong ống cổ tử cung.

Về phân loại, lộ tuyến cổ tử cung thường được chia dựa trên diện tích vùng biểu mô trụ lộ ra ngoài bề mặt cổ tử cung.

• Mức độ nhẹ khi vùng lộ tuyến chiếm diện tích nhỏ, thường dưới một phần ba bề mặt cổ tử cung.
• Mức độ trung bình khi diện tích lộ tuyến chiếm khoảng từ một phần ba đến hai phần ba.
• Mức độ nặng khi vùng lộ tuyến chiếm trên hai phần ba bề mặt cổ tử cung.

Những dấu hiệu và triệu chứng của bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến cổ tử cung có thể không gây triệu chứng rõ ràng ở nhiều phụ nữ và chỉ được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa định kỳ. Tuy nhiên, khi vùng biểu mô trụ lộ ra ngoài bị kích thích hoặc kèm theo viêm nhiễm, người bệnh có thể xuất hiện một số biểu hiện lâm sàng đặc trưng.

• Tăng tiết dịch âm đạo: Khí hư có thể ra nhiều hơn bình thường do biểu mô trụ có chức năng tiết nhầy. Dịch tiết thường có màu trắng đục hoặc hơi vàng, đôi khi loãng và kéo dài. Nếu có nhiễm khuẩn hoặc nấm kèm theo, khí hư có thể chuyển sang màu vàng xanh, có mùi hôi và gây cảm giác khó chịu vùng kín.

• Xuất huyết âm đạo bất thường: Do biểu mô trụ mỏng và giàu mạch máu, vùng lộ tuyến dễ chảy máu khi bị va chạm. Người bệnh có thể thấy ra máu nhẹ sau quan hệ tình dục, sau khi thụt rửa âm đạo hoặc sau khi khám phụ khoa.

• Cảm giác đau rát hoặc khó chịu khi quan hệ tình dục: Tình trạng viêm làm cổ tử cung trở nên nhạy cảm hơn, dễ gây đau khi giao hợp và có thể kèm theo cảm giác rát bỏng hoặc căng tức vùng âm đạo.

Một số trường hợp có biểu hiện ngứa vùng kín, đau âm ỉ vùng hạ vị hoặc cảm giác nặng vùng chậu khi viêm nhiễm lan rộng.

Biến chứng có thể gặp khi mắc bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến cổ tử cung về bản chất là tổn thương lành tính, tuy nhiên nếu kéo dài hoặc kèm theo viêm nhiễm, tình trạng này có thể dẫn đến một số biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và chất lượng cuộc sống của người phụ nữ.

Biến chứng thường gặp nhất là viêm cổ tử cung mạn tính. Vùng lộ tuyến dễ bị vi khuẩn, nấm xâm nhập, dẫn đến khí hư nhiều, mùi hôi, ngứa rát và viêm tái đi tái lại.

Viêm nhiễm có thể lan lên đường sinh dục trên, gây viêm nội mạc tử cung, viêm vòi trứng hoặc viêm vùng chậu, từ đó làm tăng nguy cơ đau vùng bụng dưới và rối loạn chức năng sinh sản.

Ảnh hưởng đến khả năng thụ thai do dịch nhầy cổ tử cung bị biến đổi và môi trường âm đạo không thuận lợi cho tinh trùng.

Tăng nguy cơ chảy máu bất thường và ra máu tái diễn có thể gây thiếu máu nhẹ, đồng thời làm người bệnh lo lắng và giảm chất lượng sinh hoạt tình dục.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Người mắc lộ tuyến cổ tử cung nên đi khám bác sĩ khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như khí hư ra nhiều kéo dài, có mùi hôi hoặc đổi màu vàng xanh, kèm ngứa rát vùng kín. Việc ra máu âm đạo bất thường, đặc biệt là ra máu sau quan hệ tình dục hoặc ngoài kỳ kinh, cũng là dấu hiệu cần được thăm khám sớm. 

Ngoài ra, nếu có đau rát khi quan hệ, đau âm ỉ vùng bụng dưới, hoặc tình trạng viêm tái phát nhiều lần dù đã điều trị, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời, đồng thời loại trừ các bệnh lý khác của cổ tử cung.

Lộ tuyến cổ tử cung thường hình thành do sự thay đổi cấu trúc và vị trí của lớp tế bào tại cổ tử cung dưới tác động của nội tiết tố và các yếu tố cơ học. Một số nguyên nhân thường gặp gây nên tình trạng này:

• Thay đổi nội tiết tố: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Khi estrogen tăng khi mang thai hoặc dùng thuốc tránh thai nội tiết, biểu mô trụ trong ống cổ tử cung phát triển mạnh và có xu hướng lan ra mặt ngoài cổ tử cung, gây lộ tuyến.
• Tổn thương cổ tử cung do sinh nở hoặc thủ thuật phụ khoa: Sinh thường nhiều lần, nạo hút thai, đặt dụng cụ tử cung hoặc can thiệp ở cổ tử cung có thể làm lớp biểu mô bảo vệ bị tổn thương, tạo điều kiện cho biểu mô trụ lộ ra ngoài.
• Quan hệ tình dục thô bạo hoặc kích thích mạnh vùng cổ tử cung: Những tác động cơ học lặp lại có thể làm cổ tử cung dễ bị trầy xước, sung huyết và góp phần gây lộ tuyến hoặc làm tình trạng nặng hơn.
• Viêm nhiễm phụ khoa kéo dài: Viêm cổ tử cung mạn tính có thể làm thay đổi bề mặt cổ tử cung và rối loạn quá trình tái tạo tế bào, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành lộ tuyến.
• Vệ sinh vùng kín sai cách, thụt rửa âm đạo thường xuyên: Thói quen này dễ làm mất cân bằng hệ vi sinh âm đạo, khiến cổ tử cung bị kích ứng, tăng tiết dịch và dễ viêm, gián tiếp thúc đẩy lộ tuyến tiến triển.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh lộ tuyến cổ tử cung?

Lộ tuyến cổ tử cung là tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Dưới đây là một số nhóm có nguy cơ gặp lộ tuyến cao hơn như:

• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
• Phụ nữ đang mang thai.
• Phụ nữ đã sinh thường nhiều lần hoặc từng can thiệp thủ thuật tại cổ tử cung.
• Người đang sử dụng thuốc tránh thai nội tiết hoặc liệu pháp nội tiết.
• Người có viêm nhiễm phụ khoa tái đi tái lại nhiều lần.

Yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến cổ tử cung thường liên quan đến sự thay đổi nội tiết và các tác động kéo dài lên cổ tử cung. Dưới đây là những yếu tố nguy cơ phổ biến có thể làm tăng khả năng mắc lộ tuyến hoặc khiến tình trạng này dễ tiến triển hơn:

• Nội tiết estrogen cao: Gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, mang thai hoặc dùng thuốc tránh thai nội tiết.
• Tác động lên cổ tử cung: Sinh thường nhiều lần, từng nạo hút thai hoặc làm thủ thuật phụ khoa tại cổ tử cung.
• Kích thích và viêm nhiễm kéo dài: Quan hệ tình dục thô bạo, viêm âm đạo, viêm cổ tử cung tái phát, vệ sinh vùng kín không đúng cách.

Phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Chẩn đoán lộ tuyến cổ tử cung cần kết hợp giữa khám lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng để đánh giá chính xác mức độ tổn thương, phát hiện tình trạng viêm nhiễm kèm theo và quan trọng nhất là loại trừ các bất thường tế bào cổ tử cung. Việc thăm khám đúng giúp bác sĩ lựa chọn hướng theo dõi hoặc điều trị phù hợp, đồng thời đảm bảo an toàn cho sức khỏe sinh sản lâu dài.

• Khám phụ khoa bằng mỏ vịt: Bác sĩ quan sát trực tiếp cổ tử cung. Vùng lộ tuyến thường có màu đỏ hồng, ranh giới rõ, dễ chảy máu khi chạm và có thể kèm dịch tiết nhiều.
• Soi cổ tử cung: Soi cổ tử cung giúp phân biệt lộ tuyến lành tính với các vùng nghi ngờ tổn thương bất thường, đồng thời định hướng vị trí cần sinh thiết nếu cần.
• Xét nghiệm Pap smear (Tầm soát tế bào cổ tử cung): Bác sĩ lấy tế bào ở cổ tử cung để kiểm tra dưới kính hiển vi. Mục tiêu chính là phát hiện sớm các bất thường tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung, đặc biệt khi người bệnh có ra máu bất thường hoặc viêm kéo dài.
• Xét nghiệm HPV: Kiểm tra HPV nguy cơ cao, thường phối hợp với Pap smear để tăng độ chính xác tầm soát.
• Xét nghiệm khí hư và dịch cổ tử cung: Giúp tìm tác nhân viêm như nấm, trùng roi, vi khuẩn để điều trị đúng.
• Sinh thiết cổ tử cung: Chỉ định khi soi cổ tử cung Khi Pap smear hoặc HPV test có bất thường, nhằm chẩn đoán xác định.

Phương pháp điều trị bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Điều trị lộ tuyến cổ tử cung phụ thuộc vào mức độ lộ tuyến, triệu chứng kèm theo và tình trạng viêm nhiễm. Không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp, vì lộ tuyến là tổn thương lành tính. Các phương pháp điều trị chính gồm:

• Theo dõi và tái khám định kỳ: Áp dụng khi lộ tuyến nhẹ, không có triệu chứng hoặc không viêm nhiễm. Bác sĩ thường hướng dẫn theo dõi khí hư, tầm soát cổ tử cung đúng lịch.
• Điều trị viêm nhiễm kèm theo: Kháng sinh, kháng nấm, kháng viêm, thuốc đặt,…được bác sĩ chỉ định phù hợp với nguyên nhân.
• Đốt lộ tuyến: Thường áp dụng khi lộ tuyến rộng, gây khí hư nhiều, ra máu sau quan hệ hoặc viêm tái phát. Mục tiêu là loại bỏ vùng biểu mô trụ lộ ra ngoài để cổ tử cung tái tạo lớp biểu mô lành.
• Áp lạnh cổ tử cung: Dùng nitơ lỏng làm đông vùng lộ tuyến, giúp phá hủy mô bất thường và kích thích tái tạo. Phương pháp này thường ít đau và được dùng khá phổ biến.
• Dao LEEP hoặc khoét chóp cổ tử cung: Chỉ định trong trường hợp có tổn thương nghi ngờ hoặc kết quả tầm soát (Pap/HPV) bất thường. Đây không phải điều trị lộ tuyến đơn thuần, mà nhằm loại trừ tổn thương tiền ung thư.

Những thói quen sinh hoạt có thể giúp hạn chế diễn tiến bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Chế độ sinh hoạt

• Vệ sinh vùng kín nhẹ nhàng, không thụt rửa sâu vì dễ làm mất cân bằng hệ vi sinh.
• Giữ khu vực kín luôn khô thoáng, ưu tiên quần lót cotton và thay mỗi ngày.
• Quan hệ tình dục điều độ, tránh mạnh bạo, nên dùng bao cao su để giảm nguy cơ viêm.
• Nếu đang khí hư bất thường hoặc viêm, nên tạm ngưng quan hệ cho đến khi ổn định.
• Dùng thuốc điều trị đúng chỉ định, không tự mua thuốc đặt hoặc ngưng thuốc sớm.
• Khám phụ khoa định kỳ và tầm soát cổ tử cung đúng lịch.

Chế độ dinh dưỡng

• Tăng rau xanh và trái cây tươi để bổ sung vitamin, hỗ trợ miễn dịch tự nhiên.
• Ăn đủ đạm lành mạnh giúp cơ thể hồi phục tốt hơn.
• Uống đủ nước trong ngày để hỗ trợ chuyển hóa và giảm tình trạng viêm kéo dài.
• Hạn chế đường, bánh kẹo và đồ ăn nhanh vì dễ làm tình trạng viêm tái phát.
• Giảm rượu bia, đồ uống kích thích để cơ thể duy trì sức đề kháng ổn định.

Phương pháp phòng ngừa bệnh lộ tuyến cổ tử cung

Lộ tuyến cổ tử cung là tình trạng lành tính, nhưng nếu để kéo dài có thể dễ kèm viêm nhiễm, khí hư bất thường và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Vì vậy, phòng ngừa đúng cách có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ hình thành lộ tuyến, đồng thời hạn chế tình trạng viêm tái phát và các rối loạn phụ khoa đi kèm.

• Giữ vệ sinh vùng kín đúng cách: Rửa nhẹ nhàng mỗi ngày, tránh thụt rửa sâu âm đạo và không lạm dụng dung dịch vệ sinh có tính tẩy mạnh.
• Quan hệ tình dục an toàn: Dùng bao cao su, tránh quan hệ thô bạo và hạn chế quan hệ khi đang có dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa.
• Điều trị sớm các viêm nhiễm phụ khoa: Khi có khí hư bất thường, ngứa rát hoặc mùi hôi, nên khám sớm để điều trị đúng nguyên nhân, tránh viêm kéo dài gây tổn thương cổ tử cung.
• Hạn chế can thiệp thủ thuật không cần thiết: Không tự ý nạo hút thai hoặc làm thủ thuật tại cơ sở không đảm bảo, vì cổ tử cung dễ bị tổn thương và thay đổi cấu trúc.
• Khám phụ khoa định kỳ và tầm soát cổ tử cung: Xét nghiệm Pap smear hoặc HPV test theo khuyến cáo để phát hiện sớm bất thường và theo dõi tình trạng cổ tử cung kịp thời.
• Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống đủ chất, ngủ đủ giấc, giảm stress và tránh hút thuốc để hỗ trợ miễn dịch, giúp cơ thể hạn chế viêm nhiễm tái phát.